Utangulizi · Sahih al-Bukhari

Sahih al-Bukhari, hadithi 4033

Imepokelewa na Umar ibn al-Khattab. Maandishi ya Kiarabu pamoja na tafsiri na maelezo yetu.

Sahih (ya kuaminika)Kitabu: Utangulizi
صحيح البخاري
Nani aliisimulia?

Kutoka kwa al‑Bukhari hadi kwa Malik ibn Aws ibn al‑Hadathan an‑Nasri

Sahih (ya kuaminika)
  1. 1Abu al‑Yamanalimhadithia al‑Bukhariأَبُو الْيَمَانِ
  2. 2Shu'aybشُعَيْبٌ
  3. 3Az‑Zuhriالزُّهْرِيِّ
  4. 4Malik ibn Aws ibn al‑Hadathan an‑Nasriمَالِكُ بْنُ أَوْسِ بْنِ الْحَدَثَانِ النَّصْرِيُّ

Mpangilio ni kama ulivyo katika maandishi ya Kiarabu ya riwaya hii. Majina yamehamishwa kutoka Kiarabu hadi maandishi ya Kilatini. Sahih al-Bukhari kwa ujumla inachukuliwa kuwa yenye kuaminika.

Riwaya

Maandishi ya Kiarabu

حَدَّثَنَا أَبُو الْيَمَانِ، أَخْبَرَنَا شُعَيْبٌ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، قَالَ أَخْبَرَنِي مَالِكُ بْنُ أَوْسِ بْنِ الْحَدَثَانِ النَّصْرِيُّ، أَنَّ عُمَرَ بْنَ الْخَطَّابِ ـ رضى الله عنه ـ دَعَاهُ إِذْ جَاءَهُ حَاجِبُهُ يَرْفَا فَقَالَ هَلْ لَكَ فِي عُثْمَانَ، وَعَبْدِ الرَّحْمَنِ، وَالزُّبَيْرِ وَسَعْدٍ يَسْتَأْذِنُونَ فَقَالَ نَعَمْ، فَأَدْخِلْهُمْ‏.‏ فَلَبِثَ قَلِيلاً، ثُمَّ جَاءَ فَقَالَ هَلْ لَكَ فِي عَبَّاسٍ وَعَلِيٍّ يَسْتَأْذِنَانِ قَالَ نَعَمْ‏.‏ فَلَمَّا دَخَلاَ قَالَ عَبَّاسٌ يَا أَمِيرَ الْمُؤْمِنِينَ، اقْضِ بَيْنِي وَبَيْنَ هَذَا، وَهُمَا يَخْتَصِمَانِ فِي الَّذِي أَفَاءَ اللَّهُ عَلَى رَسُولِهِ صلى الله عليه وسلم مِنْ بَنِي النَّضِيرِ، فَاسْتَبَّ عَلِيٌّ وَعَبَّاسٌ، فَقَالَ الرَّهْطُ يَا أَمِيرَ الْمُؤْمِنِينَ، اقْضِ بَيْنَهُمَا وَأَرِحْ أَحَدَهُمَا مِنَ الآخَرِ‏.‏ فَقَالَ عُمَرُ اتَّئِدُوا، أَنْشُدُكُمْ بِاللَّهِ الَّذِي بِإِذْنِهِ تَقُومُ السَّمَاءُ وَالأَرْضُ، هَلْ تَعْلَمُونَ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ لاَ نُورَثُ، مَا تَرَكْنَا صَدَقَةٌ ‏"‏‏.‏ يُرِيدُ بِذَلِكَ نَفْسَهُ‏.‏ قَالُوا قَدْ قَالَ ذَلِكَ‏.‏ فَأَقْبَلَ عُمَرُ عَلَى عَبَّاسٍ وَعَلِيٍّ فَقَالَ أَنْشُدُكُمَا بِاللَّهِ هَلْ تَعْلَمَانِ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَدْ قَالَ ذَلِكَ قَالاَ نَعَمْ‏.‏ قَالَ فَإِنِّي أُحَدِّثُكُمْ عَنْ هَذَا الأَمْرِ، إِنَّ اللَّهَ سُبْحَانَهُ كَانَ خَصَّ رَسُولَهُ صلى الله عليه وسلم فِي هَذَا الْفَىْءِ بِشَىْءٍ لَمْ يُعْطِهِ أَحَدًا غَيْرَهُ فَقَالَ جَلَّ ذِكْرُهُ ‏{‏وَمَا أَفَاءَ اللَّهُ عَلَى رَسُولِهِ مِنْهُمْ فَمَا أَوْجَفْتُمْ عَلَيْهِ مِنْ خَيْلٍ وَلاَ رِكَابٍ‏}‏ إِلَى قَوْلِهِ ‏{‏قَدِيرٌ‏}‏ فَكَانَتْ هَذِهِ خَالِصَةً لِرَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم، ثُمَّ وَاللَّهِ مَا احْتَازَهَا دُونَكُمْ، وَلاَ اسْتَأْثَرَهَا عَلَيْكُمْ، لَقَدْ أَعْطَاكُمُوهَا وَقَسَمَهَا فِيكُمْ، حَتَّى بَقِيَ هَذَا الْمَالُ مِنْهَا، فَكَانَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يُنْفِقُ عَلَى أَهْلِهِ نَفَقَةَ سَنَتِهِمْ مِنْ هَذَا الْمَالِ، ثُمَّ يَأْخُذُ مَا بَقِيَ فَيَجْعَلُهُ مَجْعَلَ مَالِ اللَّهِ، فَعَمِلَ ذَلِكَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم حَيَاتَهُ، ثُمَّ تُوُفِّيَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ أَبُو بَكْرٍ فَأَنَا وَلِيُّ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم‏.‏ فَقَبَضَهُ أَبُو بَكْرٍ، فَعَمِلَ فِيهِ بِمَا عَمِلَ بِهِ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَأَنْتُمْ حِينَئِذٍ‏.‏ فَأَقْبَلَ عَلَى عَلِيٍّ وَعَبَّاسٍ وَقَالَ تَذْكُرَانِ أَنَّ أَبَا بَكْرٍ عَمِلَ فِيهِ كَمَا تَقُولاَنِ، وَاللَّهُ يَعْلَمُ إِنَّهُ فِيهِ لَصَادِقٌ بَارٌّ رَاشِدٌ تَابِعٌ لِلْحَقِّ ثُمَّ تَوَفَّى اللَّهُ أَبَا بَكْرٍ فَقُلْتُ أَنَا وَلِيُّ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَأَبِي بَكْرٍ‏.‏ فَقَبَضْتُهُ سَنَتَيْنِ مِنْ إِمَارَتِي أَعْمَلُ فِيهِ بِمَا عَمِلَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَأَبُو بَكْرٍ، وَاللَّهُ يَعْلَمُ أَنِّي فِيهِ صَادِقٌ بَارٌّ رَاشِدٌ تَابِعٌ لِلْحَقِّ، ثُمَّ جِئْتُمَانِي كِلاَكُمَا وَكَلِمَتُكُمَا وَاحِدَةٌ وَأَمْرُكُمَا جَمِيعٌ، فَجِئْتَنِي ـ يَعْنِي عَبَّاسًا ـ فَقُلْتُ لَكُمَا إِنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ لاَ نُورَثُ، مَا تَرَكْنَا صَدَقَةٌ ‏"‏‏.‏ فَلَمَّا بَدَا لِي أَنْ أَدْفَعَهُ إِلَيْكُمَا قُلْتُ إِنْ شِئْتُمَا دَفَعْتُهُ إِلَيْكُمَا عَلَى أَنَّ عَلَيْكُمَا عَهْدَ اللَّهِ وَمِيثَاقَهُ لَتَعْمَلاَنِ فِيهِ بِمَا عَمِلَ فِيهِ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَأَبُو بَكْرٍ، وَمَا عَمِلْتُ فِيهِ مُذْ وَلِيتُ، وَإِلاَّ فَلاَ تُكَلِّمَانِي، فَقُلْتُمَا ادْفَعْهُ إِلَيْنَا بِذَلِكَ‏.‏ فَدَفَعْتُهُ إِلَيْكُمَا، أَفَتَلْتَمِسَانِ مِنِّي قَضَاءً غَيْرَ ذَلِكَ فَوَاللَّهِ الَّذِي بِإِذْنِهِ تَقُومُ السَّمَاءُ وَالأَرْضُ لاَ أَقْضِي فِيهِ بِقَضَاءٍ غَيْرِ ذَلِكَ حَتَّى تَقُومَ السَّاعَةُ، فَإِنْ عَجَزْتُمَا عَنْهُ، فَادْفَعَا إِلَىَّ فَأَنَا أَكْفِيكُمَاهُ‏.‏ قَالَ فَحَدَّثْتُ هَذَا الْحَدِيثَ، عُرْوَةَ بْنَ الزُّبَيْرِ فَقَالَ صَدَقَ مَالِكُ بْنُ أَوْسٍ، أَنَا سَمِعْتُ عَائِشَةَ ـ رضى الله عنها ـ زَوْجَ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم تَقُولُ أَرْسَلَ أَزْوَاجُ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم عُثْمَانَ إِلَى أَبِي بَكْرٍ يَسْأَلْنَهُ ثُمُنَهُنَّ مِمَّا أَفَاءَ اللَّهُ عَلَى رَسُولِهِ صلى الله عليه وسلم، فَكُنْتُ أَنَا أَرُدُّهُنَّ، فَقُلْتُ لَهُنَّ أَلاَ تَتَّقِينَ اللَّهَ، أَلَمْ تَعْلَمْنَ أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم كَانَ يَقُولُ ‏"‏ لاَ نُورَثُ، مَا تَرَكْنَا صَدَقَةٌ ـ يُرِيدُ بِذَلِكَ نَفْسَهُ ـ إِنَّمَا يَأْكُلُ آلُ مُحَمَّدٍ صلى الله عليه وسلم فِي هَذَا الْمَالِ ‏"‏‏.‏ فَانْتَهَى أَزْوَاجُ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم إِلَى مَا أَخْبَرَتْهُنَّ‏.‏ قَالَ فَكَانَتْ هَذِهِ الصَّدَقَةُ بِيَدِ عَلِيٍّ، مَنَعَهَا عَلِيٌّ عَبَّاسًا فَغَلَبَهُ عَلَيْهَا، ثُمَّ كَانَ بِيَدِ حَسَنِ بْنِ عَلِيٍّ، ثُمَّ بِيَدِ حُسَيْنِ بْنِ عَلِيٍّ، ثُمَّ بِيَدِ عَلِيِّ بْنِ حُسَيْنٍ وَحَسَنِ بْنِ حَسَنٍ، كِلاَهُمَا كَانَا يَتَدَاوَلاَنِهَا، ثُمَّ بِيَدِ زَيْدِ بْنِ حَسَنٍ، وَهْىَ صَدَقَةُ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم حَقًّا‏.‏

