Sahih al-Bukhari, hadithi 4725
Imepokelewa na Ubayy ibn Ka'b. Maandishi ya Kiarabu pamoja na tafsiri na maelezo yetu.
Imesimuliwa na Ubayy ibn Ka'b
Sahih al-Bukhari kwa ujumla inachukuliwa kuwa yenye kuaminika.
Riwaya
حَدَّثَنَا الْحُمَيْدِيُّ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، حَدَّثَنَا عَمْرُو بْنُ دِينَارٍ، قَالَ أَخْبَرَنِي سَعِيدُ بْنُ جُبَيْرٍ، قَالَ قُلْتُ لاِبْنِ عَبَّاسٍ إِنَّ نَوْفًا الْبَكَالِيَّ يَزْعُمُ أَنَّ مُوسَى صَاحِبَ الْخَضِرِ لَيْسَ هُوَ مُوسَى صَاحِبَ بَنِي إِسْرَائِيلَ. فَقَالَ ابْنُ عَبَّاسٍ كَذَبَ عَدُوُّ اللَّهِ حَدَّثَنِي أُبَىُّ بْنُ كَعْبٍ أَنَّهُ سَمِعَ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَقُولُ " إِنَّ مُوسَى قَامَ خَطِيبًا فِي بَنِي إِسْرَائِيلَ فَسُئِلَ أَىُّ النَّاسِ أَعْلَمُ فَقَالَ أَنَا فَعَتَبَ اللَّهُ عَلَيْهِ، إِذْ لَمْ يَرُدَّ الْعِلْمَ إِلَيْهِ فَأَوْحَى اللَّهُ إِلَيْهِ إِنَّ لِي عَبْدًا بِمَجْمَعِ الْبَحْرَيْنِ، هُوَ أَعْلَمُ مِنْكَ قَالَ مُوسَى يَا رَبِّ فَكَيْفَ لِي بِهِ قَالَ تَأْخُذُ مَعَكَ حُوتًا فَتَجْعَلُهُ فِي مِكْتَلٍ، فَحَيْثُمَا فَقَدْتَ الْحُوتَ فَهْوَ ثَمَّ، فَأَخَذَ حُوتًا فَجَعَلَهُ فِي مِكْتَلٍ ثُمَّ انْطَلَقَ، وَانْطَلَقَ مَعَهُ بِفَتَاهُ يُوشَعَ بْنِ نُونٍ، حَتَّى إِذَا أَتَيَا الصَّخْرَةَ وَضَعَا رُءُوسَهُمَا فَنَامَا، وَاضْطَرَبَ الْحُوتُ فِي الْمِكْتَلِ، فَخَرَجَ مِنْهُ، فَسَقَطَ فِي الْبَحْرِ فَاتَّخَذَ سَبِيلَهُ فِي الْبَحْرِ سَرَبًا، وَأَمْسَكَ اللَّهُ عَنِ الْحُوتِ جِرْيَةَ الْمَاءِ فَصَارَ عَلَيْهِ مِثْلَ الطَّاقِ فَلَمَّا اسْتَيْقَظَ، نَسِيَ صَاحِبُهُ أَنْ يُخْبِرَهُ بِالْحُوتِ، فَانْطَلَقَا بَقِيَّةَ يَوْمِهِمَا وَلَيْلَتَهُمَا، حَتَّى إِذَا كَانَ مِنَ الْغَدِ قَالَ مُوسَى لِفَتَاهُ آتِنَا غَدَاءَنَا لَقَدْ لَقِينَا مِنْ سَفَرِنَا هَذَا