شرایط · Sahih al-Bukhari

Sahih al-Bukhari، حدیث 2732

روایت‌شده توسط Al-Miswar ibn Makhrama and Marwan. متن عربی همراه با ترجمه و توضیح اختصاصی.

Sahih (معتبر)کتاب: شرایط
صحيح البخاري
چه کسی روایت کرد؟

به روایت Al-Miswar ibn Makhrama and Marwan

Sahih (معتبر)

صحيح البخاري در مجموع معتبر دانسته می‌شود.

روایت

متن عربی

حَدَّثَنِي عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مُحَمَّدٍ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ، أَخْبَرَنَا مَعْمَرٌ، قَالَ أَخْبَرَنِي الزُّهْرِيُّ، قَالَ أَخْبَرَنِي عُرْوَةُ بْنُ الزُّبَيْرِ، عَنِ الْمِسْوَرِ بْنِ مَخْرَمَةَ، وَمَرْوَانَ، يُصَدِّقُ كُلُّ وَاحِدٍ مِنْهُمَا حَدِيثَ صَاحِبِهِ قَالَ خَرَجَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم زَمَنَ الْحُدَيْبِيَةِ، حَتَّى كَانُوا بِبَعْضِ الطَّرِيقِ قَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ إِنَّ خَالِدَ بْنَ الْوَلِيدِ بِالْغَمِيمِ فِي خَيْلٍ لِقُرَيْشٍ طَلِيعَةً فَخُذُوا ذَاتَ الْيَمِينِ ‏"‏‏.‏ فَوَاللَّهِ مَا شَعَرَ بِهِمْ خَالِدٌ حَتَّى إِذَا هُمْ بِقَتَرَةِ الْجَيْشِ، فَانْطَلَقَ يَرْكُضُ نَذِيرًا لِقُرَيْشٍ، وَسَارَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم حَتَّى إِذَا كَانَ بِالثَّنِيَّةِ الَّتِي يُهْبَطُ عَلَيْهِمْ مِنْهَا، بَرَكَتْ بِهِ رَاحِلَتُهُ‏.‏ فَقَالَ النَّاسُ حَلْ حَلْ‏.‏ فَأَلَحَّتْ، فَقَالُوا خَلأَتِ الْقَصْوَاءُ، خَلأَتِ الْقَصْوَاءُ‏.‏ فَقَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ مَا خَلأَتِ الْقَصْوَاءُ، وَمَا ذَاكَ لَهَا بِخُلُقٍ، وَلَكِنْ حَبَسَهَا حَابِسُ الْفِيلِ، ثُمَّ قَالَ وَالَّذِي نَفْسِي بِيَدِهِ لاَ يَسْأَلُونِي خُطَّةً يُعَظِّمُونَ فِيهَا حُرُمَاتِ اللَّهِ إِلاَّ أَعْطَيْتُهُمْ إِيَّاهَا ‏"‏‏.‏ ثُمَّ زَجَرَهَا فَوَثَبَتْ، قَالَ فَعَدَلَ عَنْهُمْ حَتَّى نَزَلَ بِأَقْصَى الْحُدَيْبِيَةِ، عَلَى ثَمَدٍ قَلِيلِ الْمَاءِ يَتَبَرَّضُهُ النَّاسُ تَبَرُّضًا، فَلَمْ يُلَبِّثْهُ النَّاسُ حَتَّى نَزَحُوهُ، وَشُكِيَ إِلَى رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم الْعَطَشُ، فَانْتَزَعَ سَهْمًا مِنْ كِنَانَتِهِ، ثُمَّ أَمَرَهُمْ أَنْ يَجْعَلُوهُ فِيهِ، فَوَاللَّهِ مَا زَالَ يَجِيشُ لَهُمْ بِالرِّيِّ حَتَّى