Tafsiri

Imesimuliwa na Malik bin Aus Al-Hadathan An-Nasri: Kwamba mara moja Umar bin Al-Khattab alimuita, na wakati akiwa ameketi pamoja naye, mlinzi wake wa mlango Yarfa akaja na kusema,

"Je, utawaingiza Uthman, Abdur-Rahman bin Auf, Az-Zubair na Sa'd (bin Abi Waqqas) ambao wanasubiri ruhusa yako?" Umar akasema, "Ndiyo, waache waingie." Baada ya muda mfupi, Yarfa akarudi tena na kusema, "Je, utawaingiza Ali na Abbas wanaoomba ruhusa yako?" Umar akasema, "Ndiyo." Hivyo, walipoingia hao wawili, Abbas akasema, "Ewe Amir wa Waumini! Hukumu kati yangu na huyu (Ali)." Wote wawili walikuwa na mgogoro kuhusu mali ya Bani An-Nadir ambayo Allah alimpa Mtume Wake ﷺ kama Fai (yaani, nyara zilizopatikana bila kupigana), na Ali na Abbas wakaanza kutukaniana. Watu waliokuwepo (Uthman na washirika wake) wakasema, "Ewe Amir wa Waumini! Toa hukumu yako katika kesi yao na umwokoe kila mmoja kutoka kwa mwenzake." Umar akasema, "Subirini, nawapa kiapo kwa Allah, ambaye kwa Idhini Yake mbingu na ardhu zimesimama! Je, mnajua kwamba Mtume wa Allah ﷺ alisema, 'Sisi (Manabii) hatuachi urithi, na chochote tutakachoacha ni sadaka,' na alisema hayo akimaanisha nafsi yake?" Wakasema (Uthman na kundi lake), "Alisema hayo." Kisha Umar akageukia Ali na Abbas na kusema, "Nawapa kiapo kwa Allah! Je, mnajua kwamba Mtume wa Allah ﷺ alisema hivyo?" Wakajibu kwa ndiyo. Akasema, "Sasa ninazungumza nanyi kuhusu jambo hili. Allah Aliyetukuka alimpatia Mtume Wake ﷺ kitu fulani katika Fai hii ambacho hakukimpa mtu mwingine yeyote. Allah alisema: 'Na alichowapa Allah Mtume Wake kutoka kwao - hamkufanya msafara wowote kwa ajili yake kwa farasi wala ngamia. Lakini Allah humuwezesha Mtume Wake juu ya amtakaye. Na Allah ni Muweza wa kila kitu.' (59:6) Hivyo mali hii ilikuwa maalum kwa Mtume wa Allah ﷺ. Lakini kwa Allah, Mtume ﷺ hakuitwaa kwa ajili yake pekee, wala hakuwanyima ninyi, bali aliwapa nyote na kuigawanya miongoni mwenu hadi ikabaki hii tu. Na kutoka hii, Mtume wa Allah ﷺ alikuwa akitumia gharama za mwaka mzima kwa familia yake, na kilichobaki alikuwa akikipeleka pale mali ya Allah inapotumiwa (yaani, katika sadaka). Mtume wa Allah ﷺ aliendelea kufanya hivyo maisha yake yote, kisha akafariki Mtume ﷺ na Abu Bakr akasema, 'Mimi ni mrithi wa Mtume wa Allah ﷺ.' Hivyo Abu Bakr akaishika mali hii na kuishughulikia kwa njia ileile ambayo Mtume wa Allah ﷺ alikuwa akifanya, na nyote mlikuwa mkijua hayo wakati huo." Kisha Umar