مقدمه · Sahih al-Bukhari

Sahih al-Bukhari، حدیث 2731

روایت‌شده توسط Al-Miswar ibn Makhrama. متن عربی همراه با ترجمه و توضیح اختصاصی.

Sahih (معتبر)کتاب: مقدمه
صحيح البخاري
چه کسی روایت کرد؟

به روایت Al-Miswar ibn Makhrama

Sahih (معتبر)

صحيح البخاري در مجموع معتبر دانسته می‌شود.

روایت

متن عربی

حَدَّثَنِي عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مُحَمَّدٍ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ، أَخْبَرَنَا مَعْمَرٌ، قَالَ أَخْبَرَنِي الزُّهْرِيُّ، قَالَ أَخْبَرَنِي عُرْوَةُ بْنُ الزُّبَيْرِ، عَنِ الْمِسْوَرِ بْنِ مَخْرَمَةَ، وَمَرْوَانَ، يُصَدِّقُ كُلُّ وَاحِدٍ مِنْهُمَا حَدِيثَ صَاحِبِهِ قَالَ خَرَجَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم زَمَنَ الْحُدَيْبِيَةِ، حَتَّى كَانُوا بِبَعْضِ الطَّرِيقِ قَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ إِنَّ خَالِدَ بْنَ الْوَلِيدِ بِالْغَمِيمِ فِي خَيْلٍ لِقُرَيْشٍ طَلِيعَةً فَخُذُوا ذَاتَ الْيَمِينِ ‏"‏‏.‏ فَوَاللَّهِ مَا شَعَرَ بِهِمْ خَالِدٌ حَتَّى إِذَا هُمْ بِقَتَرَةِ الْجَيْشِ، فَانْطَلَقَ يَرْكُضُ نَذِيرًا لِقُرَيْشٍ، وَسَارَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم حَتَّى إِذَا كَانَ بِالثَّنِيَّةِ الَّتِي يُهْبَطُ عَلَيْهِمْ مِنْهَا، بَرَكَتْ بِهِ رَاحِلَتُهُ‏.‏ فَقَالَ النَّاسُ حَلْ حَلْ‏.‏ فَأَلَحَّتْ، فَقَالُوا خَلأَتِ الْقَصْوَاءُ، خَلأَتِ الْقَصْوَاءُ‏.‏ فَقَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ مَا خَلأَتِ الْقَصْوَاءُ، وَمَا ذَاكَ لَهَا بِخُلُقٍ، وَلَكِنْ حَبَسَهَا حَابِسُ الْفِيلِ، ثُمَّ قَالَ وَالَّذِي نَفْسِي بِيَدِهِ لاَ يَسْأَلُونِي خُطَّةً يُعَظِّمُونَ فِيهَا حُرُمَاتِ اللَّهِ إِلاَّ أَعْطَيْتُهُمْ إِيَّاهَا ‏"‏‏.‏ ثُمَّ زَجَرَهَا فَوَثَبَتْ، قَالَ فَعَدَلَ عَنْهُمْ حَتَّى نَزَلَ بِأَقْصَى الْحُدَيْبِيَةِ، عَلَى ثَمَدٍ قَلِيلِ الْمَاءِ يَتَبَرَّضُهُ النَّاسُ تَبَرُّضًا، فَلَمْ يُلَبِّثْهُ النَّاسُ حَتَّى نَزَحُوهُ، وَشُكِيَ إِلَى رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم الْعَطَشُ، فَانْتَزَعَ سَهْمًا مِنْ كِنَانَتِهِ، ثُمَّ أَمَرَهُمْ أَنْ يَجْعَلُوهُ فِيهِ، فَوَاللَّهِ مَا زَالَ يَجِيشُ لَهُمْ بِالرِّيِّ حَتَّى صَدَرُوا عَنْهُ، فَبَيْنَمَا هُمْ كَذَلِكَ، إِذْ جَاءَ بُدَيْلُ بْنُ وَرْقَاءَ الْخُزَاعِيُّ فِي نَفَرٍ مِنْ قَوْمِهِ مِنْ خُزَاعَةَ، وَكَانُوا عَيْبَةَ نُصْحِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم مِنْ أَهْلِ تِهَامَةَ، فَقَالَ إِنِّي تَرَكْتُ كَعْبَ بْنَ لُؤَىٍّ وَعَامِرَ بْنَ لُؤَىٍّ نَزَلُوا أَعْدَادَ مِيَاهِ الْحُدَيْبِيَةِ، وَمَعَهُمُ الْعُوذُ الْمَطَافِيلُ، وَهُمْ مُقَاتِلُوكَ وَصَادُّوكَ عَنِ الْبَيْتِ‏.‏ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ إِنَّا لَمْ نَجِئْ لِقِتَالِ أَحَدٍ، وَلَكِنَّا جِئْنَا مُعْتَمِرِينَ، وَإِنَّ قُرَيْشًا قَدْ نَهِكَتْهُمُ الْحَرْبُ، وَأَضَرَّتْ بِهِمْ، فَإِنْ شَاءُوا مَادَدْتُهُمْ مُدَّةً، وَيُخَلُّوا بَيْنِي وَبَيْنَ النَّاسِ، فَإِنْ أَظْهَرْ فَإِنْ شَاءُوا أَنْ يَدْخُلُوا فِيمَا دَخَلَ فِيهِ النَّاسُ فَعَلُوا، وَإِلاَّ فَقَدْ جَمُّوا، وَإِنْ هُمْ أَبَوْا فَوَالَّذِي نَفْسِي بِيَدِهِ، لأُقَاتِلَنَّهُمْ عَلَى أَمْرِي هَذَا حَتَّى تَنْفَرِدَ سَالِفَتِي، وَلَيُنْفِذَنَّ اللَّهُ أَمْرَهُ ‏"‏‏.‏ فَقَالَ بُدَيْلٌ سَأُبَلِّغُهُمْ مَا تَقُولُ‏.‏ قَالَ فَانْطَلَقَ حَتَّى أَتَى قُرَيْشًا قَالَ إِنَّا قَدْ جِئْنَاكُمْ مِنْ هَذَا الرَّجُلِ، وَسَمِعْنَاهُ يَقُولُ قَوْلاً، فَإِنْ شِئْتُمْ أَنْ نَعْرِضَهُ عَلَيْكُمْ فَعَلْنَا، فَقَالَ سُفَهَاؤُهُمْ لاَ حَاجَةَ لَنَا أَنْ تُخْبِرَنَا عَنْهُ بِشَىْءٍ‏.‏ وَقَالَ ذَوُو الرَّأْىِ مِنْهُمْ هَاتِ مَا سَمِعْتَهُ يَقُولُ‏.‏ قَالَ سَمِعْتُهُ يَقُولُ كَذَا وَكَذَا، فَحَدَّثَهُمْ بِمَا قَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم‏.‏ فَقَامَ عُرْوَةُ بْنُ مَسْعُودٍ فَقَالَ أَىْ قَوْمِ أَلَسْتُمْ بِالْوَالِدِ قَالُوا بَلَى‏.‏ قَالَ أَوَلَسْتُ بِالْوَلَدِ قَالُوا بَلَى‏.‏ قَالَ فَهَلْ تَتَّهِمُونِي‏.‏ قَالُوا لاَ‏.‏ قَالَ أَلَسْتُمْ تَعْلَمُونَ أَنِّي اسْتَنْفَرْتُ أَهْلَ عُكَاظٍ، فَلَمَّا بَلَّحُوا عَلَىَّ جِئْتُكُمْ بِأَهْلِي وَوَلَدِي وَمَنْ أَطَاعَنِي قَالُوا بَلَى‏.