نَصَبًا قَالَ وَلَمْ يَجِدْ مُوسَى النَّصَبَ حَتَّى جَاوَزَ الْمَكَانَ الَّذِي أَمَرَ اللَّهُ بِهِ فَقَالَ لَهُ فَتَاهُ أَرَأَيْتَ إِذْ أَوَيْنَا إِلَى الصَّخْرَةِ فَإِنِّي نَسِيتُ الْحُوتَ وَمَا أَنْسَانِيهِ إِلاَّ الشَّيْطَانُ أَنْ أَذْكُرَهُ، وَاتَّخَذَ سَبِيلَهُ فِي الْبَحْرِ عَجَبًا قَالَ فَكَانَ لِلْحُوتِ سَرَبًا وَلِمُوسَى وَلِفَتَاهُ عَجَبًا فَقَالَ مُوسَى ذَلِكَ مَا كُنَّا نَبْغِي فَارْتَدَّا عَلَى آثَارِهِمَا قَصَصًا قَالَ رَجَعَا يَقُصَّانِ آثَارَهُمَا حَتَّى انْتَهَيَا إِلَى الصَّخْرَةِ، فَإِذَا رَجُلٌ مُسَجًّى ثَوْبًا، فَسَلَّمَ عَلَيْهِ مُوسَى. فَقَالَ الْخَضِرُ وَأَنَّى بِأَرْضِكَ السَّلاَمُ قَالَ أَنَا مُوسَى. قَالَ مُوسَى بَنِي إِسْرَائِيلَ قَالَ نَعَمْ أَتَيْتُكَ لِتُعَلِّمَنِي مِمَّا عُلِّمْتَ رَشَدًا. قَالَ إِنَّكَ لَنْ تَسْتَطِيعَ مَعِي صَبْرًا، يَا مُوسَى إِنِّي عَلَى عِلْمٍ مِنْ عِلْمِ اللَّهِ عَلَّمَنِيهِ لاَ تَعْلَمُهُ أَنْتَ وَأَنْتَ عَلَى عِلْمٍ مِنْ عِلْمِ اللَّهِ عَلَّمَكَ اللَّهُ لاَ أَعْلَمُهُ. فَقَالَ مُوسَى سَتَجِدُنِي إِنْ شَاءَ اللَّهُ صَابِرًا، وَلاَ أَعْصِي لَكَ أَمْرًا. فَقَالَ لَهُ الْخَضِرُ، فَإِنِ اتَّبَعْتَنِي فَلاَ تَسْأَلْنِي عَنْ شَىْءٍ حَتَّى أُحْدِثَ لَكَ مِنْهُ ذِكْرًا، فَانْطَلَقَا يَمْشِيَانِ عَلَى سَاحِلِ الْبَحْرِ، فَمَرَّتْ سَفِينَةٌ فَكَلَّمُوهُمْ أَنْ يَحْمِلُوهُمْ، فَعَرَفُوا الْخَضِرَ، فَحَمَلُوهُ بِغَيْرِ نَوْلٍ فَلَمَّا رَكِبَا فِي السَّفِينَةِ، لَمْ يَفْجَأْ إِلاَّ وَالْخَضِرُ قَدْ قَلَعَ لَوْحًا مِنْ أَلْوَاحِ السَّفِينَةِ بِالْقَدُومِ. فَقَالَ لَهُ مُوسَى قَوْمٌ حَمَلُونَا بِغَيْرِ نَوْلٍ، عَمَدْتَ إِلَى سَفِينَتِهِمْ فَخَرَقْتَهَا لِتُغْرِقَ أَهْلَهَا لَقَدْ جِئْتَ شَيْئًا إِمْرًا. قَالَ أَلَمْ أَقُلْ إِنَّكَ لَنْ تَسْتَطِيعَ مَعِي صَبْرًا. قَالَ لاَ تُؤَاخِذْنِي بِمَا نَسِيتُ وَلاَ تُرْهِقْنِي مِنْ أَمْرِي عُسْرًا ". قَالَ وَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " وَكَانَتِ الأُولَى مِنْ مُوسَى نِسْيَانًا قَالَ وَجَاءَ عُصْفُورٌ فَوَقَعَ عَلَى حَرْفِ السَّفِينَةِ فَنَقَرَ فِي الْبَحْرِ نَقْرَةً، فَقَالَ لَهُ الْخَضِرُ مَا عِلْمِي وَعِلْمُكَ مِنْ عِلْمِ اللَّهِ إِلاَّ مِثْلُ مَا نَقَصَ هَذَا الْعُصْفُورُ مِنْ هَذَا الْبَحْرِ ثُمَّ خَرَجَا مِنَ السَّفِينَةِ، فَبَيْنَا هُمَا يَمْشِيَانِ عَلَى السَّاحِلِ، إِذْ أَبْصَرَ الْخَضِرُ غُلاَمًا يَلْعَبُ مَعَ الْغِلْمَانِ، فَأَخَذَ الْخَضِرُ رَأْسَهُ بِيَدِهِ فَاقْتَلَعَهُ بِيَدِهِ فَقَتَلَهُ. فَقَالَ لَهُ مُوسَى أَقَتَلْتَ نَفْسًا زَاكِيَةً بِغَيْرِ نَفْسٍ لَقَدْ جِئْتَ شَيْئًا نُكْرًا. قَالَ أَلَمْ أَقُلْ لَكَ إِنَّكَ لَنْ تَسْتَطِيعَ مَعِي صَبْرًا قَالَ وَهَذَا أَشَدُّ مِنَ الأُولَى، قَالَ إِنْ سَأَلْتُكَ عَنْ شَىْءٍ بَعْدَهَا فَلاَ تُصَاحِبْنِي قَدْ بَلَغْتَ مِنْ لَدُنِّي عُذْرًا فَانْطَلَقَا حَتَّى إِذَا أَتَيَا أَهْلَ قَرْيَةٍ اسْتَطْعَمَا أَهْلَهَا فَأَبَوْا أَنْ يُضَيِّفُوهُمَا فَوَجَدَا فِيهَا جِدَارًا يُرِيدُ أَنْ يَنْقَضَّ ـ قَالَ مَائِلٌ ـ فَقَامَ الْخَضِرُ فَأَقَامَهُ بِيَدِهِ فَقَالَ مُوسَى قَوْمٌ أَتَيْنَاهُمْ فَلَمْ يُطْعِمُونَا، وَلَمْ يُضَيِّفُونَا، لَوْ شِئْتَ لاَتَّخَذْتَ عَلَيْهِ أَجْرًا. قَالَ {هَذَا فِرَاقُ بَيْنِي وَبَيْنِكَ} إِلَى قَوْلِهِ {ذَلِكَ تَأْوِيلُ مَا لَمْ تَسْطِعْ عَلَيْهِ صَبْرًا}. فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " وَدِدْنَا أَنَّ مُوسَى كَانَ صَبَرَ حَتَّى يَقُصَّ اللَّهُ عَلَيْنَا مِنْ خَبَرِهِمَا ". قَالَ سَعِيدُ بْنُ جُبَيْرٍ فَكَانَ ابْنُ عَبَّاسٍ يَقْرَأُ وَكَانَ أَمَامَهُمْ مَلِكٌ يَأْخُذُ كُلَّ سَفِينَةٍ صَالِحَةٍ غَصْبًا، وَكَانَ يَقْرَأُ وَأَمَّا الْغُلاَمُ فَكَانَ كَافِرًا وَكَانَ أَبَوَاهُ مُؤْمِنَيْنِ.
