Khumsu ya Ghanima kwa Ajili ya Allah · Sahih al-Bukhari

Sahih al-Bukhari, hadithi 3094

Imepokelewa na Malik ibn Aws ibn al-Hadathan. Maandishi ya Kiarabu pamoja na tafsiri na maelezo yetu.

Sahih (ya kuaminika)Kitabu: Khumsu ya Ghanima kwa Ajili ya Allah
صحيح البخاري
Nani aliisimulia?

Imesimuliwa na Malik ibn Aws ibn al-Hadathan

Sahih (ya kuaminika)

Sahih al-Bukhari kwa ujumla inachukuliwa kuwa yenye kuaminika.

Riwaya

Maandishi ya Kiarabu

حَدَّثَنَا إِسْحَاقُ بْنُ مُحَمَّدٍ الْفَرْوِيُّ، حَدَّثَنَا مَالِكُ بْنُ أَنَسٍ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، عَنْ مَالِكِ بْنِ أَوْسِ بْنِ الْحَدَثَانِ،، وَكَانَ، مُحَمَّدُ بْنُ جُبَيْرٍ ذَكَرَ لِي ذِكْرًا مِنْ حَدِيثِهِ ذَلِكَ، فَانْطَلَقْتُ حَتَّى أَدْخُلَ عَلَى مَالِكِ بْنِ أَوْسٍ، فَسَأَلْتُهُ عَنْ ذَلِكَ الْحَدِيثِ فَقَالَ مَالِكٌ بَيْنَا أَنَا جَالِسٌ فِي أَهْلِي حِينَ مَتَعَ النَّهَارُ، إِذَا رَسُولُ عُمَرَ بْنِ الْخَطَّابِ يَأْتِينِي فَقَالَ أَجِبْ أَمِيرَ الْمُؤْمِنِينَ‏.‏ فَانْطَلَقْتُ مَعَهُ حَتَّى أَدْخُلَ عَلَى عُمَرَ، فَإِذَا هُوَ جَالِسٌ عَلَى رِمَالِ سَرِيرٍ، لَيْسَ بَيْنَهُ وَبَيْنَهُ فِرَاشٌ مُتَّكِئٌ عَلَى وِسَادَةٍ مِنْ أَدَمٍ، فَسَلَّمْتُ عَلَيْهِ ثُمَّ جَلَسْتُ فَقَالَ يَا مَالِ، إِنَّهُ قَدِمَ عَلَيْنَا مِنْ قَوْمِكَ أَهْلُ أَبْيَاتٍ، وَقَدْ أَمَرْتُ فِيهِمْ بِرَضْخٍ فَاقْبِضْهُ فَاقْسِمْهُ بَيْنَهُمْ‏.‏ فَقُلْتُ يَا أَمِيرَ الْمُؤْمِنِينَ، لَوْ أَمَرْتَ بِهِ غَيْرِي‏.‏ قَالَ اقْبِضْهُ أَيُّهَا الْمَرْءُ‏.‏ فَبَيْنَا أَنَا جَالِسٌ عِنْدَهُ أَتَاهُ حَاجِبُهُ يَرْفَا فَقَالَ هَلْ لَكَ فِي عُثْمَانَ وَعَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ عَوْفٍ وَالزُّبَيْرِ وَسَعْدِ بْنِ أَبِي وَقَّاصٍ يَسْتَأْذِنُونَ قَالَ نَعَمْ‏.‏ فَأَذِنَ لَهُمْ فَدَخَلُوا فَسَلَّمُوا وَجَلَسُوا، ثُمَّ جَلَسَ يَرْفَا يَسِيرًا ثُمَّ قَالَ هَلْ لَكَ فِي عَلِيٍّ وَعَبَّاسٍ قَالَ نَعَمْ‏.