Manabii · Sahih al-Bukhari

Sahih al-Bukhari, hadithi 3401

Imepokelewa na Ubayy ibn Ka'b. Maandishi ya Kiarabu pamoja na tafsiri na maelezo yetu.

Sahih (ya kuaminika)Kitabu: Manabii
صحيح البخاري
Nani aliisimulia?

Imesimuliwa na Ubayy ibn Ka'b

Sahih (ya kuaminika)

Sahih al-Bukhari kwa ujumla inachukuliwa kuwa yenye kuaminika.

Riwaya

Maandishi ya Kiarabu

حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، حَدَّثَنَا عَمْرُو بْنُ دِينَارٍ، قَالَ أَخْبَرَنِي سَعِيدُ بْنُ جُبَيْرٍ، قَالَ قُلْتُ لاِبْنِ عَبَّاسٍ إِنَّ نَوْفًا الْبَكَالِيَّ يَزْعُمُ أَنَّ مُوسَى صَاحِبَ الْخَضِرِ لَيْسَ هُوَ مُوسَى بَنِي إِسْرَائِيلَ، إِنَّمَا هُوَ مُوسَى آخَرُ‏.‏ فَقَالَ كَذَبَ عَدُوُّ اللَّهِ حَدَّثَنَا أُبَىُّ بْنُ كَعْبٍ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ أَنَّ مُوسَى قَامَ خَطِيبًا فِي بَنِي إِسْرَائِيلَ، فَسُئِلَ أَىُّ النَّاسِ أَعْلَمُ فَقَالَ أَنَا‏.‏ فَعَتَبَ اللَّهُ عَلَيْهِ إِذْ لَمْ يَرُدَّ الْعِلْمَ إِلَيْهِ‏.‏ فَقَالَ لَهُ بَلَى، لِي عَبْدٌ بِمَجْمَعِ الْبَحْرَيْنِ هُوَ أَعْلَمُ مِنْكَ‏.‏ قَالَ أَىْ رَبِّ وَمَنْ لِي بِهِ ـ وَرُبَّمَا قَالَ سُفْيَانُ أَىْ رَبِّ وَكَيْفَ لِي بِهِ ـ قَالَ تَأْخُذُ حُوتًا، فَتَجْعَلُهُ فِي مِكْتَلٍ، حَيْثُمَا فَقَدْتَ الْحُوتَ فَهْوَ ثَمَّ ـ وَرُبَّمَا قَالَ فَهْوَ ثَمَّهْ ـ وَأَخَذَ حُوتًا، فَجَعَلَهُ فِي مِكْتَلٍ، ثُمَّ انْطَلَقَ هُوَ وَفَتَاهُ يُوشَعُ بْنُ نُونٍ، حَتَّى أَتَيَا الصَّخْرَةَ، وَضَعَا رُءُوسَهُمَا فَرَقَدَ مُوسَى، وَاضْطَرَبَ الْحُوتُ فَخَرَجَ فَسَقَطَ فِي الْبَحْرِ، فَاتَّخَذَ سَبِيلَهُ فِي الْبَحْرِ سَرَبًا، فَأَمْسَكَ اللَّهُ عَنِ الْحُوتِ جِرْيَةَ الْمَاءِ، فَصَارَ مِثْلَ الطَّاقِ، فَقَالَ هَكَذَا مِثْلُ الطَّاقِ‏.‏ فَانْطَلَقَا يَمْشِيَانِ بَقِيَّةَ لَيْلَتِهِمَا وَيَوْمَهُمَا، حَتَّى إِذَا كَانَ مِنَ الْغَدِ قَالَ لِفَتَاهُ آتِنَا غَدَاءَنَا لَقَدْ لَقِينَا مِنْ سَفَرِنَا هَذَا نَصَبًا‏.‏ وَلَمْ يَجِدْ مُوسَى النَّصَبَ حَتَّى جَاوَزَ حَيْثُ أَمَرَهُ اللَّهُ‏.