Sahih al-Bukhari, hadithi 344
Imepokelewa na Imran ibn Husayn. Maandishi ya Kiarabu pamoja na tafsiri na maelezo yetu.
Kutoka kwa al‑Bukhari hadi kwa Mtume ﷺ
- 1Musaddadalimhadithia al‑Bukhariمُسَدَّدٌ
- 2Yahya ibn Sa'idيَحْيَى بْنُ سَعِيدٍ
- 3Awfعَوْفٌ
- 4Abu Rajaأَبُو رَجَاءٍ
- 5Imranعِمْرَانَ
- 6Mtume wa Allah ﷺرَسُولُ اللَّهِ ﷺ
Mpangilio ni kama ulivyo katika maandishi ya Kiarabu ya riwaya hii. Majina yamehamishwa kutoka Kiarabu hadi maandishi ya Kilatini. Sahih al-Bukhari kwa ujumla inachukuliwa kuwa yenye kuaminika.
Riwaya
حَدَّثَنَا مُسَدَّدٌ، قَالَ حَدَّثَنِي يَحْيَى بْنُ سَعِيدٍ، قَالَ حَدَّثَنَا عَوْفٌ، قَالَ حَدَّثَنَا أَبُو رَجَاءٍ، عَنْ عِمْرَانَ، قَالَ كُنَّا فِي سَفَرٍ مَعَ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم وَإِنَّا أَسْرَيْنَا، حَتَّى كُنَّا فِي آخِرِ اللَّيْلِ، وَقَعْنَا وَقْعَةً وَلاَ وَقْعَةَ أَحْلَى عِنْدَ الْمُسَافِرِ مِنْهَا، فَمَا أَيْقَظَنَا إِلاَّ حَرُّ الشَّمْسِ، وَكَانَ أَوَّلَ مَنِ اسْتَيْقَظَ فُلاَنٌ ثُمَّ فُلاَنٌ ثُمَّ فُلاَنٌ ـ يُسَمِّيهِمْ أَبُو رَجَاءٍ فَنَسِيَ عَوْفٌ ـ ثُمَّ عُمَرُ بْنُ الْخَطَّابِ الرَّابِعُ، وَكَانَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم إِذَا نَامَ لَمْ يُوقَظْ حَتَّى يَكُونَ هُوَ يَسْتَيْقِظُ، لأَنَّا لاَ نَدْرِي مَا يَحْدُثُ لَهُ فِي نَوْمِهِ، فَلَمَّا اسْتَيْقَظَ عُمَرُ، وَرَأَى مَا أَصَابَ النَّاسَ، وَكَانَ رَجُلاً جَلِيدًا، فَكَبَّرَ وَرَفَعَ صَوْتَهُ بِالتَّكْبِيرِ، فَمَا زَالَ يُكَبِّرُ وَيَرْفَعُ صَوْتَهُ بِالتَّكْبِيرِ حَتَّى اسْتَيْقَظَ لِصَوْتِهِ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم فَلَمَّا اسْتَيْقَظَ شَكَوْا إِلَيْهِ الَّذِي أَصَابَهُمْ قَالَ " لاَ ضَيْرَ ـ أَوْ لاَ يَضِيرُ ـ ارْتَحِلُوا ". فَارْتَحَلَ فَسَارَ غَيْرَ بَعِيدٍ ثُمَّ نَزَلَ، فَدَعَا بِالْوَضُوءِ، فَتَوَضَّأَ وَنُودِيَ بِالصَّلاَةِ فَصَلَّى بِالنَّاسِ، فَلَمَّا انْفَتَلَ مِنْ صَلاَتِهِ إِذَا هُوَ بِرَجُلٍ مُعْتَزِلٍ لَمْ يُصَلِّ مَعَ الْقَوْمِ قَالَ " مَا مَنَعَكَ يَا فُلاَنُ أَنْ تُصَلِّيَ مَعَ الْقَوْمِ ". قَالَ أَصَابَتْنِي جَنَابَةٌ وَلاَ مَاءَ. قَالَ " عَلَيْكَ بِالصَّعِيدِ، فَإِنَّهُ يَكْفِيكَ ". ثُمَّ سَارَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم فَاشْتَكَى إِلَيْهِ النَّاسُ مِنَ الْعَطَشِ فَنَزَلَ، فَدَعَا فُلاَنًا ـ كَانَ يُسَمِّيهِ أَبُو رَجَاءٍ نَسِيَهُ عَوْفٌ ـ وَدَعَا عَلِيًّا فَقَالَ " اذْهَبَا فَابْتَغِيَا الْمَاءَ ". فَانْطَلَقَا