‏ فَأَذِنَ لَهُمَا، فَدَخَلاَ فَسَلَّمَا فَجَلَسَا، فَقَالَ عَبَّاسٌ يَا أَمِيرَ الْمُؤْمِنِينَ، اقْضِ بَيْنِي وَبَيْنَ هَذَا‏.‏ وَهُمَا يَخْتَصِمَانِ فِيمَا أَفَاءَ اللَّهُ عَلَى رَسُولِهِ صلى الله عليه وسلم مِنْ بَنِي النَّضِيرِ‏.‏ فَقَالَ الرَّهْطُ عُثْمَانُ وَأَصْحَابُهُ يَا أَمِيرَ الْمُؤْمِنِينَ، اقْضِ بَيْنَهُمَا وَأَرِحْ أَحَدَهُمَا مِنَ الآخَرِ‏.‏ قَالَ عُمَرُ تَيْدَكُمْ، أَنْشُدُكُمْ بِاللَّهِ الَّذِي بِإِذْنِهِ تَقُومُ السَّمَاءُ وَالأَرْضُ، هَلْ تَعْلَمُونَ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ لاَ نُورَثُ مَا تَرَكْنَا صَدَقَةٌ ‏"‏‏.‏ يُرِيدُ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم نَفْسَهُ‏.‏ قَالَ الرَّهْطُ قَدْ قَالَ ذَلِكَ‏.‏ فَأَقْبَلَ عُمَرُ عَلَى عَلِيٍّ وَعَبَّاسٍ فَقَالَ أَنْشُدُكُمَا اللَّهَ، أَتَعْلَمَانِ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَدْ قَالَ ذَلِكَ قَالاَ قَدْ قَالَ ذَلِكَ‏.‏ قَالَ عُمَرُ فَإِنِّي أُحَدِّثُكُمْ عَنْ هَذَا الأَمْرِ، إِنَّ اللَّهَ قَدْ خَصَّ رَسُولَهُ صلى الله عليه وسلم فِي هَذَا الْفَىْءِ بِشَىْءٍ لَمْ يُعْطِهِ أَحَدًا غَيْرَهُ ـ ثُمَّ قَرَأَ ‏{‏وَمَا أَفَاءَ اللَّهُ عَلَى رَسُولِهِ مِنْهُمْ‏}‏ إِلَى قَوْلِهِ ‏{‏قَدِيرٌ‏}‏ ـ فَكَانَتْ هَذِهِ خَالِصَةً لِرَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم‏.‏ وَاللَّهِ مَا احْتَازَهَا دُونَكُمْ، وَلاَ اسْتَأْثَرَ بِهَا عَلَيْكُمْ قَدْ أَعْطَاكُمُوهُ، وَبَثَّهَا فِيكُمْ حَتَّى بَقِيَ مِنْهَا هَذَا الْمَالُ، فَكَانَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يُنْفِقُ عَلَى أَهْلِهِ نَفَقَةَ سَنَتِهِمْ مِنْ هَذَا الْمَالِ، ثُمَّ يَأْخُذُ مَا بَقِيَ فَيَجْعَلُهُ مَجْعَلَ مَالِ اللَّهِ، فَعَمِلَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم بِذَلِكَ حَيَاتَهُ، أَنْشُدُكُمْ بِاللَّهِ هَلْ تَعْلَمُونَ ذَلِكَ قَالُوا نَعَمْ‏.‏ ثُمَّ قَالَ لِعَلِيٍّ وَعَبَّاسٍ أَنْشُدُكُمَا بِاللَّهِ هَلْ تَعْلَمَانِ ذَلِكَ قَالَ عُمَرُ ثُمَّ تَوَفَّى اللَّهُ نَبِيَّهُ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ أَبُو بَكْرٍ أَنَا وَلِيُّ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم‏.