‏ قَالَ لَهُ فَتَاهُ أَرَأَيْتَ إِذْ أَوَيْنَا إِلَى الصَّخْرَةِ فَإِنِّي نَسِيتُ الْحُوتَ، وَمَا أَنْسَانِيهِ إِلاَّ الشَّيْطَانُ أَنْ أَذْكُرَهُ، وَاتَّخَذَ سَبِيلَهُ فِي الْبَحْرِ عَجَبًا، فَكَانَ لِلْحُوتِ سَرَبًا وَلَهُمَا عَجَبًا‏.‏ قَالَ لَهُ مُوسَى ذَلِكَ مَا كُنَّا نَبْغِي، فَارْتَدَّا عَلَى آثَارِهِمَا قَصَصًا، رَجَعَا يَقُصَّانِ آثَارَهُمَا حَتَّى انْتَهَيَا إِلَى الصَّخْرَةِ، فَإِذَا رَجُلٌ مُسَجًّى بِثَوْبٍ، فَسَلَّمَ مُوسَى، فَرَدَّ عَلَيْهِ‏.‏ فَقَالَ وَأَنَّى بِأَرْضِكَ السَّلاَمُ‏.‏ قَالَ أَنَا مُوسَى‏.‏ قَالَ مُوسَى بَنِي إِسْرَائِيلَ قَالَ نَعَمْ، أَتَيْتُكَ لِتُعَلِّمَنِي مِمَّا عُلِّمْتَ رَشَدًا‏.‏ قَالَ يَا مُوسَى إِنِّي عَلَى عِلْمٍ مِنْ عِلْمِ اللَّهِ، عَلَّمَنِيهِ اللَّهُ لاَ تَعْلَمُهُ وَأَنْتَ عَلَى عِلْمٍ مِنْ عِلْمِ اللَّهِ عَلَّمَكَهُ اللَّهُ لاَ أَعْلَمُهُ‏.‏ قَالَ هَلْ أَتَّبِعُكَ قَالَ ‏{‏إِنَّكَ لَنْ تَسْتَطِيعَ مَعِيَ صَبْرًا * وَكَيْفَ تَصْبِرُ عَلَى مَا لَمْ تُحِطْ بِهِ خُبْرًا‏}‏ إِلَى قَوْلِهِ ‏{‏إِمْرًا‏}‏ فَانْطَلَقَا يَمْشِيَانِ عَلَى سَاحِلِ الْبَحْرِ، فَمَرَّتْ بِهِمَا سَفِينَةٌ، كَلَّمُوهُمْ أَنْ يَحْمِلُوهُمْ، فَعَرَفُوا الْخَضِرَ، فَحَمَلُوهُ بِغَيْرِ نَوْلٍ، فَلَمَّا رَكِبَا فِي السَّفِينَةِ جَاءَ عُصْفُورٌ، فَوَقَعَ عَلَى حَرْفِ السَّفِينَةِ، فَنَقَرَ فِي الْبَحْرِ نَقْرَةً أَوْ نَقْرَتَيْنِ، قَالَ لَهُ الْخَضِرُ يَا مُوسَى، مَا نَقَصَ عِلْمِي وَعِلْمُكَ مِنْ عِلْمِ اللَّهِ إِلاَّ مِثْلَ مَا نَقَصَ هَذَا الْعُصْفُورُ بِمِنْقَارِهِ مِنَ الْبَحْرِ‏.‏ إِذْ أَخَذَ الْفَأْسَ فَنَزَعَ لَوْحًا، قَالَ فَلَمْ يَفْجَأْ مُوسَى إِلاَّ وَقَدْ قَلَعَ لَوْحًا بِالْقَدُّومِ‏.‏ فَقَالَ لَهُ مُوسَى مَا صَنَعْتَ قَوْمٌ حَمَلُونَا بِغَيْرِ نَوْلٍ، عَمَدْتَ إِلَى سَفِينَتِهِمْ فَخَرَقْتَهَا لِتُغْرِقَ أَهْلَهَا، لَقَدْ جِئْتَ شَيْئًا إِمْرًا‏.‏ قَالَ أَلَمْ أَقُلْ إِنَّكَ لَنْ تَسْتَطِيعَ مَعِيَ صَبْرًا‏.‏ قَالَ لاَ تُؤَاخِذْنِي بِمَا نَسِيتُ وَلاَ تُرْهِقْنِي مِنْ أَمْرِي عُسْرًا، فَكَانَتِ الأُولَى مِنْ مُوسَى نِسْيَانًا‏.