فَتَلَقَّيَا امْرَأَةً بَيْنَ مَزَادَتَيْنِ ـ أَوْ سَطِيحَتَيْنِ ـ مِنْ مَاءٍ عَلَى بَعِيرٍ لَهَا، فَقَالاَ لَهَا أَيْنَ الْمَاءُ قَالَتْ عَهْدِي بِالْمَاءِ أَمْسِ هَذِهِ السَّاعَةَ، وَنَفَرُنَا خُلُوفًا. قَالاَ لَهَا انْطَلِقِي إِذًا. قَالَتْ إِلَى أَيْنَ قَالاَ إِلَى رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم. قَالَتِ الَّذِي يُقَالُ لَهُ الصَّابِئُ قَالاَ هُوَ الَّذِي تَعْنِينَ فَانْطَلِقِي. فَجَاءَا بِهَا إِلَى النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم وَحَدَّثَاهُ الْحَدِيثَ قَالَ فَاسْتَنْزَلُوهَا عَنْ بَعِيرِهَا وَدَعَا النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم بِإِنَاءٍ، فَفَرَّغَ فِيهِ مِنْ أَفْوَاهِ الْمَزَادَتَيْنِ ـ أَوِ السَّطِيحَتَيْنِ ـ وَأَوْكَأَ أَفْوَاهَهُمَا، وَأَطْلَقَ الْعَزَالِيَ، وَنُودِيَ فِي النَّاسِ اسْقُوا وَاسْتَقُوا. فَسَقَى مَنْ شَاءَ، وَاسْتَقَى مَنْ شَاءَ، وَكَانَ آخِرَ ذَاكَ أَنْ أَعْطَى الَّذِي أَصَابَتْهُ الْجَنَابَةُ إِنَاءً مِنْ مَاءٍ قَالَ " اذْهَبْ، فَأَفْرِغْهُ عَلَيْكَ ". وَهْىَ قَائِمَةٌ تَنْظُرُ إِلَى مَا يُفْعَلُ بِمَائِهَا، وَايْمُ اللَّهِ لَقَدْ أُقْلِعَ عَنْهَا، وَإِنَّهُ لَيُخَيَّلُ إِلَيْنَا أَنَّهَا أَشَدُّ مِلأَةً مِنْهَا حِينَ ابْتَدَأَ فِيهَا، فَقَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم " اجْمَعُوا لَهَا ". فَجَمَعُوا لَهَا مِنْ بَيْنِ عَجْوَةٍ وَدَقِيقَةٍ وَسَوِيقَةٍ، حَتَّى جَمَعُوا لَهَا طَعَامًا، فَجَعَلُوهَا فِي ثَوْبٍ، وَحَمَلُوهَا عَلَى بَعِيرِهَا، وَوَضَعُوا الثَّوْبَ بَيْنَ يَدَيْهَا قَالَ لَهَا " تَعْلَمِينَ مَا رَزِئْنَا مِنْ مَائِكِ شَيْئًا، وَلَكِنَّ اللَّهَ هُوَ الَّذِي أَسْقَانَا ". فَأَتَتْ أَهْلَهَا، وَقَدِ احْتَبَسَتْ عَنْهُمْ قَالُوا مَا حَبَسَكِ يَا فُلاَنَةُ قَالَتِ الْعَجَبُ، لَقِيَنِي رَجُلاَنِ فَذَهَبَا بِي إِلَى هَذَا الَّذِي يُقَالُ لَهُ الصَّابِئُ، فَفَعَلَ كَذَا وَكَذَا، فَوَاللَّهِ إِنَّهُ لأَسْحَرُ النَّاسِ مِنْ بَيْنِ هَذِهِ وَهَذِهِ. وَقَالَتْ بِإِصْبَعَيْهَا الْوُسْطَى وَالسَّبَّابَةِ، فَرَفَعَتْهُمَا إِلَى السَّمَاءِ ـ تَعْنِي السَّمَاءَ وَالأَرْضَ ـ أَوْ إِنَّهُ لَرَسُولُ اللَّهِ حَقًّا، فَكَانَ الْمُسْلِمُونَ بَعْدَ ذَلِكَ يُغِيرُونَ عَلَى مَنْ حَوْلَهَا مِنَ الْمُشْرِكِينَ، وَلاَ يُصِيبُونَ الصِّرْمَ الَّذِي هِيَ مِنْهُ، فَقَالَتْ يَوْمًا لِقَوْمِهَا مَا أُرَى أَنَّ هَؤُلاَءِ الْقَوْمَ يَدَعُونَكُمْ عَمْدًا، فَهَلْ لَكُمْ فِي الإِسْلاَمِ فَأَطَاعُوهَا فَدَخَلُوا فِي الإِسْلاَمِ.