‏ قَالَ فَإِنَّ هَذَا قَدْ عَرَضَ لَكُمْ خُطَّةَ رُشْدٍ، اقْبَلُوهَا وَدَعُونِي آتِهِ‏.‏ قَالُوا ائْتِهِ‏.‏ فَأَتَاهُ فَجَعَلَ يُكَلِّمُ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم نَحْوًا مِنْ قَوْلِهِ لِبُدَيْلٍ، فَقَالَ عُرْوَةُ عِنْدَ ذَلِكَ أَىْ مُحَمَّدُ، أَرَأَيْتَ إِنِ اسْتَأْصَلْتَ أَمْرَ قَوْمِكَ هَلْ سَمِعْتَ بِأَحَدٍ مِنَ الْعَرَبِ اجْتَاحَ أَهْلَهُ قَبْلَكَ وَإِنْ تَكُنِ الأُخْرَى، فَإِنِّي وَاللَّهِ لأَرَى وُجُوهًا، وَإِنِّي لأَرَى أَوْشَابًا مِنَ النَّاسِ خَلِيقًا أَنْ يَفِرُّوا وَيَدَعُوكَ‏.‏ فَقَالَ لَهُ أَبُو بَكْرٍ امْصُصْ بَظْرَ اللاَّتِ، أَنَحْنُ نَفِرُّ عَنْهُ وَنَدَعُهُ فَقَالَ مَنْ ذَا قَالُوا أَبُو بَكْرٍ‏.‏ قَالَ أَمَا وَالَّذِي نَفْسِي بِيَدِهِ لَوْلاَ يَدٌ كَانَتْ لَكَ عِنْدِي لَمْ أَجْزِكَ بِهَا لأَجَبْتُكَ‏.‏ قَالَ وَجَعَلَ يُكَلِّمُ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم فَكُلَّمَا تَكَلَّمَ أَخَذَ بِلِحْيَتِهِ، وَالْمُغِيرَةُ بْنُ شُعْبَةَ قَائِمٌ عَلَى رَأْسِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم وَمَعَهُ السَّيْفُ وَعَلَيْهِ الْمِغْفَرُ، فَكُلَّمَا أَهْوَى عُرْوَةُ بِيَدِهِ إِلَى لِحْيَةِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم ضَرَبَ يَدَهُ بِنَعْلِ السَّيْفِ، وَقَالَ لَهُ أَخِّرْ يَدَكَ عَنْ لِحْيَةِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم‏.‏ فَرَفَعَ عُرْوَةُ رَأْسَهُ فَقَالَ مَنْ هَذَا قَالُوا الْمُغِيرَةُ بْنُ شُعْبَةَ‏.‏ فَقَالَ أَىْ غُدَرُ، أَلَسْتُ أَسْعَى فِي غَدْرَتِكَ وَكَانَ الْمُغِيرَةُ صَحِبَ قَوْمًا فِي الْجَاهِلِيَّةِ، فَقَتَلَهُمْ، وَأَخَذَ أَمْوَالَهُمْ، ثُمَّ جَاءَ فَأَسْلَمَ فَقَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ أَمَّا الإِسْلاَمَ فَأَقْبَلُ، وَأَمَّا الْمَالَ فَلَسْتُ مِنْهُ فِي شَىْءٍ ‏"‏‏.‏ ثُمَّ إِنَّ عُرْوَةَ جَعَلَ يَرْمُقُ أَصْحَابَ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم بِعَيْنَيْهِ‏.‏ قَالَ فَوَاللَّهِ مَا تَنَخَّمَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم نُخَامَةً إِلاَّ وَقَعَتْ فِي كَفِّ رَجُلٍ مِنْهُمْ فَدَلَكَ بِهَا وَجْهَهُ وَجِلْدَهُ، وَإِذَا أَمَرَهُمُ ابْتَدَرُوا أَمْرَهُ، وَإِذَا تَوَضَّأَ كَادُوا يَقْتَتِلُونَ عَلَى وَضُوئِهِ، وَإِذَا تَكَلَّمَ خَفَضُوا أَصْوَاتَهُمْ عِنْدَهُ، وَمَا يُحِدُّونَ إِلَيْهِ النَّظَرَ تَعْظِيمًا لَهُ، فَرَجَعَ عُرْوَةُ إِلَى أَصْحَابِهِ، فَقَالَ أَىْ قَوْمِ، وَاللَّهِ لَقَدْ وَفَدْتُ عَلَى الْمُلُوكِ، وَوَفَدْتُ عَلَى قَيْصَرَ وَكِسْرَى وَالنَّجَاشِيِّ وَاللَّهِ إِنْ رَأَيْتُ مَلِكًا قَطُّ، يُعَظِّمُهُ أَصْحَابُهُ مَا يُعَظِّمُ أَصْحَابُ مُحَمَّدٍ صلى الله عليه وسلم مُحَمَّدًا، وَاللَّهِ إِنْ تَنَخَّمَ نُخَامَةً إِلاَّ وَقَعَتْ فِي كَفِّ رَجُلٍ مِنْهُمْ، فَدَلَكَ بِهَا وَجْهَهُ وَجِلْدَهُ، وَإِذَا أَمَرَهُمُ ابْتَدَرُوا أَمْرَهُ وَإِذَا تَوَضَّأَ كَادُوا يَقْتَتِلُونَ عَلَى وَضُوئِهِ، وَإِذَا تَكَلَّمَ خَفَضُوا أَصْوَاتَهُمْ عِنْدَهُ، وَمَا يُحِدُّونَ إِلَيْهِ النَّظَرَ تَعْظِيمًا لَهُ، وَإِنَّهُ قَدْ عَرَضَ عَلَيْكُمْ خُطَّةَ رُشْدٍ، فَاقْبَلُوهَا‏.‏ فَقَالَ رَجُلٌ مِنْ بَنِي كِنَانَةَ دَعُونِي آتِهِ‏.‏ فَقَالُوا ائْتِهِ‏.‏ فَلَمَّا أَشْرَفَ عَلَى النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم وَأَصْحَابِهِ، قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ هَذَا فُلاَنٌ، وَهْوَ مِنْ قَوْمٍ يُعَظِّمُونَ الْبُدْنَ فَابْعَثُوهَا لَهُ ‏"‏‏.‏ فَبُعِثَتْ لَهُ وَاسْتَقْبَلَهُ النَّاسُ يُلَبُّونَ، فَلَمَّا رَأَى ذَلِكَ قَالَ سُبْحَانَ اللَّهِ مَا يَنْبَغِي لِهَؤُلاَءِ أَنْ يُصَدُّوا عَنِ الْبَيْتِ، فَلَمَّا رَجَعَ إِلَى أَصْحَابِهِ قَالَ رَأَيْتُ الْبُدْنَ قَدْ قُلِّدَتْ وَأُشْعِرَتْ، فَمَا أَرَى أَنْ يُصَدُّوا عَنِ الْبَيْتِ‏.‏ فَقَامَ رَجُلٌ مِنْهُمْ يُقَالُ لَهُ مِكْرَزُ بْنُ حَفْصٍ‏.‏ فَقَالَ دَعُونِي آتِهِ‏.‏ فَقَالُوا ائْتِهِ‏.‏ فَلَمَّا أَشْرَفَ عَلَيْهِمْ قَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ هَذَا مِكْرَزٌ وَهْوَ رَجُلٌ فَاجِرٌ ‏"‏‏.‏ فَجَعَلَ يُكَلِّمُ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم، فَبَيْنَمَا هُوَ يُكَلِّمُهُ إِذْ جَاءَ سُهَيْلُ بْنُ عَمْرٍو‏.‏ قَالَ مَعْمَرٌ فَأَخْبَرَنِي أَيُّوبُ عَنْ عِكْرِمَةَ، أَنَّهُ لَمَّا جَاءَ سُهَيْلُ بْنُ عَمْرٍو قَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ لَقَدْ سَهُلَ لَكُمْ مِنْ أَمْرِكُمْ ‏"‏‏.‏ قَالَ مَعْمَرٌ قَالَ الزُّهْرِيُّ فِي حَدِيثِهِ فَجَاءَ سُهَيْلُ بْنُ عَمْرٍو فَقَالَ هَاتِ، اكْتُبْ بَيْنَنَا وَبَيْنَكُمْ كِتَابًا، فَدَعَا النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم الْكَاتِبَ، فَقَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِيمِ ‏"‏‏.‏ قَالَ سُهَيْلٌ أَمَّا الرَّحْمَنُ فَوَاللَّهِ مَا أَدْرِي مَا هُوَ وَلَكِنِ اكْتُبْ بِاسْمِكَ اللَّهُمَّ‏.‏ كَمَا كُنْتَ تَكْتُبُ‏.‏ فَقَالَ الْمُسْلِمُونَ وَاللَّهِ لاَ نَكْتُبُهَا إِلاَّ بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِيمِ‏.‏ فَقَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ اكْتُبْ بِاسْمِكَ اللَّهُمَّ ‏"‏‏.‏ ثُمَّ قَالَ ‏"‏ هَذَا مَا قَاضَى عَلَيْهِ مُحَمَّدٌ رَسُولُ اللَّهِ ‏"‏‏.‏ فَقَالَ سُهَيْلٌ وَاللَّهِ لَوْ كُنَّا نَعْلَمُ أَنَّكَ رَسُولُ اللَّهِ مَا صَدَدْنَاكَ عَنِ الْبَيْتِ وَلاَ قَاتَلْنَاكَ، وَلَكِنِ اكْتُبْ مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ‏.‏ فَقَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ وَاللَّهِ إِنِّي لَرَسُولُ اللَّهِ وَإِنْ كَذَّبْتُمُونِي‏.‏ اكْتُبْ مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ ‏"‏‏.‏ قَالَ الزُّهْرِيُّ وَذَلِكَ لِقَوْلِهِ ‏"‏ لاَ يَسْأَلُونِي خُطَّةً يُعَظِّمُونَ فِيهَا حُرُمَاتِ اللَّهِ إِلاَّ أَعْطَيْتُهُمْ إِيَّاهَا ‏"‏‏.‏ فَقَالَ لَهُ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ عَلَى أَنْ تُخَلُّوا بَيْنَنَا وَبَيْنَ الْبَيْتِ فَنَطُوفَ بِهِ ‏"‏‏.‏ فَقَالَ سُهَيْلٌ وَاللَّهِ لاَ تَتَحَدَّثُ الْعَرَبُ أَنَّا أُخِذْنَا ضُغْطَةً وَلَكِنْ ذَلِكَ مِنَ الْعَامِ الْمُقْبِلِ فَكَتَبَ‏.‏ فَقَالَ سُهَيْلٌ وَعَلَى أَنَّهُ لاَ يَأْتِيكَ مِنَّا رَجُلٌ، وَإِنْ كَانَ عَلَى دِينِكَ، إِلاَّ رَدَدْتَهُ إِلَيْنَا‏.‏ قَالَ الْمُسْلِمُونَ سُبْحَانَ اللَّهِ كَيْفَ يُرَدُّ إِلَى الْمُشْرِكِينَ وَقَدْ جَاءَ مُسْلِمًا فَبَيْنَمَا هُمْ كَذَلِكَ إِذْ دَخَلَ أَبُو جَنْدَلِ بْنُ سُهَيْلِ بْنِ عَمْرٍو يَرْسُفُ فِي قُيُودِهِ، وَقَدْ خَرَجَ مِنْ أَسْفَلِ مَكَّةَ، حَتَّى رَمَى بِنَفْسِهِ بَيْنَ أَظْهُرِ الْمُسْلِمِينَ‏.‏ فَقَالَ سُهَيْلٌ هَذَا يَا مُحَمَّدُ أَوَّلُ مَا أُقَاضِيكَ عَلَيْهِ أَنْ تَرُدَّهُ إِلَىَّ‏.‏ فَقَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ إِنَّا لَمْ نَقْضِ الْكِتَابَ بَعْدُ ‏"‏‏.‏ قَالَ فَوَاللَّهِ إِذًا لَمْ أُصَالِحْكَ عَلَى شَىْءٍ أَبَدًا‏.‏ قَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ فَأَجِزْهُ لِي ‏"‏‏.‏ قَالَ مَا أَنَا بِمُجِيزِهِ لَكَ‏.‏ قَالَ ‏"‏ بَلَى، فَافْعَلْ ‏"‏‏.‏ قَالَ مَا أَنَا بِفَاعِلٍ‏.‏ قَالَ مِكْرَزٌ بَلْ قَدْ أَجَزْنَاهُ لَكَ‏.‏ قَالَ أَبُو جَنْدَلٍ أَىْ مَعْشَرَ الْمُسْلِمِينَ، أُرَدُّ إِلَى الْمُشْرِكِينَ وَقَدْ جِئْتُ مُسْلِمًا أَلاَ تَرَوْنَ مَا قَدْ لَقِيتُ وَكَانَ قَدْ عُذِّبَ عَذَابًا شَدِيدًا فِي اللَّهِ‏.‏ قَالَ فَقَالَ عُمَرُ بْنُ الْخَطَّابِ فَأَتَيْتُ نَبِيَّ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَقُلْتُ أَلَسْتَ نَبِيَّ اللَّهِ حَقًّا قَالَ ‏"‏ بَلَى ‏"‏‏.‏ قُلْتُ أَلَسْنَا عَلَى الْحَقِّ وَعَدُوُّنَا عَلَى الْبَاطِلِ قَالَ ‏"‏ بَلَى ‏"‏‏.‏ قُلْتُ فَلِمَ نُعْطِي الدَّنِيَّةَ فِي دِينِنَا إِذًا قَالَ ‏"‏ إِنِّي رَسُولُ اللَّهِ، وَلَسْتُ أَعْصِيهِ وَهْوَ نَاصِرِي ‏"‏‏.‏ قُلْتُ أَوَلَيْسَ كُنْتَ تُحَدِّثُنَا أَنَّا سَنَأْتِي الْبَيْتَ فَنَطُوفُ بِهِ قَالَ ‏"‏ بَلَى، فَأَخْبَرْتُكَ أَنَّا نَأْتِيهِ الْعَامَ ‏"‏‏.‏ قَالَ قُلْتُ لاَ‏.‏ قَالَ ‏"‏ فَإِنَّكَ آتِيهِ وَمُطَّوِّفٌ بِهِ ‏"‏‏.‏ قَالَ فَأَتَيْتُ أَبَا بَكْرٍ فَقُلْتُ يَا أَبَا بَكْرٍ، أَلَيْسَ هَذَا نَبِيَّ اللَّهِ حَقًّا قَالَ بَلَى‏.‏ قُلْتُ أَلَسْنَا عَلَى الْحَقِّ وَعَدُوُّنَا عَلَى الْبَاطِلِ قَالَ بَلَى‏.‏ قُلْتُ فَلِمَ نُعْطِي الدَّنِيَّةَ فِي دِينِنَا إِذًا قَالَ أَيُّهَا الرَّجُلُ، إِنَّهُ لَرَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَلَيْسَ يَعْصِي رَبَّهُ وَهْوَ نَاصِرُهُ، فَاسْتَمْسِكْ بِغَرْزِهِ، فَوَاللَّهِ إِنَّهُ عَلَى الْحَقِّ‏.