akageukia Ali na Abbas na kusema, "Mnakumbuka kwamba Abu Bakr aliishughulikia kwa njia mliyoielezea na Allah anajua kwamba, katika jambo hilo, alikuwa mwaminifu, mwema, mwenye uongozi sahihi na mfuasi wa haki. Kisha Allah akamwita Abu Bakr na nikasema, 'Mimi ni mrithi wa Mtume wa Allah ﷺ na Abu Bakr.' Hivyo nikaishika mali hii kwa miaka miwili ya kwanza ya utawala wangu na kuishughulikia kwa njia ileile ambayo Mtume wa Allah ﷺ na Abu Bakr walifanya; na Allah anajua kwamba nimekuwa mwaminifu, mwema, mwenye uongozi sahihi na mfuasi wa haki (katika jambo hili). Baadaye nyinyi wawili (Ali na Abbas) mkaja kwangu, na madai yenu yalikuwa sawa, Ewe Abbas! Wewe pia ulikuja kwangu. Nikawaambia nyinyi wawili kwamba Mtume wa Allah ﷺ alisema, 'Hatuna urithi, na chochote tutakachoacha ni sadaka.' Kisha nilipoona ni vyema niwakabidhi mali hii, nikasema, 'Mkitaka nitawakabidhini kwa sharti kwamba mtaapa mbele ya Allah na kufanya ahadi imara kwamba mtaiendesha kwa njia ileile ambayo Mtume wa Allah ﷺ na Abu Bakr walifanya na kama nilivyofanya tangu nilipoanza uongozi, vinginevyo msizungumze nami (kuhusu hili).' Mkakasema nyinyi wawili, 'Tukabidhi kwa sharti hilo.' Na kwa sharti hilo nikawakabidhi. Je, sasa mnataka nitoa hukumu tofauti na hiyo? Kwa Allah, ambaye kwa Idhini Yake mbingu na ardhu zimesimama, sitatoa hukumu nyingine isipokuwa hiyo hadi Saa ya Mwisho itakapofika. Lakini mkiweza kuimudu (mali hiyo), irudisheni kwangu, na mimi nitawatosheleza." Msimuliaji mdogo akasema, "Nilimsimulia Urwa bin Az-Zubair Hadithi hii na akasema, 'Malik bin Aus amesema kweli.' Nilimsikia Aisha, mke wa Mtume ﷺ, akisema, 'Wake wa Mtume ﷺ walimtuma Uthman kwa Abu Bakr kudai sehemu yao ya nane (1/8) ya Fai ambayo Allah alimpa Mtume Wake. Lakini mimi nilikuwa nikiwazuia na kuwaambia: Hamchai Allah? Hamjui kwamba Mtume ﷺ alikuwa akisema: Hatuna urithi, na chochote tutakachoacha ni sadaka? Mtume ﷺ alimaanisha nafsi yake. Aliongeza: Familia ya Muhammad ﷺ wanaweza kula riziki yao kutoka katika mali hii.' Hivyo wake wa Mtume ﷺ wakaacha kudai nilipowaambia hayo." Hivyo, mali hii (ya Sadaka) ilikuwa mikononi mwa Ali, ambaye alimnyima Abbas na akamshinda. Kisha ikawa mikononi mwa Hasan bin Ali, kisha mikononi mwa Husain bin Ali, kisha mikononi mwa Ali bin Husain na Hasan bin Hasan, na wote wawili wa mwisho walikuwa wakibadilishana kuimudu, kisha ikawa mikononi mwa Zaid bin Hasan, na hiyo ni sadaka ya Mtume wa Allah ﷺ kwa hakika.