Imran ibn Husayn amesimulia: Tulikuwa katika safari pamoja na Nabii ﷺ, na tukasafiri hadi sehemu ya mwisho ya usiku. Kisha tukapiga kambi na kulala usingizi mzito. Hakuna kitamu zaidi kwa msafiri kuliko usingizi wa sehemu ya mwisho ya usiku. Hatukaamshwa ila na joto la jua. Wa kwanza kuamka alikuwa fulani, kisha fulani, kisha fulani (msemaji Auf alisema kwamba Abu Raja' aliwataja majina yao lakini yeye alisahau), na mtu wa nne kuamka alikuwa Umar ibn Al-Khattab. Na mara zote Nabii ﷺ alipolala, hakuna aliyemwamsha hadi yeye mwenyewe aamke, kwa sababu hatukujua nini kilichokuwa kikimfanyikia au kufunuliwa kwake wakati wa usingizi wake. Basi, Umar alipoamka na kuona hali ya watu, na yeye akiwa mtu mwenye nguvu na ujasiri, akatakbir na kupandisha sauti yake kwa Takbir, akaendelea kutakbiri kwa sauti kubwa hadi Nabii ﷺ akaamka kwa sababu ya sauti hiyo. Alipoamka, watu wakamlalamikia yale yaliyowapata. Akasema:
"Hakuna madhara — au haitadhuru — ondokeni." Basi wakaondoka na kusafiri umbali si mrefu, kisha akashuka na kuomba maji ya kufanya wudhu. Akafanya wudhu na ikatangazwa iqamah ya Swala, akawaongoza watu katika swala. Alipomaliza swala yake, akamkuta mtu mmoja ametengwa ambaye hakuswali pamoja na watu. Akamuuliza: "Ni nini kilichokuzuia wewe, fulani, kuswali pamoja na watu?" Akajibu: "Nimepatwa na unajisi mkubwa (janabah) na hakuna maji." Akasema: "Fanya tayammum kwa udongo safi, kwani inakutosha." Kisha Nabii ﷺ akaendelea na safari, na watu wakamlalamikia juu ya kiu. Basi akashuka, akamwita fulani (Auf alisema Abu Raja' alimtaja jina lake lakini alisahau) na akamwita Ali, akawaambia: "Nendeni mkatafute maji." Wakaenda na kukutana na mwanamke mmoja aliyekuwa kati ya viriba viwili vya maji juu ya ngamia wake. Wakamuuliza: "Maji yako wapi?" Akajibu: "Nilikuwa kwenye maji jana saa hii, na watu wangu wamebaki nyuma." Wakamwambia: "Basi njoo nasi." Akawauliza: "Kwenda wapi?" Wakasema: "Kwa Mtume wa Allah ﷺ." Akasema: "Yule anayesemwa kuwa ni Sabii (mwenye dini mpya)?" Wakasema: "Ndio yule unayemaanisha, basi njoo." Wakamleta kwa Nabii ﷺ na wakamsimulia habari. Akasema: "Mshusheni kutoka kwa ngamia wake." Nabii ﷺ akaomba chombo, akamimina maji kutoka vinywani mwa viriba hivyo viwili ndani ya chombo hicho, akafunga vinywa vikubwa vya viriba na kufungua vidogo, kisha ikatangazwa kwa watu: "Kunyweni na tekeni maji." Basi aliyetaka kunywa akanywa, na aliyetaka kuteka akateka. Na mwisho wa hayo ulikuwa kumpa yule aliyepatwa na janabah chombo cha maji, akamwambia: "Nenda ukamimine mwilini mwako." Mwanamke huyo alikuwa amesimama akiangalia kinachofanywa kwa maji yake. Wallahi, viliporudishwa, viriba vyake vilionekana kana kwamba vimejaa zaidi kuliko vilivyokuwa awali! Nabii ﷺ akasema: "Mkusanyieni