‏ قُلْتُ أَلَيْسَ كَانَ يُحَدِّثُنَا أَنَّا سَنَأْتِي الْبَيْتَ وَنَطُوفُ بِهِ قَالَ بَلَى، أَفَأَخْبَرَكَ أَنَّكَ تَأْتِيهِ الْعَامَ قُلْتُ لاَ‏.‏ قَالَ فَإِنَّكَ آتِيهِ وَمُطَّوِّفٌ بِهِ‏.‏ قَالَ الزُّهْرِيِّ قَالَ عُمَرُ فَعَمِلْتُ لِذَلِكَ أَعْمَالاً‏.‏ قَالَ فَلَمَّا فَرَغَ مِنْ قَضِيَّةِ الْكِتَابِ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم لأَصْحَابِهِ ‏"‏ قُومُوا فَانْحَرُوا، ثُمَّ احْلِقُوا ‏"‏‏.‏ قَالَ فَوَاللَّهِ مَا قَامَ مِنْهُمْ رَجُلٌ حَتَّى قَالَ ذَلِكَ ثَلاَثَ مَرَّاتٍ، فَلَمَّا لَمْ يَقُمْ مِنْهُمْ أَحَدٌ دَخَلَ عَلَى أُمِّ سَلَمَةَ، فَذَكَرَ لَهَا مَا لَقِيَ مِنَ النَّاسِ‏.‏ فَقَالَتْ أُمُّ سَلَمَةَ يَا نَبِيَّ اللَّهِ، أَتُحِبُّ ذَلِكَ اخْرُجْ ثُمَّ لاَ تُكَلِّمْ أَحَدًا مِنْهُمْ كَلِمَةً حَتَّى تَنْحَرَ بُدْنَكَ، وَتَدْعُوَ حَالِقَكَ فَيَحْلِقَكَ‏.‏ فَخَرَجَ فَلَمْ يُكَلِّمْ أَحَدًا مِنْهُمْ، حَتَّى فَعَلَ ذَلِكَ نَحَرَ بُدْنَهُ، وَدَعَا حَالِقَهُ فَحَلَقَهُ‏.‏ فَلَمَّا رَأَوْا ذَلِكَ، قَامُوا فَنَحَرُوا، وَجَعَلَ بَعْضُهُمْ يَحْلِقُ بَعْضًا، حَتَّى كَادَ بَعْضُهُمْ يَقْتُلُ بَعْضًا غَمًّا، ثُمَّ جَاءَهُ نِسْوَةٌ مُؤْمِنَاتٌ فَأَنْزَلَ اللَّهُ تَعَالَى ‏{‏يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا إِذَا جَاءَكُمُ الْمُؤْمِنَاتُ مُهَاجِرَاتٍ فَامْتَحِنُوهُنَّ‏}‏ حَتَّى بَلَغَ ‏{‏بِعِصَمِ الْكَوَافِرِ‏}‏ فَطَلَّقَ عُمَرُ يَوْمَئِذٍ امْرَأَتَيْنِ كَانَتَا لَهُ فِي الشِّرْكِ، فَتَزَوَّجَ إِحْدَاهُمَا مُعَاوِيَةُ بْنُ أَبِي سُفْيَانَ، وَالأُخْرَى صَفْوَانُ بْنُ أُمَيَّةَ، ثُمَّ رَجَعَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم إِلَى الْمَدِينَةِ، فَجَاءَهُ أَبُو بَصِيرٍ ـ رَجُلٌ مِنْ قُرَيْشٍ ـ وَهْوَ مُسْلِمٌ فَأَرْسَلُوا فِي طَلَبِهِ رَجُلَيْنِ، فَقَالُوا الْعَهْدَ الَّذِي جَعَلْتَ لَنَا‏.‏ فَدَفَعَهُ إِلَى الرَّجُلَيْنِ، فَخَرَجَا بِهِ حَتَّى بَلَغَا ذَا الْحُلَيْفَةِ، فَنَزَلُوا يَأْكُلُونَ مِنْ تَمْرٍ لَهُمْ، فَقَالَ أَبُو بَصِيرٍ لأَحَدِ الرَّجُلَيْنِ وَاللَّهِ إِنِّي لأَرَى سَيْفَكَ هَذَا يَا فُلاَنُ جَيِّدًا‏.‏ فَاسْتَلَّهُ الآخَرُ فَقَالَ أَجَلْ، وَاللَّهِ إِنَّهُ لَجَيِّدٌ، لَقَدْ جَرَّبْتُ بِهِ ثُمَّ جَرَّبْتُ‏.‏ فَقَالَ أَبُو بَصِيرٍ أَرِنِي أَنْظُرْ إِلَيْهِ، فَأَمْكَنَهُ مِنْهُ، فَضَرَبَهُ حَتَّى بَرَدَ، وَفَرَّ الآخَرُ، حَتَّى أَتَى الْمَدِينَةَ، فَدَخَلَ الْمَسْجِدَ يَعْدُو‏.‏ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم حِينَ رَآهُ ‏"‏ لَقَدْ رَأَى هَذَا ذُعْرًا ‏"‏‏.‏ فَلَمَّا انْتَهَى إِلَى النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ قُتِلَ وَاللَّهِ صَاحِبِي وَإِنِّي لَمَقْتُولٌ، فَجَاءَ أَبُو بَصِيرٍ فَقَالَ يَا نَبِيَّ اللَّهِ، قَدْ وَاللَّهِ أَوْفَى اللَّهُ ذِمَّتَكَ، قَدْ رَدَدْتَنِي إِلَيْهِمْ ثُمَّ أَنْجَانِي اللَّهُ مِنْهُمْ‏.‏ قَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ وَيْلُ أُمِّهِ مِسْعَرَ حَرْبٍ، لَوْ كَانَ لَهُ أَحَدٌ ‏"‏‏.‏ فَلَمَّا سَمِعَ ذَلِكَ عَرَفَ أَنَّهُ سَيَرُدُّهُ إِلَيْهِمْ، فَخَرَجَ حَتَّى أَتَى سِيفَ الْبَحْرِ‏.‏ قَالَ وَيَنْفَلِتُ مِنْهُمْ أَبُو جَنْدَلِ بْنُ سُهَيْلٍ، فَلَحِقَ بِأَبِي بَصِيرٍ، فَجَعَلَ لاَ يَخْرُجُ مِنْ قُرَيْشٍ رَجُلٌ قَدْ أَسْلَمَ إِلاَّ لَحِقَ بِأَبِي بَصِيرٍ، حَتَّى اجْتَمَعَتْ مِنْهُمْ عِصَابَةٌ، فَوَاللَّهِ مَا يَسْمَعُونَ بِعِيرٍ خَرَجَتْ لِقُرَيْشٍ إِلَى الشَّأْمِ إِلاَّ اعْتَرَضُوا لَهَا، فَقَتَلُوهُمْ، وَأَخَذُوا أَمْوَالَهُمْ، فَأَرْسَلَتْ قُرَيْشٌ إِلَى النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم تُنَاشِدُهُ بِاللَّهِ وَالرَّحِمِ لَمَّا أَرْسَلَ، فَمَنْ أَتَاهُ فَهْوَ آمِنٌ، فَأَرْسَلَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم إِلَيْهِمْ، فَأَنْزَلَ اللَّهُ تَعَالَى ‏{‏وَهُوَ الَّذِي كَفَّ أَيْدِيَهُمْ عَنْكُمْ وَأَيْدِيَكُمْ عَنْهُمْ بِبَطْنِ مَكَّةَ مِنْ بَعْدِ أَنْ أَظْفَرَكُمْ عَلَيْهِمْ‏}‏ حَتَّى بَلَغَ ‏{‏الْحَمِيَّةَ حَمِيَّةَ الْجَاهِلِيَّةِ‏}‏ وَكَانَتْ حَمِيَّتُهُمْ أَنَّهُمْ لَمْ يُقِرُّوا أَنَّهُ نَبِيُّ اللَّهِ، وَلَمْ يُقِرُّوا بِبِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِيمِ، وَحَالُوا بَيْنَهُمْ وَبَيْنَ الْبَيْتِ‏.‏