‏ فَقَبَضَهَا أَبُو بَكْرٍ، فَعَمِلَ فِيهَا بِمَا عَمِلَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم، وَاللَّهُ يَعْلَمُ إِنَّهُ فِيهَا لَصَادِقٌ بَارٌّ رَاشِدٌ تَابِعٌ لِلْحَقِّ، ثُمَّ تَوَفَّى اللَّهُ أَبَا بَكْرٍ، فَكُنْتُ أَنَا وَلِيَّ أَبِي بَكْرٍ، فَقَبَضْتُهَا سَنَتَيْنِ مِنْ إِمَارَتِي، أَعْمَلُ فِيهَا بِمَا عَمِلَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَمَا عَمِلَ فِيهَا أَبُو بَكْرٍ، وَاللَّهُ يَعْلَمُ إِنِّي فِيهَا لَصَادِقٌ بَارٌّ رَاشِدٌ تَابِعٌ لِلْحَقِّ، ثُمَّ جِئْتُمَانِي تُكَلِّمَانِي وَكَلِمَتُكُمَا وَاحِدَةٌ، وَأَمْرُكُمَا وَاحِدٌ، جِئْتَنِي يَا عَبَّاسُ تَسْأَلُنِي نَصِيبَكَ مِنِ ابْنِ أَخِيكَ، وَجَاءَنِي هَذَا ـ يُرِيدُ عَلِيًّا ـ يُرِيدُ نَصِيبَ امْرَأَتِهِ مِنْ أَبِيهَا، فَقُلْتُ لَكُمَا إِنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ لاَ نُورَثُ مَا تَرَكْنَا صَدَقَةٌ ‏"‏‏.‏ فَلَمَّا بَدَا لِي أَنْ أَدْفَعَهُ إِلَيْكُمَا قُلْتُ إِنْ شِئْتُمَا دَفَعْتُهَا إِلَيْكُمَا عَلَى أَنَّ عَلَيْكُمَا عَهْدَ اللَّهِ وَمِيثَاقَهُ لَتَعْمَلاَنِ فِيهَا بِمَا عَمِلَ فِيهَا رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم، وَبِمَا عَمِلَ فِيهَا أَبُو بَكْرٍ، وَبِمَا عَمِلْتُ فِيهَا مُنْذُ وَلِيتُهَا، فَقُلْتُمَا ادْفَعْهَا إِلَيْنَا‏.‏ فَبِذَلِكَ دَفَعْتُهَا إِلَيْكُمَا، فَأَنْشُدُكُمْ بِاللَّهِ، هَلْ دَفَعْتُهَا إِلَيْهِمَا بِذَلِكَ قَالَ الرَّهْطُ نَعَمْ‏.‏ ثُمَّ أَقْبَلَ عَلَى عَلِيٍّ وَعَبَّاسٍ فَقَالَ أَنْشُدُكُمَا بِاللَّهِ هَلْ دَفَعْتُهَا إِلَيْكُمَا بِذَلِكَ قَالاَ نَعَمْ‏.‏ قَالَ فَتَلْتَمِسَانِ مِنِّي قَضَاءً غَيْرَ ذَلِكَ فَوَاللَّهِ الَّذِي بِإِذْنِهِ تَقُومُ السَّمَاءُ وَالأَرْضُ، لاَ أَقْضِي فِيهَا قَضَاءً غَيْرَ ذَلِكَ، فَإِنْ عَجَزْتُمَا عَنْهَا فَادْفَعَاهَا إِلَىَّ، فَإِنِّي أَكْفِيكُمَاهَا‏.‏

