Sahih al-Bukhari, hadithi 4034
Imepokelewa na Umar ibn al-Khattab. Maandishi ya Kiarabu pamoja na tafsiri na maelezo yetu.
Kutoka kwa al‑Bukhari hadi kwa Malik ibn Aws ibn al‑Hadathan an‑Nasri
- 1Abu al‑Yamanalimhadithia al‑Bukhariأَبُو الْيَمَانِ
- 2Shu'aybشُعَيْبٌ
- 3Az‑Zuhriالزُّهْرِيِّ
- 4Malik ibn Aws ibn al‑Hadathan an‑Nasriمَالِكُ بْنُ أَوْسِ بْنِ الْحَدَثَانِ النَّصْرِيُّ
Mpangilio ni kama ulivyo katika maandishi ya Kiarabu ya riwaya hii. Majina yamehamishwa kutoka Kiarabu hadi maandishi ya Kilatini. Sahih al-Bukhari kwa ujumla inachukuliwa kuwa yenye kuaminika.
Riwaya
حَدَّثَنَا أَبُو الْيَمَانِ، أَخْبَرَنَا شُعَيْبٌ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، قَالَ أَخْبَرَنِي مَالِكُ بْنُ أَوْسِ بْنِ الْحَدَثَانِ النَّصْرِيُّ، أَنَّ عُمَرَ بْنَ الْخَطَّابِ ـ رضى الله عنه ـ دَعَاهُ إِذْ جَاءَهُ حَاجِبُهُ يَرْفَا فَقَالَ هَلْ لَكَ فِي عُثْمَانَ، وَعَبْدِ الرَّحْمَنِ، وَالزُّبَيْرِ وَسَعْدٍ يَسْتَأْذِنُونَ فَقَالَ نَعَمْ، فَأَدْخِلْهُمْ. فَلَبِثَ قَلِيلاً، ثُمَّ جَاءَ فَقَالَ هَلْ لَكَ فِي عَبَّاسٍ وَعَلِيٍّ يَسْتَأْذِنَانِ قَالَ نَعَمْ. فَلَمَّا دَخَلاَ قَالَ عَبَّاسٌ يَا أَمِيرَ الْمُؤْمِنِينَ، اقْضِ بَيْنِي وَبَيْنَ هَذَا، وَهُمَا يَخْتَصِمَانِ فِي الَّذِي أَفَاءَ اللَّهُ عَلَى رَسُولِهِ صلى الله عليه وسلم مِنْ بَنِي النَّضِيرِ، فَاسْتَبَّ عَلِيٌّ وَعَبَّاسٌ، فَقَالَ الرَّهْطُ يَا أَمِيرَ الْمُؤْمِنِينَ، اقْضِ بَيْنَهُمَا وَأَرِحْ أَحَدَهُمَا مِنَ الآخَرِ. فَقَالَ عُمَرُ اتَّئِدُوا، أَنْشُدُكُمْ بِاللَّهِ الَّذِي بِإِذْنِهِ تَقُومُ السَّمَاءُ وَالأَرْضُ، هَلْ تَعْلَمُونَ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ " لاَ نُورَثُ، مَا تَرَكْنَا صَدَقَةٌ ". يُرِيدُ بِذَلِكَ نَفْسَهُ. قَالُوا قَدْ قَالَ ذَلِكَ. فَأَقْبَلَ عُمَرُ عَلَى عَبَّاسٍ وَعَلِيٍّ فَقَالَ أَنْشُدُكُمَا بِاللَّهِ هَلْ تَعْلَمَانِ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَدْ قَالَ ذَلِكَ قَالاَ نَعَمْ. قَالَ فَإِنِّي أُحَدِّثُكُمْ عَنْ هَذَا الأَمْرِ، إِنَّ اللَّهَ سُبْحَانَهُ كَانَ خَصَّ رَسُولَهُ صلى الله عليه وسلم فِي هَذَا الْفَىْءِ بِشَىْءٍ لَمْ يُعْطِهِ أَحَدًا غَيْرَهُ فَقَالَ جَلَّ ذِكْرُهُ {وَمَا أَفَاءَ اللَّهُ عَلَى رَسُولِهِ مِنْهُمْ فَمَا أَوْجَفْتُمْ عَلَيْهِ مِنْ خَيْلٍ وَلاَ رِكَابٍ} إِلَى قَوْلِهِ {قَدِيرٌ} فَكَانَتْ هَذِهِ خَالِصَةً لِرَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم، ثُمَّ وَاللَّهِ مَا احْتَازَهَا دُونَكُمْ، وَلاَ اسْتَأْثَرَهَا عَلَيْكُمْ، لَقَدْ أَعْطَاكُمُوهَا