ترجمه

روایت شده است از المِسْوَر بن مَخْرَمَه و مروان:(که روایت‌هایشان یکدیگر را گواهی می‌دهند) پیامبر خدا (ﷺ) در زمان حُدَیبیه حرکت کرد، و هنگامی که مسافتی پیش رفتند، گفت:

"خالد بن الولید که سپاه سواره قریش را رهبری می‌کند و جبهه‌ی ارتش است، در مکانی به نام الغمیم است، پس راه راست را بگیرید." به خدا قسم، خالد تا زمانی که گرد و غبار ناشی از حرکت سپاه مسلمانان به او رسید، متوجه حضور مسلمانان نشد، و سپس با عجله برگشت تا به قریش خبر دهد. پیامبر (ﷺ) به پیش رفت تا به ثنیای (یعنی راه کوهستانی) رسید که از آنجا به آنان (یعنی مردم قریش) می‌رفت. شترِ پیامبر (ﷺ) نشست. مردم تلاش کردند تا شتر برخیزد، اما بی‌نتیجه بود، پس گفتند: "القَصْوَاء (یعنی نام شتر) لجباز شده است! القَصْوَاء لجباز شده است!" پیامبر (ﷺ) فرمود: "القَصْوَاء لجباز نشده است، زیرا لجبازی عادت او نیست، بلکه او را کسی که فیل را متوقف کرد، متوقف ساخت." سپس گفت: "به نام کسی که جانم در دست اوست، اگر آنان (یعنی کافران قریش) از من چیزی بخواهند که احکام الله را محترم شمارد، آن را به آنان خواهم داد." سپس پیامبر (ﷺ) بر شترش سرزنش کرد و او برخاست. پیامبر (ﷺ) راه خود را تغییر داد تا در انتهای دورِ حُدَیبیه در کنار چاهی (یعنی چاه آب) که کمی آب داشت، پیاده شد، و مردم در مدت کوتاهی تمام آب آن را مصرف کردند و از پیامبر خدا (ﷺ) درباره تشنگی شکایت کردند؛ او نیز یک تیر از جعبه تیرهایش بیرون آورد و به آنان دستور داد تیر را در آن چاه قرار دهند. به خدا قسم، آب شروع به جوشیدن و بیرون آمدن کرد تا همه مردم سیراب شدند و با رضایت بازگشتند. در حالی که هنوز در آن حالت بودند، بُدَیل بن ورقه‌ال‌خُزاعی با چند نفر از قبیله‌اش، خُزاعه، که مشاوران پیامبر (ﷺ) بودند و چیزی از او پنهان نمی‌داشتند و از اهل طایفه طیبه بودند، آمدند. بُدَیل گفت: "من کعب بن لُوی و عَمیر بن لُوی را دیدم که در آب فراوانِ حُدَیبیه اقامت داشتند و شترهای شیرده (یا زنان و کودکانشان) با خود داشتند، و علیه شما جنگ خواهند کرد و مانع زیارت خانه کعبه خواهند شد." پیامبر (ﷺ) فرمود: "ما برای جنگ نیامده‌ایم، بلکه برای انجام عمره آمده‌ایم. بی‌تردید، جنگ قریش را تضعیف کرده و ضررهای زیادی بر آنان وارد کرده است، پس اگر بخواهند، من با آنان صلح می‌کنم، که در آن باید از مداخله در میان من و مردم (یعنی مشرکان عرب غیر قریش) خودداری کنند، و اگر بر آن پیروز شدم، قریش حق دارند اسلام آورده و همانند دیگران بپذیرند، اگر بخواهند؛ حداقل قوی‌تر می‌شوند برای جنگ. اما اگر از صلح امتناع ورزند، به خدا قسم، در دست‌های او جانم است، من با آنان در دفاع از دینم جنگ خواهم کرد تا کشته شوم، اما (مطمئنم) خدا حتماً پیروزی را نصیب دینش خواهد کرد." بُدَیل گفت: "من خبرشان خواهم داد از آنچه گفتی." پس راه افتاد تا به قریش رسید و گفت: "از آن مرد (یعنی محمد) آمده‌ایم که چیزی گفتیم که اگر دوست دارید، فاش می‌کنیم." برخی از نادانان قریش فریاد زدند که نیازمند این خبر نیستند، اما عاقل‌تران گفتند: "آنچه شنیدید را بازگو کنید." بُدَیل گفت: "شنیدم او چنین و چنان گفت، و آنچه پیامبر (ﷺ) به او گفته بود، نقل کردم." عُرْوَه بن مسعود برخاست و گفت: "ای مردم! آیا شما پسران نیستید؟" گفتند: "بله." افزود: "آیا من پدر شما نیستم؟" گفتند: "بله." گفت: "آیا به من شک دارید؟" گفتند: "نه." گفت: "آیا نمی‌دانید که من مردم عُکاظ را برای کمک به شما دعوت کردم، و وقتی رد کردند، اقوام و فرزندانم و کسانی که از من اطاعت کردند، آوردم تا به شما کمک کنند؟" گفتند: "بله." گفت: "خب، این مرد (یعنی پیامبر) پیشنهاد معقولی به شما داده است، بهتر است آن را بپذیرید و اجازه دهید با او ملاقات کنم." گفتند: "می‌تونی با او ملاقات کنی." پس به سوی پیامبر (ﷺ) رفت و با او صحبت کرد. پیامبر (ﷺ) تقریباً همان چیزی را گفت که به بُدَیل گفته بود. سپس عُرْوَه گفت: "ای محمد! آیا در برانداختن خویشاوندانت احساس شرم نمی‌کنی؟ آیا تا کنون کسی در میان عرب‌ها را دیدی که خویشاوندانش را براند؟ از طرف دیگر، اگر برعکس اتفاق بیفتد، (هیچ‌کس به تو کمک نخواهد کرد، چون) به خدا قسم، من نمی‌بینم (با تو) افراد محترم، بلکه افراد از قبایل مختلف هستند که فرار می‌کنند و تو را تنها می‌گذارند." با شنیدن این، ابوبکر ناسزا گفت و گفت: "آیا می‌گویی ما می‌گریزیم و پیامبر (ﷺ) را تنها می‌گذاریم؟" عُرْوَه گفت: "آن مرد کیست؟" گفتند: "او ابوبکر است." عُرْوَه به ابوبکر گفت: "به خدا قسم، اگر نه لطفی که به من کردی و جبران نکردم، بر تو باز می‌گشتم." عُرْوَه ادامه داد و با پیامبر (ﷺ) صحبت کرد و در حالی که ریش پیامبر را می‌گرفت، صحبت می‌کرد، در حالی که المغیره بن شُعْبَه نزدیک سر پیامبر ایستاده بود، شمشیری در دست داشت و کلاهی بر سر. هرگاه عُرْوَه دستش را