vitu." Wakamkusanyia vitu mbalimbali kama tende, unga na sawiq, hadi wakamkusanyia chakula kingi. Wakakiweka katika nguo, wakampandisha ngamia wake, na kuweka ile nguo yenye chakula mbele yake. Akamwambia: "Jua kwamba hatukupunguza chochote kwenye maji yako, bali Allah ndiye aliyetunywesha." Akarudi kwa watu wake akiwa amechelewa. Wakamuuliza: "Ni nini kilichokuchelewesha, fulani?" Akasema: "Ajabu! Nilikutana na wanaume wawili wakanipeleka kwa yule anayesemwa kuwa ni Sabii, akafanya mambo fulani na fulani. Wallahi, ama ni mchawi mkubwa kuliko wote kati ya hapa na hapa (akaonyesha kwa vidole vyake viwili, kidole cha kati na cha shahada, akavinyanyua kuelekea angani — akimaanisha anga na ardhi), au kweli ni Mtume wa Allah." Baada ya hapo, Waislamu walikuwa wakivamia washirikina waliokuwa karibu na makazi yake, lakini hawakugusa kabisa kijiji chake. Siku moja akawaambia watu wake: "Naona kwamba watu hawa wanakuacheni kimakusudi. Je, mnayo hamu ya Uislamu?" Wakamtii na wote wakaingia katika Uislamu.
Tafsiri na maelezo na Khutba World, yaliyotafsiriwa kutoka Kiarabu.
Tayammum inatosha maji yanapokosekana, huku Allah akitoa msaada na riziki.
Usafi wa ibada kwa kutumia udongo safi wakati maji hayapatikani au hayawezi kutumiwa.
Hali ya uchafu mkubwa wa ibada ambayo kwa kawaida huhitaji kuoga mwili mzima.
Chakula rahisi kilichotengenezwa kwa nafaka zilizokaangwa, kama shayiri au ngano.
Wanazuoni wa zamani wanahitimisha kutokana na hili kwamba tayammum inatosha pia kwa mtu aliye katika hali ya janaba maji yasipopatikana. Madhehebu manne ya Sunni yanakubali tayammum kuwa mbadala wa kuoga kwa ibada pale sababu zinazokubalika zinapokuwepo, ingawa yanatofautiana kuhusu masharti na namna ya kuitekeleza. Riwaya hii pia inaonyesha kwamba kulala na kukosa wakati wa sala si uzembe wa makusudi, na kwamba Mtume ﷺ alimlipa mwanamke kwa msaada wake. Kuongezeka kwa maji ni muujiza ambao Allah alimjaalia Mtume Wake ﷺ.
- Maji yasipopatikana, jifunze kanuni za tayammum na usiache sala bila sababu halali.
- Watendee haki na uwashukuru wanaokusaidia; Mtume ﷺ alimzawadia mwanamke huyo chakula.
- Unapokumbwa na tatizo, tulia na chukua hatua za vitendo, kama kulisaidia kundi kuendelea na safari salama baada ya kupumzika.
Riwaya hii pia inahusu tayammum na kufafanua matumizi yake maji yanapokosekana.
Sahih al-Bukhari · #343 (Sahih)Hadithi hii inazungumzia jinsi Maswahaba walivyotekeleza tayammum na jinsi Mtume ﷺ alivyotathmini walichofanya.
Sahih al-Bukhari · #345 (Sahih)Riwaya hii inajadili ikiwa mtu asiye na maji anapaswa kuchelewesha sala, hivyo inatoa muktadha zaidi kuhusu tayammum.
Hadithi kila siku, katika lugha yako
Programu hukuletea hadithi kila siku pamoja na maelezo, pia kama wijeti kwenye simu yako. Ni bure kutumia.