Al-Humaidi alituhadithia, Sufyan alituhadithia, Amr bin Dinar alituhadithia, akasema: Said bin Jubair alinihabarisha, akasema: Nilimwambia Ibn Abbas: 'Hakika Nauf Al-Bikali anadai kwamba Musa, mwenza wa Khidr, si yule Musa wa Wana wa Israili.' Ibn Abbas akasema: 'Adui wa Allah amesema uongo.' Ubayy bin Ka'b alinihabarisha kwamba alimsikia Mjumbe wa Allah ﷺ akisema: 'Musa alisimama kutoa khutba mbele ya Wana wa Israili, akaulizwa:
"Ni nani mwenye elimu zaidi miongoni mwa watu?" Akajibu: "Mimi." Hivyo Allah alimrekebisha kwa sababu hakurejesha elimu Kwake. Kisha Allah alimfunulia: "Nina mja katika makutano ya bahari mbili ambaye ana elimu zaidi kuliko wewe." Musa akasema: "Ee Rabo wangu, nitafikiaje kwake?" Akasema: "Chukua samaki na umweke katika kapu, na mahali popote utakapompoteza samaki huyo, ndipo atakapokuwa." Basi Musa akachukua samaki na kumweka kwenye kapu, kisha akaondoka pamoja na kijana wake Yusha bin Nun. Walipofika kwenye mwamba, wakaweka vichwa vyao na kulala. Samaki akatetemeka ndani ya kapu na kutoka, akaanguka baharini, akafanya njia yake baharini kama handaki. Allah alizuia mtiririko wa maji pande za njia hiyo iliyotengenezwa na samaki, ikawa kama tundu kubwa. Musa alipoamka, mwenzake alisahau kumhabarisha kuhusu samaki huyo. Wakaendelea na safari yao siku iliyobaki na usiku wote. Kesho yake, Musa akamwambia kijana wake: "Lete chakula chetu cha asubuhi; hakika tumepata uchovu mkubwa katika safari yetu hii." Musa hakupata uchovu hadi alipovuka mahali pale Allah alipomuamuru kutafuta. Kijana wake akamwambia: "Je, unakumbuka tulipotafuta makazi kwenye ule mwamba? Hakika mimi nilisahau samaki, na hakuna aliyenisahaulisha kumkumbuka isipokuwa Shetani. Naye akafanya njia yake baharini kwa ajabu!" Kwa hivyo samaki alikuwa na njia (handaki), na kwa Musa na kijana wake ilikuwa ni ajabu. Musa akasema: "Hicho ndicho tulichokuwa tunakitafuta." Wakarudi nyuma wakifuata nyayo zao. Walirudi wakifuata athari zao hadi walipofika kwenye ule mwamba. Ghafla, wakamkuta mtu amefunikwa nguo. Musa akamsalimia. Khidr akasema kwa mshangao: "Je, kuna salamu kama hii katika ardhi yako?" Akasema: "Mimi ni Musa." Akasema: "Musa wa Wana wa Israili?" Akasema: "Ndiyo. Nimekuja kwako ili unifundishe mojawapo ya uliyofundishwa ya uongofu." Khidr akasema: "Hakika hutaweza kuwa na subira pamoja nami. Ee Musa! Mimi nina baadhi ya elimu ya Allah aliyonifundisha ambayo wewe hujuwi, na wewe una baadhi ya elimu ya Allah aliyokufundisha ambayo mimi sijui." Musa akasema: "InshaAllah utanikuta mwenye subira, na sitakuasi katika jambo lolote." Khidr akamwambia: "Ikiwa utanielekeza, basi usiniulize chochote hadi mimi mwenyewe nikutajie kuhusu hilo." Wakaondoka wakitenda matembezi kando ya pwani ya bahari. Meli ikapita, wakawaomba wabebwe. Wakamtambua Khidr, wakawabeba bila malipo. Walipopanda melini, ghafla Musa akaona Khidr amevunja ubao mmoja wa meli kwa shoka. Musa akamwambia: "Watu hawa wametubeba bure, lakini wewe umevunja meli yao ili kuwazamisha watu wake! Hakika umefanya jambo baya sana." Khidr akasema: "Sikukwambia kwamba hutaweza kuwa na subira pamoja nami?" Musa akasema: "Usinilaumu kwa nilichosahau, wala usinisababishie ugumu katika jambo langu." Mjumbe wa Allah ﷺ alisema: "Na hiyo ilikuwa mara ya kwanza kwa Musa kuwa msahaulifu." Ndipo ndege mdogo akaja na kutua kwenye ukingo wa meli, akanyosha domo lake baharini mara moja. Khidr akamwambia Musa: "Elimu yangu na elimu yako ukilinganisha na elimu ya Allah ni sawa na kile ambacho ndege huyu amepunguza kutoka baharini hii." Kisha wakatoka melini. Walipokuwa wakitenda matembezi kwenye pwani, Khidr akamwona mvulana akicheza na wavulana wengine. Khidr akashika kichwa chake kwa mkono wake na kukinyoosha na kumuua. Musa akasema: "Je, umemuua nafsi safi isiyoua nafsi nyingine? Hakika umefanya jambo la kukemewa!" Khidr akasema: "Sikukwambia kwamba hutaweza kuwa na subira pamoja nami?" (Msimulizi alisema: Lawama hii ilikuwa nzito kuliko ya kwanza). Musa akasema: "Ikiwa nitakuuliza chochote baada ya hapa, usiendelee kuwa mwenza wangu; hakika umepokea udhuru kutoka kwangu." Wakaendelea hadi walipofika kwa wakazi wa mji. Wakaomba chakula kwa watu wake, lakini wakakataa kuwahudumia. Humo wakakuta ukuta unaokaribia kuanguka. Khidr akauinua kwa mikono yake. Musa akasema: "Tumekuja kwa watu hawa, hawakutulisha wala kutukaribisha. Loo ungependa, ungeweza kuchukua ujira kwa ajili yake." Khidr akasema: "{Huu ndio utengano kati yangu na wewe}" hadi kauli Yake "{Hayo ndiyo mafasiri ya mambo ambayo hukusubiria juu yake}." Mjumbe wa Allah ﷺ alisema: "Tungependa kama Musa angekuwa na subira ili Allah atusimulie zaidi habari zao." Said bin Jubair alisema: Ibn Abbas alikuwa akisoma: "Na kulikuwa na mfalme mbele yao alichukua kila meli nzuri kwa nguvu," na alikuwa akisoma: "Na ama yule mvulana alikuwa kafiri, na wazazi wake walikuwa waumini."
Tafsiri na maelezo na Khutba World, yaliyotafsiriwa kutoka Kiarabu.
Musa anatufundisha kwamba ujuzi una mipaka na kwamba subira huhitaji uelewa.
Mja wa Allah aliyepewa ujuzi wa pekee.
Mahali ambapo Allah alimwelekeza Musa kuwa ndiko pa kukutania.
Kukiri kwamba ujuzi wote hatimaye hutoka kwa Allah, wala hautegemei sifa za mtu mwenyewe pekee.
Wanazuoni wanaeleza kutokana na simulizi hili kwamba mwenye elimu anapaswa kuhusisha ujuzi wake na Allah na kubaki mnyenyekevu: hata manabii hawakujua kila kitu. Mkutano huo unaonyesha kwamba watu wanaweza kupokea aina tofauti za ujuzi, na kwamba hukumu kuhusu matukio wakati mwingine hueleweka tu baada ya kujulikana muktadha uliofichika. Maswali ya Musa yalitokana na kujali kwake haki, huku Al-Khidr akiwa amemwomba asubiri kwanza. Kifungu hiki hakihalalishi mtu kutenda kwa kujitegemea kwa kutegemea ujuzi uliofichika; kwa Al-Khidr, matendo hayo yalikuwa sehemu ya yale ambayo Allah alikuwa amemfundisha. Wanazuoni pia husisitiza umuhimu wa subira katika kujifunza na wa mwanafunzi na mwalimu kuheshimiana.
- Unapotoa jibu lako mwenyewe, usiseme tu ‘najua’; kiri kwamba ujuzi hatimaye hutoka kwa Allah.
- Kuwa na subira usipojua muktadha wote bado, na uombe ufafanuzi kwa wakati unaofaa.
- Sambaza ujuzi kwa unyenyekevu na ukubali kwamba wengine wanaweza kuwa na ujuzi ambao wewe huna.
Hadithi kila siku, katika lugha yako
Programu hukuletea hadithi kila siku pamoja na maelezo, pia kama wijeti kwenye simu yako. Ni bure kutumia.