‏ فَلَمَّا خَرَجَا مِنَ الْبَحْرِ مَرُّوا بِغُلاَمٍ يَلْعَبُ مَعَ الصِّبْيَانِ، فَأَخَذَ الْخَضِرُ بِرَأْسِهِ فَقَلَعَهُ بِيَدِهِ هَكَذَا ـ وَأَوْمَأَ سُفْيَانُ بِأَطْرَافِ أَصَابِعِهِ كَأَنَّهُ يَقْطِفُ شَيْئًا ـ فَقَالَ لَهُ مُوسَى أَقَتَلْتَ نَفْسًا زَكِيَّةً بِغَيْرِ نَفْسٍ لَقَدْ جِئْتَ شَيْئًا نُكْرًا‏.‏ قَالَ أَلَمْ أَقُلْ لَكَ إِنَّكَ لَنْ تَسْتَطِيعَ مَعِيَ صَبْرًا‏.‏ قَالَ إِنْ سَأَلْتُكَ عَنْ شَىْءٍ بَعْدَهَا فَلاَ تُصَاحِبْنِي، قَدْ بَلَغْتَ مِنْ لَدُنِّي عُذْرًا‏.‏ فَانْطَلَقَا حَتَّى إِذَا أَتَيَا أَهْلَ قَرْيَةٍ اسْتَطْعَمَا أَهْلَهَا فَأَبَوْا أَنْ يُضَيِّفُوهُمَا فَوَجَدَا فِيهَا جِدَارًا يُرِيدُ أَنْ يَنْقَضَّ مَائِلاً ـ أَوْمَأَ بِيَدِهِ هَكَذَا وَأَشَارَ سُفْيَانُ كَأَنَّهُ يَمْسَحُ شَيْئًا إِلَى فَوْقُ، فَلَمْ أَسْمَعْ سُفْيَانَ يَذْكُرُ مَائِلاً إِلاَّ مَرَّةً ـ قَالَ قَوْمٌ أَتَيْنَاهُمْ فَلَمْ يُطْعِمُونَا وَلَمْ يُضَيِّفُونَا عَمَدْتَ إِلَى حَائِطِهِمْ لَوْ شِئْتَ لاَتَّخَذْتَ عَلَيْهِ أَجْرًا‏.‏ قَالَ هَذَا فِرَاقُ بَيْنِي وَبَيْنِكَ، سَأُنَبِّئُكَ بِتَأْوِيلِ مَا لَمْ تَسْتَطِعْ عَلَيْهِ صَبْرًا‏"‏‏.‏ قَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ وَدِدْنَا أَنَّ مُوسَى كَانَ صَبَرَ، فَقَصَّ اللَّهُ عَلَيْنَا مِنْ خَبَرِهِمَا ‏"‏‏.‏ قَالَ سُفْيَانُ قَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ يَرْحَمُ اللَّهُ مُوسَى، لَوْ كَانَ صَبَرَ يُقَصُّ عَلَيْنَا مِنْ أَمْرِهِمَا ‏"‏‏.‏ وَقَرَأَ ابْنُ عَبَّاسٍ أَمَامَهُمْ مَلِكٌ يَأْخُذُ كُلَّ سَفِينَةٍ صَالِحَةٍ غَصْبًا، وَأَمَّا الْغُلاَمُ فَكَانَ كَافِرًا وَكَانَ أَبَوَاهُ مُؤْمِنَيْنِ‏.‏ ثُمَّ قَالَ لِي سُفْيَانُ سَمِعْتُهُ مِنْهُ مَرَّتَيْنِ وَحَفِظْتُهُ مِنْهُ‏.‏ قِيلَ لِسُفْيَانَ حَفِظْتَهُ قَبْلَ أَنْ تَسْمَعَهُ مِنْ عَمْرٍو، أَوْ تَحَفَّظْتَهُ مِنْ إِنْسَانٍ فَقَالَ مِمَّنْ أَتَحَفَّظُهُ وَرَوَاهُ أَحَدٌ عَنْ عَمْرٍو غَيْرِي سَمِعْتُهُ مِنْهُ مَرَّتَيْنِ أَوْ ثَلاَثًا وَحَفِظْتُهُ مِنْهُ‏.‏

