Sahih al-Bukhari، حدیث 2168
روایتشده توسط Aisha. متن عربی همراه با ترجمه و توضیح اختصاصی.
به روایت Aisha
صحيح البخاري در مجموع معتبر دانسته میشود.
روایت
حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ يُوسُفَ، أَخْبَرَنَا مَالِكٌ، عَنْ هِشَامِ بْنِ عُرْوَةَ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ عَائِشَةَ ـ رضى الله عنها ـ قَالَتْ جَاءَتْنِي بَرِيرَةُ فَقَالَتْ كَاتَبْتُ أَهْلِي عَلَى تِسْعِ أَوَاقٍ فِي كُلِّ عَامٍ وَقِيَّةٌ، فَأَعِينِينِي. فَقُلْتُ إِنْ أَحَبَّ أَهْلُكِ أَنْ أَعُدَّهَا لَهُمْ وَيَكُونَ وَلاَؤُكِ لِي فَعَلْتُ. فَذَهَبَتْ بَرِيرَةُ إِلَى أَهْلِهَا، فَقَالَتْ لَهُمْ فَأَبَوْا عَلَيْهَا، فَجَاءَتْ مِنْ عِنْدِهِمْ وَرَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم جَالِسٌ، فَقَالَتْ إِنِّي قَدْ عَرَضْتُ ذَلِكَ عَلَيْهِمْ فَأَبَوْا، إِلاَّ أَنْ يَكُونَ الْوَلاَءُ لَهُمْ. فَسَمِعَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم فَأَخْبَرَتْ عَائِشَةُ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ " خُذِيهَا وَاشْتَرِطِي لَهُمُ الْوَلاَءَ، فَإِنَّمَا الْوَلاَءُ لِمَنْ أَعْتَقَ ". فَفَعَلَتْ عَائِشَةُ ثُمَّ قَامَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فِي النَّاسِ، فَحَمِدَ اللَّهَ وَأَثْنَى عَلَيْهِ، ثُمَّ قَالَ " أَمَّا بَعْدُ مَا بَالُ رِجَالٍ يَشْتَرِطُونَ شُرُوطًا لَيْسَتْ فِي كِتَابِ اللَّهِ، مَا كَانَ مِنْ شَرْطٍ لَيْسَ فِي كِتَابِ اللَّهِ فَهُوَ بَاطِلٌ وَإِنْ كَانَ مِائَةَ شَرْطٍ، قَضَاءُ اللَّهِ أَحَقُّ، وَشَرْطُ اللَّهِ أَوْثَقُ، وَإِنَّمَا الْوَلاَءُ لِمَنْ أَعْتَقَ ".
عبدالله بن یوسف برای ما حدیث کرد، مالک به ما خبر داد، از هشام بن عروه، از پدرش، و او از عایشه رضی الله عنها روایت کرد که فرمود: بریره نزد من آمد و گفت:
«با اربابانم توافق کردهام که در ازای نه اوقیه طلا خود را آزاد کنم و هر سال یک اوقیه بپردازم؛ لطفاً مرا یاری کن.» گفتم: «اگر اربابانت مایل باشند، حاضرم تمام مبلغ را یکجا بپردازم، به شرط آنکه ولای تو متعلق به من باشد.» بریره نزد اربابانش رفت و این پیشنهاد را مطرح کرد، اما آنان نپذیرفتند. او بازگشت در حالی که رسول خدا ﷺ نشسته بودند. بریره عرض کرد: «من این پیشنهاد را به آنان دادم اما قبول نکردند و اصرار داشتند که ولا باید برای خودشان باشد.» پیامبر ﷺ این سخن را شنیدند و عایشه ماجرا را برای ایشان شرح داد. ایشان فرمودند: «او را بخر و شرط کن که ولا متعلق به توست، زیرا ولا تنها برای کسی است که آزادی میبخشد.» عایشه همین کار را کرد. سپس رسول خدا ﷺ در میان مردم برخاستند، خداوند را حمد و ثنا گفتند و سپس فرمودند: «اما بعد! چه شده است مردمانی که شرایطی را تعیین میکنند که در کتاب خدا نیست؟ هر شرطی که در کتاب خدا نبوده باطل است، حتی اگر صد شرط باشد. حکم خداوند حقتر و شرط خداوند محکمتر است و ولا تنها متعلق به کسی است که آزادی میبخشد.»
ترجمه و توضیح توسط Khutba World، ترجمهشده از عربی.
حق ولاء از آنِ کسی است که برده را آزاد میکند و شروط قراردادیِ مخالف حکم شرع باطلاند.
بَریره از عایشه خواست در پرداخت مبلغ قرارداد آزادیاش به او کمک کند. مالکانش میخواستند حق ولاء را برای خود نگه دارند، در حالی که عایشه میخواست پرداخت را بر عهده بگیرد. پیامبر ﷺ روشن ساخت که حق ولاء از آنِ کسی است که او را آزاد میکند.
قراردادی که به موجب آن فردِ بردهشده میتواند در برابر پرداخت، آزادی خود را به دست آورد.
پیوند حقوقی ویژهای که میان آزادکننده و فرد آزادشده برقرار میشود.
واحد تاریخی وزن نقره؛ توافق شده بود که مبلغ در چند قسط پرداخت شود.
عالمان کلاسیک از این روایت چنین برداشت میکنند که شروط قراردادیِ ناسازگار با حکمی الزامآور از سوی خدا باطلاند. آزادسازی، حق ولاء را برای کسی به همراه میآورد که آزادی را اعطا میکند؛ این حق را نمیتوان با شرطی مخالف به شخص دیگری منتقل کرد. مذاهب فقهی درباره دامنه دقیق سخن مربوط به شروط بحث کردهاند، اما همگی میپذیرند شرطی که با حکم شرعی الهی تعارض دارد الزامآور نیست.
- قرارداد را با دقت بخوانید و شروطی را که با احکام روشن اسلامی تعارض دارند نپذیرید.
- در توافقها بهروشنی مشخص کنید چه کسی چه پرداخت و مسئولیتی را بر عهده میگیرد.
- از امکانات خود برای کمک به افراد نیازمند استفاده کنید و حقوق آنان را رعایت کنید.
هر روز یک حدیث، به زبان خودت
اپلیکیشن هر روز یک حدیث همراه با توضیح به تو ارائه میدهد؛ حتی بهصورت ویجت روی تلفنت. استفاده از آن رایگان است.