صَدَرُوا عَنْهُ، فَبَيْنَمَا هُمْ كَذَلِكَ، إِذْ جَاءَ بُدَيْلُ بْنُ وَرْقَاءَ الْخُزَاعِيُّ فِي نَفَرٍ مِنْ قَوْمِهِ مِنْ خُزَاعَةَ، وَكَانُوا عَيْبَةَ نُصْحِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم مِنْ أَهْلِ تِهَامَةَ، فَقَالَ إِنِّي تَرَكْتُ كَعْبَ بْنَ لُؤَىٍّ وَعَامِرَ بْنَ لُؤَىٍّ نَزَلُوا أَعْدَادَ مِيَاهِ الْحُدَيْبِيَةِ، وَمَعَهُمُ الْعُوذُ الْمَطَافِيلُ، وَهُمْ مُقَاتِلُوكَ وَصَادُّوكَ عَنِ الْبَيْتِ‏.‏ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ إِنَّا لَمْ نَجِئْ لِقِتَالِ أَحَدٍ، وَلَكِنَّا جِئْنَا مُعْتَمِرِينَ، وَإِنَّ قُرَيْشًا قَدْ نَهِكَتْهُمُ الْحَرْبُ، وَأَضَرَّتْ بِهِمْ، فَإِنْ شَاءُوا مَادَدْتُهُمْ مُدَّةً، وَيُخَلُّوا بَيْنِي وَبَيْنَ النَّاسِ، فَإِنْ أَظْهَرْ فَإِنْ شَاءُوا أَنْ يَدْخُلُوا فِيمَا دَخَلَ فِيهِ النَّاسُ فَعَلُوا، وَإِلاَّ فَقَدْ جَمُّوا، وَإِنْ هُمْ أَبَوْا فَوَالَّذِي نَفْسِي بِيَدِهِ، لأُقَاتِلَنَّهُمْ عَلَى أَمْرِي هَذَا حَتَّى تَنْفَرِدَ سَالِفَتِي، وَلَيُنْفِذَنَّ اللَّهُ أَمْرَهُ ‏"‏‏.‏ فَقَالَ بُدَيْلٌ سَأُبَلِّغُهُمْ مَا تَقُولُ‏.‏ قَالَ فَانْطَلَقَ حَتَّى أَتَى قُرَيْشًا قَالَ إِنَّا قَدْ جِئْنَاكُمْ مِنْ هَذَا الرَّجُلِ، وَسَمِعْنَاهُ يَقُولُ قَوْلاً، فَإِنْ شِئْتُمْ أَنْ نَعْرِضَهُ عَلَيْكُمْ فَعَلْنَا، فَقَالَ سُفَهَاؤُهُمْ لاَ حَاجَةَ لَنَا أَنْ تُخْبِرَنَا عَنْهُ بِشَىْءٍ‏.‏ وَقَالَ ذَوُو الرَّأْىِ مِنْهُمْ هَاتِ مَا سَمِعْتَهُ يَقُولُ‏.‏ قَالَ سَمِعْتُهُ يَقُولُ كَذَا وَكَذَا، فَحَدَّثَهُمْ بِمَا قَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم‏.‏ فَقَامَ عُرْوَةُ بْنُ مَسْعُودٍ فَقَالَ أَىْ قَوْمِ أَلَسْتُمْ بِالْوَالِدِ قَالُوا بَلَى‏.‏ قَالَ أَوَلَسْتُ بِالْوَلَدِ قَالُوا بَلَى‏.‏ قَالَ فَهَلْ تَتَّهِمُونِي‏.‏ قَالُوا لاَ‏.‏ قَالَ أَلَسْتُمْ تَعْلَمُونَ أَنِّي اسْتَنْفَرْتُ أَهْلَ عُكَاظٍ، فَلَمَّا بَلَّحُوا عَلَىَّ جِئْتُكُمْ بِأَهْلِي وَوَلَدِي وَمَنْ أَطَاعَنِي قَالُوا بَلَى‏.‏ قَالَ فَإِنَّ هَذَا قَدْ عَرَضَ لَكُمْ خُطَّةَ رُشْدٍ، اقْبَلُوهَا وَدَعُونِي آتِهِ‏.‏ قَالُوا ائْتِهِ‏.