Tafsiri

Imesimuliwa na Sa'id bin Jubair: Nilimwambia Ibn Abbas,

"Nauf Al-Bakali anadai kuwa Musa, mwenza wa Al-Khidr, hakuwa Musa (Nabii) wa Wana wa Israeli, bali ni Musa mwingine." Ibn Abbas alisema, "Adui wa Mwenyezi Mungu (Nauf) ameongo. Ubai bin Ka'b alitusimulia kuwa Mtume ﷺ alisema: 'Siku moja Musa alisimama na kuhutubia kwa Wana wa Israeli. Aliulizwa ni nani mwenye elimu zaidi miongoni mwa watu. Akasema: "Mimi." Mwenyezi Mungu alimrekebisha kwa sababu hakurejesha elimu Kwake. Kwa hivyo, Mwenyezi Mungu akamwambia: "Ndiyo, Nina mja katika makutano ya bahari mbili aliye na elimu zaidi kuliko wewe." Musa akasema: "Ee Mola wangu! Nitawezaje kumkutana naye?" Mwenyezi Mungu akasema: "Chukua samaki na umweke kwenye kapu kubwa, na utampata mahali ambapo utampoteza samaki huyo." Musa akachukua samaki na kumweka kwenye kapu, akaenda pamoja na kijana wake (mtumishi), Yusha' bin Noon, hadi walipofikia mwamba ambapo waliweka vichwa vyao (kulala). Musa akalala, na samaki akatoka kwenye kapu na kuanguka baharini. Akaenda njia yake baharini kama handaki. Mwenyezi Mungu akazuia mtiririko wa maji juu ya samaki na ukawa kama tao (Mtume ﷺ alionyesha tao hili kwa mikono yake). Walisafiri salio la usiku huo, na siku iliyofuata Musa akamwambia kijana wake: "Lete chakula chetu cha asubuhi, kwani tumepata uchovu mkubwa katika safari yetu hii." Musa hakuhisi uchovu hadi alipovuka mahali pale ambapo Mwenyezi Mungu alimuamuru kutafuta. Kijana wake akamwambia: "Je, unajua tulipokuwa tumekaa karibu na ule mwamba, nilisahau samaki, na hakuna aliyenisahaulisha kumtaja ila Shetani, na akaichukua njia yake baharini kwa ajabu?" Kwa hivyo samaki alikuwa na njia na hilo likawastaajabisha. Musa akasema: "Hiyo ndiyo tuliyokuwa tukitafuta." Kwa hivyo, wote wawili walirudi nyuma kwa nyayo zao hadi walipofika kwenye ule mwamba. Huko walimkuta mtu amelala amefunikwa kwa nguo. Musa akamsalimia, naye akajibu akisema: "Watunasalianaje katika ardhi yenu?" Musa akasema: "Mimi ni Musa." Yule mtu akauliza: "Musa wa Wana wa Israeli?" Musa akasema: "Ndiyo, nimekuja kwako ili unifundishe mambo ambayo Mwenyezi Mungu amekufundisha." Akasema: "Ee Musa! Mimi nina baadhi ya Elimu ya Mwenyezi Mungu ambayo Amenifundisha ambayo hujui, nawe una baadhi ya Elimu ya Mwenyezi Mungu ambayo Amekufundisha ambayo sijui." Musa akauliza: "Je, ninaweza kukufuata?" Akasema: "Lakini hutaweza kuwa na subira pamoja nami, kwa jinsi gani utakuwa na subira katika mambo ambayo hautaweza kuyaelewa?" (Musa akasema: 'Utanikuta, ikiwa Mwenyezi Mungu akipenda, kuwa na subira ya kweli, na sitakusi katika chochote.') Kwa hivyo, wote wawili wakaanza kutembea kando ya pwani ya bahari, meli ikapita na kuwaomba wabebwe. Watu wa meli hiyo wakamtambua Al-Khidr na kuwabeba bila malipo. Walipokuwa kwenye meli, ndege mdogo akaja na kusimama kwenye ukingo wa meli na kuchomoa domo lake baharini mara moja au mbili. Al-Khidr akamwambia Musa: "Ee Musa! Elimu yangu na elimu yako hazijapunguza Elimu ya Mwenyezi Mungu isipokuwa kiasi ambacho ndege huyu amepunguza maji ya bahari kwa domo lake." Ghafla Al-Khidr akachukua shoka na kuvunja ubao, na Musa hakugundua hadi alipokuwa amevunja ubao huo. Musa akamwambia: "Umefanya nini? Walitubeba bila malipo; lakini wewe umetoboa meli yao ili kuwazamisha abiria wake. Hakika umefanya jambo la kutisha." Al-Khidr akajibu: "Je, sikukuambia kuwa hutaweza kuwa na subira pamoja nami?" Musa akajibu: "Usinilaumu kwa kile nilichosahau, na usinisumbue katika jambo langu." Hivyo udhuru wa kwanza wa Musa ulikuwa ni kusahau. Walipotoka baharini, walimpita kijana akicheza na watoto wengine. Al-Khidr akashika kichwa cha kijana huyo na kukivunja kwa mkono wake hivi. (Sufyan, msimuliaji mdogo, alionyesha kwa vidole vyake kana kwamba anachuma kitu.) Musa akamwambia: "Je, umemuua mtu asiye na hatia ambaye hajamuua mtu yeyote? Hakika umefanya jambo baya sana." Al-Khidr akasema: "Je, sikukuambia kuwa huwezi kuwa na subira pamoja nami?" Musa akasema: "Ikiwa nitakuuliza chochote baada ya hapa, usiende pamoja nami. Umepokea udhuru kutoka kwangu." Kisha wakaendelea hadi walipofika kwa watu wa kijiji, wakaomba chakula lakini wakakataa kuwahifadhi kama wageni. Kisha wakaona ukuta uliotaka kuanguka (na Al-Khidr akaurekebisha kwa kugusa tu kwa mikono yake). (Sufyan, msimuliaji mdogo, alionyesha kwa mikono yake, akielezea jinsi Al-Khidr alivyopitisha mikono yake juu ya ukuta.) Musa akasema: "Hawa ni watu tuliowatembelea, lakini hawakutupa chakula wala kutuhifadhi, lakini umerekebisha ukuta wao. Ungelitaka, ungechukua ujira." Al-Khidr akasema: "Huu ndio utengano kati yangu na wewe, na nitakuelezea maana ya mambo ambayo hukuya subiria." Mtume ﷺ aliongeza: "Tungependa kama Musa angekuwa na subira ili Mwenyezi Mungu atuambie zaidi kuhusu hadithi yao. (Sufyan msimuliaji mdogo alisema kuwa Mtume ﷺ alisema: 'Mwenyezi Mungu amrehemu Musa! Langelikuwa na subira, tungeambiwa zaidi kuhusu kesi yao.'

