Tafsiri ya Mtume wa Qur'an · Sahih al-Bukhari

Sahih al-Bukhari, hadithi 4726

Imepokelewa na Ubayy ibn Ka'b. Maandishi ya Kiarabu pamoja na tafsiri na maelezo yetu.

Sahih (ya kuaminika)Kitabu: Tafsiri ya Mtume wa Qur'an
صحيح البخاري
Nani aliisimulia?

Imesimuliwa na Ubayy ibn Ka'b

Sahih (ya kuaminika)

Sahih al-Bukhari kwa ujumla inachukuliwa kuwa yenye kuaminika.

Riwaya

Maandishi ya Kiarabu

حَدَّثَنَا إِبْرَاهِيمُ بْنُ مُوسَى، أَخْبَرَنَا هِشَامُ بْنُ يُوسُفَ، أَنَّ ابْنَ جُرَيْجٍ، أَخْبَرَهُمْ قَالَ أَخْبَرَنِي يَعْلَى بْنُ مُسْلِمٍ، وَعَمْرُو بْنُ دِينَارٍ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ جُبَيْرٍ، يَزِيدُ أَحَدُهُمَا عَلَى صَاحِبِهِ وَغَيْرَهُمَا قَدْ سَمِعْتُهُ يُحَدِّثُهُ عَنْ سَعِيدٍ قَالَ إِنَّا لَعِنْدَ ابْنِ عَبَّاسٍ فِي بَيْتِهِ، إِذْ قَالَ سَلُونِي قُلْتُ أَىْ أَبَا عَبَّاسٍ ـ جَعَلَنِي اللَّهُ فِدَاكَ ـ بِالْكُوفَةِ رَجُلٌ قَاصٌّ يُقَالُ لَهُ نَوْفٌ، يَزْعُمُ أَنَّهُ لَيْسَ بِمُوسَى بَنِي إِسْرَائِيلَ، أَمَّا عَمْرٌو فَقَالَ لِي قَالَ قَدْ كَذَبَ عَدُوُّ اللَّهِ، وَأَمَّا يَعْلَى فَقَالَ لِي قَالَ ابْنُ عَبَّاسٍ حَدَّثَنِي أُبَىُّ بْنُ كَعْبٍ قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ مُوسَى رَسُولُ اللَّهِ ـ عَلَيْهِ السَّلاَمُ ـ قَالَ ذَكَّرَ النَّاسَ يَوْمًا حَتَّى إِذَا فَاضَتِ الْعُيُونُ، وَرَقَّتِ الْقُلُوبُ وَلَّى، فَأَدْرَكَهُ رَجُلٌ، فَقَالَ أَىْ رَسُولَ اللَّهِ هَلْ فِي الأَرْضِ أَحَدٌ أَعْلَمُ مِنْكَ قَالَ لاَ، فَعَتَبَ عَلَيْهِ إِذْ لَمْ يَرُدَّ الْعِلْمَ إِلَى اللَّهِ قِيلَ بَلَى قَالَ أَىْ رَبِّ فَأَيْنَ قَالَ بِمَجْمَعِ الْبَحْرَيْنِ قَالَ أَىْ رَبِّ اجْعَلْ لِي عَلَمًا أَعْلَمُ ذَلِكَ بِهِ ‏"‏‏.‏ فَقَالَ لِي عَمْرٌو قَالَ ‏"‏ حَيْثُ يُفَارِقُكَ الْحُوتُ ‏"‏‏.‏ وَقَالَ لِي يَعْلَى قَالَ ‏"‏ خُذْ نُونًا مَيِّتًا حَيْثُ يُنْفَخُ فِيهِ الرُّوحُ، فَأَخَذَ حُوتًا فَجَعَلَهُ فِي مِكْتَلٍ فَقَالَ لِفَتَاهُ لاَ أُكَلِّفُكَ إِلاَّ أَنْ تُخْبِرَنِي بِحَيْثُ يُفَارِقُكَ الْحُوتُ‏.