Tafsiri

Malik bin Aus alisimulia: Nilipokuwa nimeketi nyumbani kwangu na jua likawa limepanda na hewa kuwa kali, ghafla mjumbe wa Umar bin Al-Khattab alikuja kwangu na kusema, 'Amiri wa Waumini amekutaka.' Nikaenda naye hadi nikamkuta Umar ameketi juu ya kitanda cha mianzi kisicho na godoro, akiwa ametegemea mto wa ngozi. Nikamsalimia na kuketi. Akasema, 'Ewe Mali! Kuna watu wa kabila lako wenye familia wamekuja, nimeamuru wapewe zawadi, basi chukua na uwagawie.' Nikasema, 'Ewe Amiri wa Waumini, ningependa ungeamuru mtu mwingine.' Akasema, 'Ewe mtu! Chukua.' Nilipokuwa nimeketi naye, mlezi wake Yarfa' akaja na kusema, 'Uthman, Abdur-Rahman bin Auf, Az-Zubair na Sa'd bin Abi Waqqas wanataka ruhusa ya kuingia; niwaingize?' Umar akasema, 'Ndiyo.' Wakaingia, wakamsalimia na kuketi. Baada ya muda mfupi Yarfa' akarudi na kusema, 'Niwaingize Ali na Abbas?' Umar akasema, 'Ndiyo.' Wakaingia, wakamsalimia na kuketi. Kisha Abbas akasema, 'Ewe Amiri wa Waumini! Tuamulie mimi na huyu (Ali).' Walikuwa wanabishana kuhusu mali ya Banu An-Nadir ambayo Allah alimpa Mtume Wake ﷺ kama Fai. Kundi hilo (Uthman na wenziwe) likasema, 'Ewe Amiri wa Waumini! Waamulie na uomoe kila mmoja kwa mwenzake.' Umar akasema, 'Subirini! Nawaapisheni kwa Allah ambaye kwa idhini Yake mbingu na ardhu zimesimama, mnajua kwamba Mtume wa Allah ﷺ alisema:

"Haturithishwi; tunachoacha ni Sadaka," na Mtume wa Allah ﷺ alimaanisha nafsi yake?' Kundi likasema, 'Alisema hivyo.' Kisha Umar akageukia Ali na Abbas na kusema, 'Nawaapisheni kwa Allah, mnajua kwamba Mtume wa Allah ﷺ alisema hivyo?' Wakasema, 'Alisema hivyo.' Umar akasema, 'Basi nitawaambieni kuhusu jambo hili. Allah amempa Mtume Wake ﷺ fadhila maalum katika Fai hii ambayo hakumpa mwingine yeyote.' Kisha akasoma aya: 'Na alichowaruzuku Allah Mtume Wake kutoka kwao...' hadi '...Muweza.' Mali hii ilikuwa maalum kwa Mtume wa Allah ﷺ. Lakini, kwa Allah, hakuitwaa pekee yake na kuwaacha, wala hakujipendelea mwenyewe badala yenu. Aliwapeni nyote na kuigawanya miongoni mwenu hadi ikabaki mali hii. Mtume wa Allah ﷺ alitumia mapato yake kwa matumizi ya familia yake kwa mwaka mzima, na kilichobaki alikifanya kuwa kama mali ya Allah. Mtume wa Allah ﷺ alifanya hivyo maisha yake yote. Nawaapisheni kwa Allah, mnajua hayo?' Wakasema, 'Ndiyo.' Kisha akawaambia Ali na Abbas, 'Nawaapisheni kwa Allah, mnajua hayo?' Umar akaongeza, 'Allah alipomwita Mtume Wake ﷺ, Abu Bakr akasema: "Mimi ni mlinzi wa Mtume wa Allah ﷺ." Abu Bakr akaichukua mali hiyo na kuiendesha kama alivyofanya Mtume wa Allah ﷺ, na Allah anajua kuwa alikuwa mwaminifu, mwema, mwenye uongofu na mfuasi wa haki. Kisha Allah alipomwita Abu Bakr, mimi nikawa mlinzi wa Abu Bakr, nikaishikilia miaka miwili ya kwanza ya uongozi wangu, nikiendesha kama alivyofanya Mtume wa Allah ﷺ na Abu Bakr, na Allah anajua kuwa mimi ni mwaminifu, mwema, mwenye uongofu na mfuasi wa haki. Sasa mmekuja kwangu mkiwa na madai moja na kusudi moja. Wewe Abbas ulikuja kutaka sehemu yako kutoka kwa mwana wa ndugu yako, na huyu (Ali) alikuja kutaka sehemu ya mkewe kutoka kwa baba yake. Niliwaambia nyote kuwa Mtume wa Allah ﷺ alisema: "Haturithishwi; tunachoacha ni Sadaka." Nilipoona inafaa kuwapa, nilisema: 'Mkitaka nitawapa kwa sharti mlaane na Allah ahadi na agano lake kwamba mtaiendesha kama alivyoiendesha Mtume wa Allah ﷺ, Abu Bakr, na kama nilivyoifanya tangu nipokee madaraka.' Mkasema, 'Tupe.' Kwa sharti hilo nikawapa. Nawaapisheni kwa Allah, je, niliwapa kwa sharti hilo?' Kundi likasema, 'Ndiyo.' Kisha akageukia Ali na Abbas na kusema, 'Nawaapisheni kwa Allah, je, niliwapa kwa sharti hilo?' Wakasema, 'Ndiyo.' Akasema, 'Sasa mnatafuta hukumu tofauti na hiyo? Kwa Allah ambaye kwa idhini Yake mbingu na ardhu zimesimama, sitatoa hukumu nyingine isipokuwa hiyo. Na mkiwashindwa kuimudu, irudisheni kwangu, nami nitawatosheleza.'