وَقَسَمَهَا فِيكُمْ، حَتَّى بَقِيَ هَذَا الْمَالُ مِنْهَا، فَكَانَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يُنْفِقُ عَلَى أَهْلِهِ نَفَقَةَ سَنَتِهِمْ مِنْ هَذَا الْمَالِ، ثُمَّ يَأْخُذُ مَا بَقِيَ فَيَجْعَلُهُ مَجْعَلَ مَالِ اللَّهِ، فَعَمِلَ ذَلِكَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم حَيَاتَهُ، ثُمَّ تُوُفِّيَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ أَبُو بَكْرٍ فَأَنَا وَلِيُّ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم. فَقَبَضَهُ أَبُو بَكْرٍ، فَعَمِلَ فِيهِ بِمَا عَمِلَ بِهِ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَأَنْتُمْ حِينَئِذٍ. فَأَقْبَلَ عَلَى عَلِيٍّ وَعَبَّاسٍ وَقَالَ تَذْكُرَانِ أَنَّ أَبَا بَكْرٍ عَمِلَ فِيهِ كَمَا تَقُولاَنِ، وَاللَّهُ يَعْلَمُ إِنَّهُ فِيهِ لَصَادِقٌ بَارٌّ رَاشِدٌ تَابِعٌ لِلْحَقِّ ثُمَّ تَوَفَّى اللَّهُ أَبَا بَكْرٍ فَقُلْتُ أَنَا وَلِيُّ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَأَبِي بَكْرٍ. فَقَبَضْتُهُ سَنَتَيْنِ مِنْ إِمَارَتِي أَعْمَلُ فِيهِ بِمَا عَمِلَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَأَبُو بَكْرٍ، وَاللَّهُ يَعْلَمُ أَنِّي فِيهِ صَادِقٌ بَارٌّ رَاشِدٌ تَابِعٌ لِلْحَقِّ، ثُمَّ جِئْتُمَانِي كِلاَكُمَا وَكَلِمَتُكُمَا وَاحِدَةٌ وَأَمْرُكُمَا جَمِيعٌ، فَجِئْتَنِي ـ يَعْنِي عَبَّاسًا ـ فَقُلْتُ لَكُمَا إِنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ " لاَ نُورَثُ، مَا تَرَكْنَا صَدَقَةٌ ". فَلَمَّا بَدَا لِي أَنْ أَدْفَعَهُ إِلَيْكُمَا قُلْتُ إِنْ شِئْتُمَا دَفَعْتُهُ إِلَيْكُمَا عَلَى أَنَّ عَلَيْكُمَا عَهْدَ اللَّهِ وَمِيثَاقَهُ لَتَعْمَلاَنِ فِيهِ بِمَا عَمِلَ فِيهِ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَأَبُو بَكْرٍ، وَمَا عَمِلْتُ فِيهِ مُذْ وَلِيتُ، وَإِلاَّ فَلاَ تُكَلِّمَانِي، فَقُلْتُمَا ادْفَعْهُ إِلَيْنَا بِذَلِكَ. فَدَفَعْتُهُ إِلَيْكُمَا، أَفَتَلْتَمِسَانِ مِنِّي قَضَاءً غَيْرَ ذَلِكَ فَوَاللَّهِ الَّذِي بِإِذْنِهِ تَقُومُ السَّمَاءُ وَالأَرْضُ لاَ أَقْضِي فِيهِ بِقَضَاءٍ غَيْرِ ذَلِكَ حَتَّى تَقُومَ السَّاعَةُ، فَإِنْ عَجَزْتُمَا عَنْهُ، فَادْفَعَا إِلَىَّ فَأَنَا أَكْفِيكُمَاهُ. قَالَ فَحَدَّثْتُ هَذَا الْحَدِيثَ، عُرْوَةَ بْنَ الزُّبَيْرِ فَقَالَ صَدَقَ مَالِكُ بْنُ أَوْسٍ، أَنَا سَمِعْتُ عَائِشَةَ ـ رضى الله عنها ـ زَوْجَ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم تَقُولُ أَرْسَلَ أَزْوَاجُ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم عُثْمَانَ إِلَى أَبِي بَكْرٍ يَسْأَلْنَهُ ثُمُنَهُنَّ مِمَّا أَفَاءَ اللَّهُ عَلَى رَسُولِهِ صلى الله عليه وسلم، فَكُنْتُ أَنَا أَرُدُّهُنَّ، فَقُلْتُ لَهُنَّ أَلاَ تَتَّقِينَ اللَّهَ، أَلَمْ تَعْلَمْنَ أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم كَانَ يَقُولُ " لاَ نُورَثُ، مَا تَرَكْنَا صَدَقَةٌ ـ يُرِيدُ بِذَلِكَ نَفْسَهُ ـ إِنَّمَا يَأْكُلُ آلُ مُحَمَّدٍ صلى الله عليه وسلم فِي هَذَا الْمَالِ ". فَانْتَهَى أَزْوَاجُ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم إِلَى مَا أَخْبَرَتْهُنَّ. قَالَ فَكَانَتْ هَذِهِ الصَّدَقَةُ بِيَدِ عَلِيٍّ، مَنَعَهَا عَلِيٌّ عَبَّاسًا فَغَلَبَهُ عَلَيْهَا، ثُمَّ كَانَ بِيَدِ حَسَنِ بْنِ عَلِيٍّ، ثُمَّ بِيَدِ حُسَيْنِ بْنِ عَلِيٍّ، ثُمَّ بِيَدِ عَلِيِّ بْنِ حُسَيْنٍ وَحَسَنِ بْنِ حَسَنٍ، كِلاَهُمَا كَانَا يَتَدَاوَلاَنِهَا، ثُمَّ بِيَدِ زَيْدِ بْنِ حَسَنٍ، وَهْىَ صَدَقَةُ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم حَقًّا.
Amesimulia Malik bin Aus Al-Hadathan An-Nasri: Kwamba mara moja Umar bin Al-Khattab alimwita, na wakati akiwa ameketi pamoja naye, mlinda mlango wake Yarfa akaja na kusema,
"Je, utawaaruhu Uthman, Abdur-Rahman bin Auf, Az-Zubair na Sa'd (bin Abi Waqqas) wanaosubiri ruhusa yako?" Umar akasema, "Ndiyo, waache waingie." Baada ya muda mfupi, Yarfa akarudi tena na kusema, "Je, utawaaruhu Ali na Abbas wanaoomba ruhusa yako?" Umar akasema, "Ndiyo." Hivyo, walipoingia hao wawili, Abbas akasema, "Ewe Amir wa Waumini! Toa hukumu kati yangu na huyu (Ali)." Wote wawili walikuwa na mgogoro kuhusu mali ya Bani An-Nadir ambayo Allah alimpa Mtume wake ﷺ kama Fai (yaani, nyara zilizopatikana bila kupigana). Ali na Abbas wakaanza kutukanana. Watu waliokuwepo (Uthman na washirika wake) wakasema, "Ewe Amir wa Waumini! Toa hukumu katika kesi yao na umuokoe kila mmoja kutoka kwa mwenzake." Umar akasema, "Subirini, nawaapisheni kwa Allah, ambaye kwa Idhini Yake mbingu na ardhu zimesimama! Je, mnajua kwamba Mtume wa Allah ﷺ alisema, 'Sisi [Manabii] hatuachi urithi, na chochote tutakachoacha ni sadaka,' na alimaanisha nafsi yake?" Wakasema (Uthman na kundi lake), "Alisema hivyo." Kisha Umar akageukia Ali na Abbas na kusema, "Nawaapisheni nyinyi wawili kwa Allah! Je, mnajua kwamba Mtume wa Allah ﷺ alisema hivi?" Wakajibu ndiyo. Akasema, "Sasa ninazungumza nanyi kuhusu jambo hili. Allah Aliyetukuka alimpatia Mtume wake ﷺ sehemu ya Fai hii ambayo Hakumpa mtu mwingine yeyote. Allah alisema: 'Na alichompa Allah Mtume wake kutoka kwao - hamkufanya msafara wowote kwa ajili yake kwa farasi wala ngamia. Lakini Allah humuwezesha Mtume wake juu ya amtakaye. Na Allah ni Muweza wa kila kitu.' (59:6) Hivyo mali hii ilikuwa maalum kwa Mtume wa Allah ﷺ. Lakini kwa Allah, Nabii ﷺ hakuitwaa kwa ajili yake pekee, wala hakuwanyima ninyi, bali aliwapeni nyote na akaigawanya miongoni mwenu hadi ikabaki hii tu. Na kutoka hii, Mtume wa Allah ﷺ alikuwa akitumia gharama za mwaka kwa familia yake, na kilichobaki alikuwa akikipeleka pale mali ya Allah inapotumiwa (yaani, katika sadaka). Mtume wa Allah ﷺ aliendelea kufanya hivyo maisha yake yote. Kisha Nabii ﷺ akafariki, na Abu Bakr akasema, 'Mimi ni mrithi wa Mtume wa Allah ﷺ.' Akaihudumia mali hiyo na akaitumia kwa njia ileile ambayo Mtume wa Allah ﷺ alikuwa akitumia, na nyote mlijua hayo wakati huo." Kisha Umar akageukia Ali na Abbas na kusema, "Mnakumbuka kwamba Abu Bakr aliitumia kwa njia mliyoielezea na Allah anajua kwamba, katika jambo hilo, alikuwa mwaminifu, mwema, mwenye haki na mfuasi wa ukweli. Kisha Allah akamtoa Abu Bakr, nami nikasema, 'Mimi ni mrithi wa Mtume wa Allah ﷺ na Abu Bakr.' Nikashika mali hii kwa miaka miwili ya kwanza ya utawala wangu, nikiitumia kwa njia ileile ambayo Mtume wa Allah ﷺ na Abu Bakr walitumia; na Allah anajua kwamba nimekuwa mwaminifu, mwema, mwenye haki na mfuasi wa ukweli (katika jambo hili). Baadaye nyinyi wawili (Ali na Abbas) mkaja kwangu, na madai yenu yalikuwa sawa. Ewe Abbas! Ulipokuja kwangu pia. Nikawaambieni nyinyi wawili kwamba Mtume wa Allah ﷺ alisema, 'Hatuna urithi, na chochote tutakachoacha ni sadaka.' Nilipoona ni vyema kuwakabidhi mali hii, nikasema, 'Ikiwa mnataka nitawakabidhini kwa sharti kwamba mtaapa na kuahidi mbele ya Allah kwamba mtaitumia kwa njia ileile ambayo Mtume wa Allah ﷺ na Abu Bakr walitumia, na kama nilivyotumia tangu nilipoanza uongozi wangu; vinginevyo msiongee nami (kuhusu hili).' Mkasema nyinyi wawili, 'Tukabidhi kwa sharti hilo.' Na kwa sharti hilo nikawakabidhi. Je, sasa mnataka nitoa hukumu nyingine isipokuwa hiyo? Kwa Allah, ambaye kwa Idhini Yake mbingu na ardhu zimesimama, sitatoa hukumu nyingine isipokuwa hiyo hadi Saa ya Mwisho itakapofika. Lakini ikiwa mnashindwa kuimiliki (mali hiyo), irejesheni kwangu, nami nitawatosheleza." Msimulizi mdogo akasema, "Nilimsimulia Urwa bin Az-Zubair hadithi hii na akasema, 'Malik bin Aus amesema