‏ قَالَ مَا كَلَّفْتَ كَثِيرًا فَذَلِكَ قَوْلُهُ جَلَّ ذِكْرُهُ ‏{‏وَإِذْ قَالَ مُوسَى لِفَتَاهُ‏}‏ يُوشَعَ بْنِ نُونٍ ـ لَيْسَتْ عَنْ سَعِيدٍ ـ قَالَ فَبَيْنَمَا هُوَ فِي ظِلِّ صَخْرَةٍ فِي مَكَانٍ ثَرْيَانَ، إِذْ تَضَرَّبَ الْحُوتُ، وَمُوسَى نَائِمٌ، فَقَالَ فَتَاهُ لاَ أُوقِظُهُ حَتَّى إِذَا اسْتَيْقَظَ نَسِيَ أَنْ يُخْبِرَهُ، وَتَضَرَّبَ الْحُوتُ، حَتَّى دَخَلَ الْبَحْرَ فَأَمْسَكَ اللَّهُ عَنْهُ جِرْيَةَ الْبَحْرِ حَتَّى كَأَنَّ أَثَرَهُ فِي حَجَرٍ ـ قَالَ لِي عَمْرٌو هَكَذَا كَأَنَّ أَثَرَهُ فِي حَجَرٍ، وَحَلَّقَ بَيْنَ إِبْهَامَيْهِ وَاللَّتَيْنِ تَلِيانِهِمَا ـ لَقَدْ لَقِينَا مِنْ سَفَرِنَا هَذَا نَصَبًا قَالَ قَدْ قَطَعَ اللَّهُ عَنْكَ النَّصَبَ ـ لَيْسَتْ هَذِهِ عَنْ سَعِيدٍ ـ أَخْبَرَهُ، فَرَجَعَا فَوَجَدَا خَضِرًا ـ قَالَ لِي عُثْمَانُ بْنُ أَبِي سُلَيْمَانَ ـ عَلَى طِنْفِسَةٍ خَضْرَاءَ عَلَى كَبِدِ الْبَحْرِ ـ قَالَ سَعِيدُ بْنُ جُبَيْرٍ ـ مُسَجًّى بِثَوْبِهِ قَدْ جَعَلَ طَرَفَهُ تَحْتَ رِجْلَيْهِ، وَطَرَفَهُ تَحْتَ رَأْسِهِ، فَسَلَّمَ عَلَيْهِ مُوسَى، فَكَشَفَ عَنْ وَجْهِهِ، وَقَالَ هَلْ بِأَرْضِي مِنْ سَلاَمٍ مَنْ أَنْتَ قَالَ أَنَا مُوسَى‏.‏ قَالَ مُوسَى بَنِي إِسْرَائِيلَ قَالَ نَعَمْ‏.‏ قَالَ فَمَا شَأْنُكَ قَالَ جِئْتُ لِتُعَلِّمَنِي مِمَّا عُلِّمْتَ رَشَدًا‏.‏ قَالَ أَمَا يَكْفِيكَ أَنَّ التَّوْرَاةَ بِيَدَيْكَ، وَأَنَّ الْوَحْىَ يَأْتِيكَ، يَا مُوسَى إِنَّ لِي عِلْمًا لاَ يَنْبَغِي لَكَ أَنْ تَعْلَمَهُ وَإِنَّ لَكَ عِلْمًا لاَ يَنْبَغِي لِي أَنْ أَعْلَمَهُ، فَأَخَذَ طَائِرٌ بِمِنْقَارِهِ مِنَ الْبَحْرِ وَقَالَ وَاللَّهِ مَا عِلْمِي وَمَا عِلْمُكَ فِي جَنْبِ عِلْمِ اللَّهِ إِلاَّ كَمَا أَخَذَ هَذَا الطَّائِرُ بِمِنْقَارِهِ مِنَ الْبَحْرِ، حَتَّى إِذَا رَكِبَا فِي السَّفِينَةِ وَجَدَا مَعَابِرَ صِغَارًا تَحْمِلُ أَهْلَ هَذَا السَّاحِلِ إِلَى أَهْلِ هَذَا السَّاحِلِ الآخَرِ عَرَفُوهُ، فَقَالُوا عَبْدُ اللَّهِ الصَّالِحُ ـ قَالَ قُلْنَا لِسَعِيدٍ خَضِرٌ قَالَ نَعَمْ ـ لاَ نَحْمِلُهُ بِأَجْرٍ، فَخَرَقَهَا وَوَتَدَ فِيهَا وَتِدًا‏.