Tafsiri na maelezo na Khutba World, yaliyotafsiriwa kutoka Kiarabu.

Ujumbe mkuu

Musa anafundisha kwamba maarifa yana mipaka na kuyatafuta kunahitaji subira.

Maelezo ya maneno magumu
Al-Khidr

Mja wa Allah ambaye Musa alikutana naye na aliyekuwa na maarifa ambayo Musa hakuwa nayo.

Makutano ya bahari mbili

Mahali ambapo Allah alimwelekeza Musa amtafute mja huyo.

Kuyanasibisha maarifa kwa Allah

Kukiri kwamba maarifa yote hatimaye hutoka kwa Allah na kwamba maarifa ya binadamu yana mipaka.

Maoni ya wanazuoni

Wanazuoni wa kale wanahitimisha kutokana na simulizi hili kwamba nyanja za maarifa zinaweza kutofautiana: Musa alikuwa na maarifa ambayo Al-Khidr hakuwa nayo, na kinyume chake. Ibn Hajar anaeleza katika Fath al-Bari jinsi simulizi hili linavyohimiza unyenyekevu na subira katika kujifunza. Wanazuoni pia wanasisitiza kwamba Musa alitathmini kwa usahihi vitendo vilivyoonekana kwa mujibu wa kanuni alizozijua; sababu zilizofichika alielezewa baadaye. Simulizi hili si ruhusa ya jumla ya kuvunja kanuni: Al-Khidr alitenda kwa msingi wa maarifa na agizo kutoka kwa Allah.

Mafunzo kwa maisha ya leo
  1. Unapozungumzia maarifa yako, sema: Allah ndiye ajuaye zaidi, na ukubali kwa uaminifu yale ambayo bado huyajui.
  2. Muombe mtaalamu akuelezee, na ujipe muda wa kujifunza kabla ya kutoa hukumu kuhusu hali fulani.
  3. Kuwa na subira usipoijua bado hekima iliyo nyuma ya tukio, bila kuhalalisha dhuluma au tabia yenye madhara.
الْحَدِيثُ الشَّرِيفُ

Hadithi kila siku, katika lugha yako

Programu hukuletea hadithi kila siku pamoja na maelezo, pia kama wijeti kwenye simu yako. Ni bure kutumia.