kweli.' Nilimsikia Aisha, mke wa Nabii ﷺ, akisema, 'Wake wa Nabii ﷺ walimtuma Uthman kwa Abu Bakr kudai sehemu yao ya nane (1/8) ya Fai ambayo Allah alimpa Mtume wake. Lakini nilikuwa nikiwazuia na kuwaambia: Hamchei Allah? Hamjui kwamba Nabii ﷺ alikuwa akisema: Hatuna urithi, na chochote tutakachoacha ni sadaka? Nabii ﷺ alimaanisha nafsi yake.' Akaongeza: 'Familia ya Muhammad ﷺ wanaweza kula riziki yao kutoka katika mali hii.' Hivyo wake wa Nabii ﷺ wakaacha kudai nilipowaeleza hayo." Kwa hiyo, mali hii (ya Sadaka) ilikuwa mikononi mwa Ali, akaimnyima Abbas na akamshinda. Kisha ikawa mikononi mwa Hasan bin Ali, kisha mikononi mwa Husain bin Ali, kisha mikononi mwa Ali bin Husain na Hasan bin Hasan, na kila mmoja wa hao wawili wa mwisho aliibadilishana kuimiliki, kisha ikawa mikononi mwa Zaid bin Hasan, na hiyo ni sadaka ya Mtume wa Allah ﷺ kwa hakika.
Tafsiri na maelezo na Khutba World, yaliyotafsiriwa kutoka Kiarabu.
Mali ya Mtume ﷺ ilisimamiwa kama sadaka, wala kurithiwa.
‘Umar aliwaita Malik ibn Aws na baadhi ya Maswahaba wakati ‘Abbas na ‘Ali walipomtaka atoe uamuzi kuhusu mali ya Banu an-Naḍir. Aliwakumbusha kauli ya Mtume ﷺ na makubaliano kuhusu usimamizi wake.
Mali iliyopatikana kwa ajili ya jamii ya Waislamu bila kupiganwa vita ili kuipata.
Sadaka; hapa inaashiria mali isiyogawanywa kama urithi wa kibinafsi.
Cheo cha kiongozi wa waumini; hapa kinamtaja khalifa ‘Umar.
Wanazuoni wa kale wamehitimisha kutokana na kauli ‘Sisi haturithiwi; tunachoacha ni sadaqah’ kwamba manabii hawaachi urithi unaogawanywa kwa kanuni za kawaida za mirathi. Mali hiyo hubaki kwa manufaa ya umma; kwa mujibu wa riwaya, familia ya Mtume ﷺ ingeweza kupokea matumizi yake ya kujikimu kutoka humo. Wanazuoni pia wanajadili kwamba usimamizi wake ni jukumu la utawala na lazima ufanyike kwa uangalifu, kulingana na madhumuni yaliyowekwa. Madhehebu manne ya Sunni yanatambua kanuni hii maalumu kuhusu urithi wa manabii.
- Kwa mali ya umma, weka wazi mapema nani ataisimamia na itatumika kwa madhumuni gani.
- Mzozo ukitokea, omba uamuzi wa makini na uzingatie makubaliano na kanuni husika.
- Simamia mali uliyokabidhiwa kwa uwazi, na ikabidhi kwa mwingine ikiwa huwezi tena kuisimamia kwa uwajibikaji.
Hadithi kila siku, katika lugha yako
Programu hukuletea hadithi kila siku pamoja na maelezo, pia kama wijeti kwenye simu yako. Ni bure kutumia.