‏ قَالَ مُوسَى أَخَرَقْتَهَا لِتُغْرِقَ أَهْلَهَا لَقَدْ جِئْتَ شَيْئًا إِمْرًا ـ قَالَ مُجَاهِدٌ مُنْكَرًا ـ قَالَ أَلَمْ أَقُلْ إِنَّكَ لَنْ تَسْتَطِيعَ مَعِي صَبْرًا كَانَتِ الأُولَى نِسْيَانًا وَالْوُسْطَى شَرْطًا وَالثَّالِثَةُ عَمْدًا قَالَ لاَ تُؤَاخِذْنِي بِمَا نَسِيتُ وَلاَ تُرْهِقْنِي مِنْ أَمْرِي عُسْرًا، لَقِيَا غُلاَمًا فَقَتَلَهُ ـ قَالَ يَعْلَى قَالَ سَعِيدٌ ـ وَجَدَ غِلْمَانًا يَلْعَبُونَ، فَأَخَذَ غُلاَمًا كَافِرًا ظَرِيفًا فَأَضْجَعَهُ، ثُمَّ ذَبَحَهُ بِالسِّكِّينِ‏.‏ قَالَ أَقَتَلْتَ نَفْسًا زَكِيَّةً بِغَيْرِ نَفْسٍ لَمْ تَعْمَلْ بِالْحِنْثِ ـ وَكَانَ ابْنُ عَبَّاسٍ قَرَأَهَا زَكِيَّةً زَاكِيَةً مُسْلِمَةً كَقَوْلِكَ غُلاَمًا زَكِيًّا ـ فَانْطَلَقَا، فَوَجَدَا جِدَارًا يُرِيدُ أَنْ يَنْقَضَّ فَأَقَامَهُ ـ قَالَ سَعِيدٌ بِيَدِهِ هَكَذَا ـ وَرَفَعَ يَدَهُ فَاسْتَقَامَ ـ قَالَ يَعْلَى ـ حَسِبْتُ أَنَّ سَعِيدًا قَالَ فَمَسَحَهُ بِيَدِهِ فَاسْتَقَامَ، لَوْ شِئْتَ لاَتَّخَذْتَ عَلَيْهِ أَجْرًا ـ قَالَ سَعِيدٌ أَجْرًا نَأْكُلُهُ ـ وَكَانَ وَرَاءَهُمْ، وَكَانَ أَمَامَهُمْ ـ قَرَأَهَا ابْنُ عَبَّاسٍ أَمَامَهُمْ مَلِكٌ ـ يَزْعُمُونَ عَنْ غَيْرِ سَعِيدٍ أَنَّهُ هُدَدُ بْنُ بُدَدٍ، وَالْغُلاَمُ الْمَقْتُولُ، اسْمُهُ يَزْعُمُونَ جَيْسُورٌ مَلِكٌ يَأْخُذُ كُلَّ سَفِينَةٍ غَصْبًا، فَأَرَدْتُ إِذَا هِيَ مَرَّتْ بِهِ أَنْ يَدَعَهَا لِعَيْبِهَا، فَإِذَا جَاوَزُوا أَصْلَحُوهَا فَانْتَفَعُوا بِهَا وَمِنْهُمْ مَنْ يَقُولُ سَدُّوهَا بِقَارُورَةٍ وَمِنْهُمْ مَنْ يَقُولُ بِالْقَارِ، كَانَ أَبَوَاهُ مُؤْمِنَيْنِ، وَكَانَ كَافِرًا فَخَشِينَا أَنْ يُرْهِقَهُمَا طُغْيَانًا وَكُفْرًا، أَنْ يَحْمِلَهُمَا حُبُّهُ عَلَى أَنْ يُتَابِعَاهُ عَلَى دِينِهِ فَأَرَدْنَا أَنْ يُبَدِّلَهُمَا رَبُّهُمَا خَيْرًا مِنْهُ زَكَاةً لِقَوْلِهِ أَقَتَلْتَ نَفْسًا زَكِيَّةً وَأَقْرَبَ رُحْمًا هُمَا بِهِ أَرْحَمُ مِنْهُمَا بِالأَوَّلِ، الَّذِي قَتَلَ خَضِرٌ وَزَعَمَ غَيْرُ سَعِيدٍ أَنَّهُمَا أُبْدِلاَ جَارِيَةً، وأَمَّا دَاوُدُ بْنُ أَبِي عَاصِمٍ فَقَالَ عَنْ غَيْرِ وَاحِدٍ إِنَّهَا جَارِيَةٌ‏"‏‏.‏