Tafsiri na maelezo na Khutba World, yaliyotafsiriwa kutoka Kiarabu.

Ujumbe mkuu

Mali ya Mtume ﷺ iliendelea kuwa sadaka na ilisimamiwa kama amana ya umma.

Usuli na sababu

‘Umar alisuluhisha mzozo kati ya ‘Ali na ‘Abbās kuhusu usimamizi wa mali ya Banū an-Naḍīr. Aliwakumbusha kauli ya Mtume ﷺ kwamba mali wanayoacha manabii ni sadaka, na pia makubaliano ya usimamizi waliyokuwa wamekubali hapo awali.

Maelezo ya maneno magumu
fay’

Mali inayopatikana kwa jamii ya Waislamu bila vita.

ṣadaqah

Sadaka; hapa inaashiria mali isiyogawanywa kama urithi wa kibinafsi.

amana ya umma

Mali iliyokabidhiwa kwa usimamizi, ambayo lazima isimamiwe kwa mujibu wa masharti yaliyokubaliwa na kwa madhumuni yaliyokusudiwa.

Maoni ya wanazuoni

Wanazuoni wa kale wamehitimisha kutokana na riwaya hii kwamba mali ya Mtume ﷺ haigawanywi kama urithi wa kawaida miongoni mwa warithi, bali hubaki kwa ajili ya sadaka na matumizi ya familia yake. ‘Umar anasisitiza kwamba wasimamizi wanapaswa kusimamia mali hiyo kulingana na mwenendo wa Mtume ﷺ, na kwamba jukumu la usimamizi halimpi mtu haki ya kuimiliki binafsi. Madhehebu manne ya Sunni yanakubali kanuni maalumu kwamba manabii hawarithiwi kwa njia ya kawaida; hata hivyo, familia ya Mtume ﷺ inaweza kuhudumiwa kutokana na mali hii kwa kufuata masharti yanayotumika.

Mafunzo kwa maisha ya leo
  1. Andika wazi makubaliano kuhusu usimamizi na matumizi ya mali ya pamoja, kisha uyazingatie.
  2. Usikimbilie kusuluhisha mzozo: wasikilize wahusika na pima madai yao kwa maarifa yanayotegemewa.
  3. Tofautisha mali binafsi na mali unayosimamia kwa niaba ya wengine.
الْحَدِيثُ الشَّرِيفُ

Hadithi kila siku, katika lugha yako

Programu hukuletea hadithi kila siku pamoja na maelezo, pia kama wijeti kwenye simu yako. Ni bure kutumia.