Tafsiri na maelezo na Khutba World, yaliyotafsiriwa kutoka Kiarabu.

Ujumbe mkuu

ʿUmar alisimamia mali ya Banū an-Naḍīr kama mali ya sadaka, wala si urithi.

Usuli na sababu

ʿAlī na ʿAbbās walimwomba ʿUmar atoe uamuzi kuhusu usimamizi wa mali ya Banū an-Naḍīr. ʿUmar aliwakumbusha kauli kwamba mali wanayoiacha manabii ni sadaka, pamoja na makubaliano ya usimamizi ambayo walikuwa wameyakubali awali.

Maelezo ya maneno magumu
fayʾ

Mali iliyoingia kwa jamii ya Waislamu bila vita.

ṣadaqa

Mali ya hisani iliyotengwa kwa ajili ya wema, wala si urithi wa mtu binafsi.

khumus

Sehemu ya tano ya baadhi ya ngawira za vita ambayo, kwa mujibu wa sheria za Kiislamu, ina matumizi maalumu.

Maoni ya wanazuoni

Wanazuoni wa zamani wanatoa hitimisho kwamba manabii hawaachi urithi wa kibinafsi: mali wanayoiacha hutumiwa kulingana na lengo waliloliweka. Wanazuoni wanajadili hadhi yake mahsusi ya kisheria na usimamizi wa mali hiyo; katika hadithi hii, jambo linalosisitizwa zaidi ni kwamba Abū Bakr na ʿUmar waliendeleza mwenendo wa Mtume ﷺ. Pia inaonyesha kuwa kiongozi anapaswa kusimamia mali ya umma kwa uangalifu na kutekeleza masharti yaliyokubaliwa. Madhehebu manne ya Kisunni yanatambua kanuni kwamba manabii hawarithiwi kama warithi wa kawaida, huku yakifafanua zaidi utekelezaji na usimamizi wa mali maalumu za aina hii.

Mafunzo kwa maisha ya leo
  1. Unaposimamia mali ya pamoja au ya hisani, weka masharti yaliyo wazi na uyatekeleze kwa makini.
  2. Jenga uamuzi juu ya elimu ya kuaminika na usikilize wahusika wote kabla ya kuamua.
  3. Tumia mali iliyotengwa kwa lengo jema kwa lengo hilo, hata usimamizi unapohamishiwa kwa wengine.
الْحَدِيثُ الشَّرِيفُ

Hadithi kila siku, katika lugha yako

Programu hukuletea hadithi kila siku pamoja na maelezo, pia kama wijeti kwenye simu yako. Ni bure kutumia.