Tafsiri

Imetuhabiriwa na Ibrahim bin Musa, ametuarifu Hisham bin Yusuf, kwamba Ibn Juraij aliwataarifu na kusema: Alinitaarifu Ya'la bin Muslim na Amr bin Dinar, kutoka kwa Sa'id bin Jubair, ambapo mmoja wao aliongezea kwa mwenzake, na kuna wengine ambao nimesikia wakitaja hadithi hii kutoka kwa Sa'id. Alisema: Tulikuwa nyumbani kwa Ibn Abbas aliposema,

"Niulizeni." Nikasema, "Ewe Abu Abbas! Allah anifanye kuwa fidia yako! Kuna mtu huko Kufa ambaye ni msimuliaji anayeitwa Nauf; anadai kwamba huyu si Musa wa Bani Israel." Kuhusu Amr, aliniambia, "Ibn Abbas alisema, '(Nauf) adui wa Allah ameongo.'" Lakini Ya'la aliniambia, "Ibn Abbas alisema, Ubai bin Ka'b alisema, Mtume wa Allah ﷺ alisema: 'Siku moja Musa, Mtume wa Allah, alihubiri kwa watu hadi macho yao yakatoa machozi na mioyo yao ikalainika, hivyo akamaliza khutba yake. Kisha mtu mmoja akamjia Musa na kuuliza, Ewe Mtume wa Allah! Je, kuna yeyote duniani mwenye elimu kuliko wewe? Musa akajibu, Hapana. Hivyo Allah akamrekebisha (Musa) kwa sababu hakurejesha elimu yote kwa Allah. Ikasemwa (kutoka kwa Allah), Ndiyo (kuna mja wetu mwenye elimu kuliko wewe). Musa akasema, Ewe Mola wangu! Yupo wapi? Allah akasema, Katika makutano ya bahari mbili. Musa akasema, Ewe Mola wangu! Nipe ishara ili nitambue mahali hapo.'" Amr aliniambia, Allah alisema, "Mahali hapo ni ambapo samaki atakuacha." Ya'la aliniambia, "Allah alimwambia (Musa), 'Chukua samaki aliyekufa (na lengo lako litakuwa) mahali ambapo ataishi tena.'" Hivyo Musa akachukua samaki na kumweka kikapuni na akamwambia kijana wake mtumishi, "Sitakutesa, ila unijulishe tu samaki huyu anapokuacha." Akamwambia (Musa), "Hukuamuru mengi." Na hiyo ni kama Allah alivyotaja: 'Na (kumbuka) wakati Musa alipomwambia kijana wake...' (18:60) - Yusha' bin Nun. (Sa'id hakuitaja hii). Mtume ﷺ alisema, "Wakati kijana huyo alipokuwa chini ya kivuli cha mwamba mahali penye unyevu, samaki akateleza (akaishi) huku Musa amelala. Kijana wake akasema (moyo mwake), 'Sitamwamsha,' lakini alipoamka, alisahau kumwambia kuwa samaki aliteleza na kuingia baharini. Allah akazuia mtiririko wa bahari pale samaki alipopita, hivi kwamba athari yake ilionekana kama imefanywa kwenye jiwe. Amr, akiunda tundu kwa vidole vyake viwili vya gumba na vidole vinavyofuata, akaniambia, 'Kama hivi, kana kwamba athari yake ilifanywa kwenye jiwe.' Musa akasema, 'Tumepata uchovu mwingi katika safari yetu hii.' (Hii haijahadithiwa na Sa'id). Kisha wakarudi na wakamkuta Al-Khadir. Uthman bin Abi Sulaiman aliniambia, (walimkuta) kwenye zulia la kijani katikati ya bahari. Al-Khadir alikuwa amefunikwa kwa nguo yake, ncha moja chini ya miguu yake na ncha nyingine chini ya kichwa chake. Musa alipomsalimia, akafunua uso wake na kusema kwa mshangao, 'Je, kuna salamu kama hii katika ardhi yangu? Wewe ni nani?' Musa akasema, 'Mimi ni Musa.' Al-Khadir akasema, 'Je, wewe ni Musa wa Bani Israel?' Musa akasema, 'Ndiyo.' Al-Khadir akasema, 'Unataka nini?' Musa akasema, 'Nimekuja kwako ili unifundishe ukweli uliofundishwa.' Al-Khadir akasema, 'Je, haitoshi kwamba