به ریش پیامبر دراز می‌کرد، المغیره با دسته شمشیر به دست او می‌زد و می‌گفت: "دستت را از ریش رسول خدا (ﷺ) بردار." عُرْوَه سر بلند کرد و پرسید: "آن کیست؟" مردم گفتند: "او المغیره بن شُعْبَه است." عُرْوَه گفت: "ای خیانتکار! آیا من تلاش نمی‌کنم تا اثرات شرارت خیانتت را برطرف کنم؟" قبل از اسلام، المغیره در جمع گروهی بود. آنان را کشت و اموالشان را غارت کرد و به مدینه آمد تا اسلام آورد. پیامبر (ﷺ) به او گفت: "در مورد اسلامت، آن را می‌پذیرم، اما در مورد اموال، چیزی نمی‌گیرم (چون از خیانت گرفته شده است)." عُرْوَه سپس به نگاه کردن به یاران پیامبر پرداخت. به خدا قسم، هرگاه پیامبر (ﷺ) آب دهان می‌انداخت، آب دهان در دست یکی از یارانش می‌افتاد که آن را بر صورت و پوست خود می‌مالید؛ اگر دستور می‌داد، فوراً اطاعت می‌کردند؛ اگر وضو می‌گرفت، تلاش می‌کردند باقی‌مانده آب را بگیرند؛ و وقتی با او صحبت می‌کردند، صدایشان را پایین می‌آوردند و به صورت او نگاه نمی‌کردند، از احترام. عُرْوَه به قوم خود بازگشت و گفت: "ای مردم! به خدا قسم، من به پادشاهان و قیصر و خسرو و نجاشی رفته‌ام، اما هرگز کسی را به اندازه‌ی محمد (ﷺ) که یارانش او را احترام می‌کنند، ندیده‌ام. به خدا قسم، اگر آب دهان بیندازد، در دست یکی از آنان می‌افتد که آن را بر صورت و پوست خود می‌مالد؛ اگر دستور دهد، فوراً اطاعت می‌کنند؛ اگر وضو بگیرد، تلاش می‌کنند باقی‌مانده آب را بگیرند؛ و وقتی صحبت می‌کند، صدایشان را پایین می‌آورند و به صورت او نگاه نمی‌کنند، از احترام." عُرْوَه افزود: "بی‌تردید، او پیشنهادی خوب و معقول به شما ارائه داده است، پس آن را بپذیرید." مردی از قبیله بنی کنانه برخاست و اجازه خواست به سوی محمد برود، و آنان اجازه دادند، و وقتی به پیامبر و یارانش نزدیک شد، پیامبر (ﷺ) گفت: "او فلانی است که از قبیله‌ای است که به نحر (یعنی شترهای قربانی) احترام می‌گذارد. پس، نحرها را مقابل او بیاورید." پس نحرها آورده شدند و مردم در حالی که تلبیه می‌خواندند، او را استقبال کردند. وقتی آن صحنه را دید، گفت: "مبارک باد خدا! سزاوار نیست که این مردم از زیارت خانه کعبه بازمانده شوند." وقتی به قوم خود بازگشت، گفت: "دیدم نحرها با بندهای رنگی و گره‌خورده و علامت‌گذاری شده (با خنجر بر پشتشان) زینت یافته‌اند. فکر نمی‌کنم مانع زیارت خانه کعبه شوند." فرد دیگری به نام مکرز بن حَفْس برخاست و اجازه خواست برود نزد محمد، و آنان هم اجازه دادند. وقتی به مسلمانان نزدیک شد، پیامبر (ﷺ) گفت: "این مکرز است و او مردی شرور." مکرز شروع به صحبت با پیامبر کرد و در حالی که صحبت می‌کرد، سهیل بن عَمْر آمد. وقتی سهیل بن عَمْر آمد، پیامبر (ﷺ) گفت: "حالا کار آسان شده است." سهیل گفت: "ای محمد! لطفاً با ما صلح کن." پس پیامبر (ﷺ) کاتب را فراخواند و گفت: "بنویس: به نام الله، بخشنده مهربان." سهیل گفت: "در مورد 'بخشنده'، به خدا قسم، نمی‌دانم چه معنی دارد. پس بنویس: به نام تو، ای خدا، همان‌طور که قبلاً می‌نوشتی." مسلمانان گفتند: "به خدا قسم، ما جز این نمی‌نویسیم: به نام الله، بخشنده مهربان." پیامبر (ﷺ) گفت: "بنویس: به نام تو، ای خدا." سپس گفت: "این است صلح‌نامه‌ای که محمد، فرستاده خدا (ﷺ)، آن را امضا کرده است." سهیل گفت: "به خدا قسم، اگر می‌دانستیم که تو رسول خدا (ﷺ) هستی، مانع زیارت خانه کعبه نمی‌شدیم و با تو نمی‌جنگیدیم. پس بنویس: محمد بن عبد الله." پیامبر (ﷺ) گفت: "به خدا قسم، من رسول خدا هستم، حتی اگر شما باور نکنید، بنویس: محمد بن عبد الله." (الزُّهری گفت: "پیامبر (ﷺ) همه آن چیزها را پذیرفت، چون قبلاً گفته بود که هر چه از آنان بخواهد، اگر احکام الله را محترم شمارد، می‌پذیرد، یعنی اجازه دهد او و یارانش عمره انجام دهند.") پیامبر (ﷺ) به سهیل گفت: "مشروط بر اینکه اجازه دهید خانه (یعنی کعبه) را زیارت کنیم تا طواف کنیم." سهیل گفت: "به خدا قسم، امسال اجازه نمی‌دهیم تا فرصت بدهیم که اعراب بگویند تسلیم شده‌ایم، اما سال آینده اجازه می‌دهیم." پس آن را نوشتند. سپس سهیل گفت: "ما همچنین شرط می‌گذاریم که هر کسی از طرف ما به شما آمد، حتی اگر دینتان را بپذیرد، به ما برگردانید." مسلمانان گفتند: "مبارک باد خدا! چگونه چنین کسی پس از اسلام آوردن، به مشرکان برگردانده می‌شود؟" در حالی که در این حالت بودند، ابو جندل بن سهیل بن عَمْر از وادی مکه آمد، با زنجیرهایش لنگان لنگان، و در میان مسلمانان افتاد. سهیل گفت: "ای محمد! این اولین شرط است که با تو صلح می‌کنیم، یعنی تو باید ابو جندل را برگردانی." پیامبر (ﷺ) گفت: "قرارداد صلح هنوز نوشته نشده است." سهیل گفت: "هرگز اجازه نمی‌دهم او را نگه دارم." پیامبر (ﷺ) گفت: "بله، انجام بده." گفت: "نمی‌دهم." مکرز گفت: "ما اجازه می‌دهیم." ابو جندل گفت: "ای مسلمانان! آیا من باید برگردم به مشرکان، در حالی که مسلمان شده‌ام؟ نمی‌بینید چقدر رنج کشیده‌ام؟" ابو جندل به شدت برای راه خدا شکنجه شده بود. عُمر بن الخطاب گفت: "به پیامبر (ﷺ) رفتم و گفتم: 'آیا تو واقعاً رسول خدا هستی؟' پیامبر (ﷺ) گفت: 'بله، بی‌تردید.' گفتم: 'آیا کار ما عادل است و کار دشمن ناعادلانه؟' گفت: 'بله.' گفتم: 'پس چرا در دینمان تواضع می‌کنیم؟' گفت: 'من رسول خدا (ﷺ) هستم و او را نافرمانی نمی‌کنم، و او مرا پیروز می‌کند.' گفتم: 'آیا نگفتی که به کعبه می‌رویم و طواف می‌کنیم؟' گفت: 'بله، اما نگفتم که امسال به کعبه می‌رویم؟' گفتم: 'نه.' گفت: 'پس به آن می‌روی و طواف می‌کنی.'" عُمر همچنین گفت: "به ابوبکر رفتم و گفتم: 'ای ابوبکر! آیا او واقعاً پیامبر خدا است؟' او پاسخ داد: 'بله.' گفتم: 'پس چرا در دینمان تواضع می‌کنیم؟' گفت: 'بی‌تردید، او رسول خدا (ﷺ) است و نافرمانی او را نمی‌کند، و او را پیروز می‌کند. به او وفادار باش، به خدا قسم، او در حق است.' گفتم: 'آیا او به ما نگفت که به کعبه می‌رویم و طواف می‌کنیم؟' گفت: 'بله، اما نگفت که امسال به کعبه می‌روید؟' گفتم: 'نه.' گفت: "به کعبه می‌روی و طواف می‌کنی." (الزُّهری گفت: "عُمر گفت: 'من بسیاری از اعمال صالح را برای کفاره سوالات نادرستی که از آنان پرسیدم، انجام دادم.'") هنگامی که نوشتن قرارداد صلح پایان یافت، پیامبر (ﷺ) به یارانش گفت: "برخیزید و قربانی‌های خود را ذبح کنید و سرهای خود را بتراشید." به خدا قسم، هیچ‌یک از آنان برنخاست، و پیامبر (ﷺ) سه بار این دستور را تکرار کرد. وقتی هیچ‌یک برنخاستند، آنان را رها کرد و به عُمره سلامه رفت و از حالت مردم نسبت به او خبر داد. عُمر گفت: "ای پیامبر خدا! آیا می‌خواهی دستور تو اجرا شود؟ بیرون برو و سخنی نگو تا قربانی‌ات را ذبح کنی و آرایشگر خود را فراخوانی تا سر تراشید." پس پیامبر (ﷺ) بیرون رفت و تا آن زمان با کسی صحبت نکرد، تا آنکه آن کار را انجام داد، یعنی قربانی را ذبح کرد و آرایشگرش را فراخواند و سر تراشید. دیدن این، یاران پیامبر (ﷺ) برخاستند، قربانی‌ها را ذبح کردند، و شروع به تراشیدن سرهای خود کردند، و آن‌قدر شتاب کردند که خطر کشتن همدیگر بود. سپس زنان مؤمنه‌ای آمدند (به پیامبر (ﷺ))؛ و خداوند آیات زیر را نازل کرد: "ای کسانی که ایمان آورده‌اید، هنگامی که زنان مؤمنه به عنوان مهاجران نزد شما آیند، آنان را بررسی کنید..." (60.10) عُمر دو همسر کافر خود را طلاق داد. بعدها، معاویه بن ابوسفیان یکی از آنان را ازدواج کرد، و صفوان بن عمیه دیگری را. وقتی پیامبر (ﷺ) به مدینه بازگشت، ابو بصیر، یک مسلمان تازه‌مسلمان از قریش، نزد او آمد. کافران دو نفر را برای تعقیب او فرستادند که گفتند: "به وعده‌ای که به ما دادی، وفا کن." پس، پیامبر (ﷺ) او را به آنان سپرد. آنان او را بیرون بردند تا به ذوالحلیفه رسیدند، جایی که پیاده شدند تا چند خرما که با خود داشتند، بخورند. ابو بصیر به یکی از آنان گفت: "به خدا قسم، ای فلانی، من می‌بینم شمشیری خوب داری." دیگری آن را بیرون کشید و گفت: "به خدا قسم، خیلی خوب است و من آن را بارها امتحان کرده‌ام." ابو بصیر گفت: "بگذار نگاهی بیندازم." وقتی دیگری آن را به او داد، با آن ضربه‌ای زد تا مرد، و همراهش فرار کرد و به مدینه رسید و در مسجد دوید. وقتی پیامبر (ﷺ) او را دید، گفت: "این مرد به نظر می‌رسد ترسیده است." وقتی به او رسید، گفت: "رفیقم کشته شده و من هم کشته می‌شوم." ابو بصیر آمد و گفت: "ای پیامبر خدا! به خدا قسم، خدا تو را برآورده است و من را از آنان نجات داده است." پیامبر (ﷺ) گفت: "وای بر مادرش! چه جنگ‌افروز خوبی است، اگر تنها پشتیبان داشت." وقتی ابو بصیر این را شنید، فهمید که پیامبر (ﷺ) او را دوباره برمی‌گرداند، پس راه افتاد تا به کنار دریا رسید. ابو جندل بن سهیل خود را آزاد کرد و به ابو بصیر پیوست. پس، هرگاه مردی از قریش اسلام می‌آورد، او را دنبال می‌کرد تا گروهی قوی تشکیل دهند. به خدا قسم، هرگاه درباره کاروانی از قریش که به شام می‌رفت، خبر می‌شنیدند، آن را متوقف می‌کردند و می‌کشتند و اموالشان را غارت می‌کردند. مردم قریش پیامی به پیامبر (ﷺ) فرستادند و درخواست کردند که به خاطر خدا و خویشاوندی، آنان را فراخواند، و وعده دادند که هر کس از آنان که به پیامبر (ﷺ) بپیوندد، امن است. پس، پیامبر (ﷺ) آنان را فراخواند و خداوند آیات زیر را نازل کرد: "و او است که دست‌هایشان را از شما و دست‌های شما را از آنان در میان مکه بازداشت، پس از آنکه شما را بر آنان پیروز کرد... کافران در دل‌هایشان غرور و تکبر داشتند... غرور و تکبر زمان جاهلیت." (48.24-26) و غرور و تکبر آنان این بود که (در قرارداد) اعتراف نکردند که او (یعنی محمد) پیامبر خدا است و از نوشتن: "به نام الله، بخشنده مهربان" امتناع کردند، و آنان (مشرکان) مانع شدند از اینکه مسلمانان به خانه کعبه بروند.