Taurati iko mikononi mwako na Wahyi unakujia, ewe Musa? Hakika, mimi nina elimu ambayo haifai wewe kuijua, na wewe una elimu ambayo haifai mimi kuijua.' Wakati huo ndege akachukua kwa mdomo wake (maji) kutoka baharini: Al-Khadir akasema, 'Wallahi, elimu yangu na elimu yako mbali na Elimu ya Allah ni kama ndege huyu alivyochukua kwa mdomo wake kutoka baharini.' Hadi walipopanda melini (18:71). Walikutana na mashua ndogo iliyokuwa ikibeba watu kutoka upande huu wa bahari kwenda upande mwingine. Wahudumu wa mashua wakamtambua Al-Khadir na kusema, 'Mja mwema wa Allah.' (Tulimwambia Sa'id, 'Je, huyo ni Khadir?' Akasema, 'Ndiyo.') Watu wa mashua walisema, 'Hatutambeba bure.' Al-Khadir akaibomoa mashua na kisha akaziba tundu kwa kipande cha mbao. Musa akasema, 'Je, umeibomoa ili kuwazamisha watu hawa? Hakika umefanya jambo la kukera.' (18:71) (Mujahid alisema, 'Musa alisema hivyo kwa kupinga.') Al-Khadir akasema, 'Je, sikusema huwezi kuwa na subira pamoja nami?' (18:72) Swali la kwanza la Musa lilikuwa kwa sababu ya kusahau, la pili lilimfanya afungwe na sharti, na la tatu lilifanywa kwa makusudi. Musa akasema, 'Usiniadhibu kwa nilichosahau na usinigumizie mambo yangu.' (18:73) (Kisha) walikutana na mvulana na Al-Khadir akamuua. Ya'la alisema: Sa'id alisema, 'Walikutana na wavulana wakicheza, na Al-Khadir akamshika mvulana mzuri mkafr, akamlaza chini, kisha akamchinja kwa kisu.' Musa akasema, 'Je, umemuua nafsi safi isiyoua nafsi nyingine?' (18:74) Kisha wakaendelea na kukuta ukuta unaokaribia kuanguka, na Al-Khadir akaunyosha. Sa'id alinyosha mkono wake hivi na kusema, 'Al-Khadir aliinua mkono wake na ukuta ukanyooka.' Ya'la alisema, 'Nadhani Sa'id alisema, 'Al-Khadir aligusa ukuta kwa mkono wake ukanyooka.' (Musa akamwambia Al-Khadir), 'Kama ungependa, ungeweza kuchukua ujira kwa hilo.' Sa'id alisema, 'Ujira ambao tunaweza kula.' Na kulikuwa na mfalme mbele yao" (18:79) - Na kulikuwa mbele yao. Ibn Abbas alisoma: 'Mbele yao (kulikuwa na) mfalme.' Imesemwa kwa mamlaka ya mtu mwingine isipokuwa Sa'id kwamba mfalme huyo alikuwa Hudad bin Budad. Wanasema mvulana aliyekuawa aliitwa Jaisur. 'Mfalme anayechukua kila meli kwa nguvu.' (18:79) Hivyo nilitaka ikiwa mashua hiyo itapita kwake, aache kwa sababu ya kasoro yake, na wanapopita wataitengeneza na kufaidika nayo. Watu wengine walisema waliziba tundu hilo kwa chupa, na wengine walisema kwa lami. 'Wazazi wake walikuwa waumini, na yeye (mvulana) alikuwa mkafiri, na tulihofia (Khadir) asiwadhulumu kwa uasi na ukafiri.' (18:80) (yaani, upendo wao kwao ungepelekea kumfuata katika dini yake, 'hivyo tulitaka (Khadir) Mola wao awabadilishe na mwingine aliye bora zaidi katika utakatifu na karibu na rehema' (18:81). Hii ilikuwa jibu la kusema kwa Musa: 'Je, umemuua nafsi safi?' (18:74). 'Karibu na rehema' inamaanisha watakuwa na rehema zaidi kwake kuliko walivyokuwa kwa yule wa kwanza ambaye Khadir alimuua. Watu wengine isipokuwa Sa'id walisema walifidiwa na binti. Dawud bin Abi Asim alisema kwa mamlaka ya zaidi ya mmoja kwamba mtoto huyo aliyefuata alikuwa binti.