ترجمه و توضیح توسط Khutba World، ترجمه‌شده از عربی.

پیام اصلی

در حدیبیه، پیامبر ﷺ صلح را برگزید، بی‌آنکه توکل خود به الله را کنار بگذارد.

پیشینه و سبب بیان

این حدیث رویدادهای سفر حدیبیه را شرح می‌دهد: مسلمانان برای عمره آمده بودند، قریش مانع آنان شد و پس از مذاکره، پیمان صلحی بسته شد.

توضیح واژه‌های دشوار
حدیبیه

مکانی نزدیک مکه که مسلمانان در سال ششم هجری با قریش در آن پیمان بستند.

حرمت‌های الله

حدود و امور مقدسی که الله مقرر کرده است، از جمله پاسداشت حرمت خانهٔ مقدس.

تلبیه

عبارتی که زائران در حج در پاسخ به الله می‌گویند: «لبیک اللهم لبیک».

برداشت‌های عالمان

عالمان از این روایت چنین برداشت می‌کنند که رهبر مسلمانان می‌تواند هنگامی که صلح ناقض حدود الله نباشد، پیمان صلح ببندد و باید به پیمان‌ها وفادار ماند. پیامبر ﷺ شروطی را پذیرفت که در نگاه نخست دشوار به نظر می‌رسیدند، زیرا مصلحت بزرگ‌تر و حرمت خانهٔ مقدس را در نظر داشت. شرح ابن حجر همچنین تأکید می‌کند که توکل بر الله با تدبیر، مشورت و شکیبایی همراه است. عمر از روی نگرانی پرسش‌هایی مطرح کرد، اما آموخت که به هدایت پیامبر ﷺ پایبند بماند.

درس‌هایی برای امروز
  1. در هنگام درگیری، نخست در پی راهی عادلانه برای حل آن باشید و به توافق‌هایی که حرمت حدود الله را نگه می‌دارند پایبند بمانید.
  2. برای تصمیم‌های دشوار وقت بگذارید، پیامدها را بسنجید و با خردمندان مشورت کنید.
  3. اگر نتیجه ناامیدکننده بود، به آنچه درست است وفادار بمانید و بی‌آنکه منفعل شوید، بر الله توکل کنید.
الْحَدِيثُ الشَّرِيفُ

هر روز یک حدیث، به زبان خودت

اپلیکیشن هر روز یک حدیث همراه با توضیح به تو ارائه می‌دهد؛ حتی به‌صورت ویجت روی تلفنت. استفاده از آن رایگان است.