Tafsiri na maelezo na Khutba World, yaliyotafsiriwa kutoka Kiarabu.

Ujumbe mkuu

Musa anatufundisha kwamba ujuzi wa mwanadamu una mipaka na unahitaji subira.

Maelezo ya maneno magumu
Al-Khidr

Mja mwema ambaye Allah alimpa ujuzi wa pekee.

Mahali pa kukutania bahari mbili

Mahali Musa alipotakiwa kumtafuta Al-Khidr, palipotambulika kwa ishara ya samaki.

Kijana

Msaidizi wa Musa katika safari yake; katika riwaya ametambuliwa kuwa Yusha ibn Nun.

Maoni ya wanazuoni

Wanazuoni wamechukua kutokana na kisa hiki kwamba ujuzi haukusanyiki kwa mtu mmoja na kwamba ujuzi unapaswa kuhusishwa na Allah. Mkutano huo pia unafundisha kwamba mwanafunzi anahitaji subira na heshima, huku mwalimu akiruhusiwa kuweka mipaka na masharti. Matukio yanaonyesha kwamba Allah anajua hekima iliyo nyuma ya mambo ambayo wanadamu huyaona kwa sehemu tu; si ruhusa ya mtu kutenda dhuluma au kuua kwa uamuzi wake mwenyewe. Madhehebu manne ya Sunni hayatoi kutokana na kisa hiki ruhusa ya jumla inayobatilisha katazo la kuua: maamuzi ya wanadamu bado yanafungwa na sheria iliyoteremshwa kwa wahyi.

Mafunzo kwa maisha ya leo
  1. Ukiulizwa swali ambalo huna uhakika na jibu lake, sema: Allah ndiye ajuaye zaidi, kisha tafuta ujuzi wa kuaminika.
  2. Mwombe mwalimu akueleze na uwe na subira wakati bado hujui sababu zote za hali fulani.
  3. Usihukumu tukio gumu bila ujuzi wa kuaminika; mtegemee Allah bila kuhalalisha dhuluma.
الْحَدِيثُ الشَّرِيفُ

Hadithi kila siku, katika lugha yako

Programu hukuletea hadithi kila siku pamoja na maelezo, pia kama wijeti kwenye simu yako. Ni bure kutumia.