‏ فَأَتَاهُ فَجَعَلَ يُكَلِّمُ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم نَحْوًا مِنْ قَوْلِهِ لِبُدَيْلٍ، فَقَالَ عُرْوَةُ عِنْدَ ذَلِكَ أَىْ مُحَمَّدُ، أَرَأَيْتَ إِنِ اسْتَأْصَلْتَ أَمْرَ قَوْمِكَ هَلْ سَمِعْتَ بِأَحَدٍ مِنَ الْعَرَبِ اجْتَاحَ أَهْلَهُ قَبْلَكَ وَإِنْ تَكُنِ الأُخْرَى، فَإِنِّي وَاللَّهِ لأَرَى وُجُوهًا، وَإِنِّي لأَرَى أَوْشَابًا مِنَ النَّاسِ خَلِيقًا أَنْ يَفِرُّوا وَيَدَعُوكَ‏.‏ فَقَالَ لَهُ أَبُو بَكْرٍ امْصُصْ بَظْرَ اللاَّتِ، أَنَحْنُ نَفِرُّ عَنْهُ وَنَدَعُهُ فَقَالَ مَنْ ذَا قَالُوا أَبُو بَكْرٍ‏.‏ قَالَ أَمَا وَالَّذِي نَفْسِي بِيَدِهِ لَوْلاَ يَدٌ كَانَتْ لَكَ عِنْدِي لَمْ أَجْزِكَ بِهَا لأَجَبْتُكَ‏.‏ قَالَ وَجَعَلَ يُكَلِّمُ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم فَكُلَّمَا تَكَلَّمَ أَخَذَ بِلِحْيَتِهِ، وَالْمُغِيرَةُ بْنُ شُعْبَةَ قَائِمٌ عَلَى رَأْسِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم وَمَعَهُ السَّيْفُ وَعَلَيْهِ الْمِغْفَرُ، فَكُلَّمَا أَهْوَى عُرْوَةُ بِيَدِهِ إِلَى لِحْيَةِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم ضَرَبَ يَدَهُ بِنَعْلِ السَّيْفِ، وَقَالَ لَهُ أَخِّرْ يَدَكَ عَنْ لِحْيَةِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم‏.‏ فَرَفَعَ عُرْوَةُ رَأْسَهُ فَقَالَ مَنْ هَذَا قَالُوا الْمُغِيرَةُ بْنُ شُعْبَةَ‏.‏ فَقَالَ أَىْ غُدَرُ، أَلَسْتُ أَسْعَى فِي غَدْرَتِكَ وَكَانَ الْمُغِيرَةُ صَحِبَ قَوْمًا فِي الْجَاهِلِيَّةِ، فَقَتَلَهُمْ، وَأَخَذَ أَمْوَالَهُمْ، ثُمَّ جَاءَ فَأَسْلَمَ فَقَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ أَمَّا الإِسْلاَمَ فَأَقْبَلُ، وَأَمَّا الْمَالَ فَلَسْتُ مِنْهُ فِي شَىْءٍ ‏"‏‏.‏ ثُمَّ إِنَّ عُرْوَةَ جَعَلَ يَرْمُقُ أَصْحَابَ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم بِعَيْنَيْهِ‏.‏ قَالَ فَوَاللَّهِ مَا تَنَخَّمَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم نُخَامَةً إِلاَّ وَقَعَتْ فِي كَفِّ رَجُلٍ مِنْهُمْ فَدَلَكَ بِهَا وَجْهَهُ وَجِلْدَهُ، وَإِذَا أَمَرَهُمُ ابْتَدَرُوا أَمْرَهُ، وَإِذَا تَوَضَّأَ كَادُوا يَقْتَتِلُونَ عَلَى وَضُوئِهِ، وَإِذَا تَكَلَّمَ خَفَضُوا أَصْوَاتَهُمْ عِنْدَهُ، وَمَا يُحِدُّونَ إِلَيْهِ النَّظَرَ تَعْظِيمًا لَهُ، فَرَجَعَ عُرْوَةُ إِلَى أَصْحَابِهِ، فَقَالَ أَىْ قَوْمِ، وَاللَّهِ لَقَدْ وَفَدْتُ عَلَى الْمُلُوكِ، وَوَفَدْتُ عَلَى قَيْصَرَ وَكِسْرَى وَالنَّجَاشِيِّ وَاللَّهِ إِنْ رَأَيْتُ مَلِكًا قَطُّ، يُعَظِّمُهُ أَصْحَابُهُ مَا يُعَظِّمُ أَصْحَابُ مُحَمَّدٍ صلى الله عليه وسلم مُحَمَّدًا، وَاللَّهِ إِنْ تَنَخَّمَ نُخَامَةً إِلاَّ وَقَعَتْ فِي كَفِّ رَجُلٍ مِنْهُمْ، فَدَلَكَ بِهَا وَجْهَهُ وَجِلْدَهُ، وَإِذَا أَمَرَهُمُ ابْتَدَرُوا أَمْرَهُ وَإِذَا تَوَضَّأَ كَادُوا يَقْتَتِلُونَ عَلَى وَضُوئِهِ، وَإِذَا تَكَلَّمَ خَفَضُوا أَصْوَاتَهُمْ عِنْدَهُ، وَمَا يُحِدُّونَ إِلَيْهِ النَّظَرَ تَعْظِيمًا لَهُ، وَإِنَّهُ قَدْ عَرَضَ عَلَيْكُمْ خُطَّةَ رُشْدٍ، فَاقْبَلُوهَا‏.‏ فَقَالَ رَجُلٌ مِنْ بَنِي كِنَانَةَ دَعُونِي آتِهِ‏.‏ فَقَالُوا ائْتِهِ‏.‏ فَلَمَّا أَشْرَفَ عَلَى النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم وَأَصْحَابِهِ، قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ هَذَا فُلاَنٌ، وَهْوَ مِنْ قَوْمٍ يُعَظِّمُونَ الْبُدْنَ فَابْعَثُوهَا لَهُ ‏"‏‏.‏ فَبُعِثَتْ لَهُ وَاسْتَقْبَلَهُ النَّاسُ يُلَبُّونَ، فَلَمَّا رَأَى ذَلِكَ قَالَ سُبْحَانَ اللَّهِ مَا يَنْبَغِي لِهَؤُلاَءِ أَنْ يُصَدُّوا عَنِ الْبَيْتِ، فَلَمَّا رَجَعَ إِلَى أَصْحَابِهِ قَالَ رَأَيْتُ الْبُدْنَ قَدْ قُلِّدَتْ وَأُشْعِرَتْ، فَمَا أَرَى أَنْ يُصَدُّوا عَنِ الْبَيْتِ‏.‏ فَقَامَ رَجُلٌ مِنْهُمْ يُقَالُ لَهُ مِكْرَزُ بْنُ حَفْصٍ‏.‏ فَقَالَ دَعُونِي آتِهِ‏.‏ فَقَالُوا ائْتِهِ‏.‏ فَلَمَّا أَشْرَفَ عَلَيْهِمْ قَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ هَذَا مِكْرَزٌ وَهْوَ رَجُلٌ فَاجِرٌ ‏"‏‏.‏ فَجَعَلَ يُكَلِّمُ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم، فَبَيْنَمَا هُوَ يُكَلِّمُهُ إِذْ جَاءَ سُهَيْلُ بْنُ عَمْرٍو‏.‏ قَالَ مَعْمَرٌ فَأَخْبَرَنِي أَيُّوبُ عَنْ عِكْرِمَةَ، أَنَّهُ لَمَّا جَاءَ سُهَيْلُ بْنُ عَمْرٍو قَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ لَقَدْ سَهُلَ لَكُمْ مِنْ أَمْرِكُمْ ‏"‏‏.‏ قَالَ مَعْمَرٌ قَالَ الزُّهْرِيُّ فِي حَدِيثِهِ فَجَاءَ سُهَيْلُ بْنُ عَمْرٍو فَقَالَ هَاتِ، اكْتُبْ بَيْنَنَا وَبَيْنَكُمْ كِتَابًا، فَدَعَا النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم الْكَاتِبَ، فَقَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِيمِ ‏"‏‏.‏ قَالَ سُهَيْلٌ أَمَّا الرَّحْمَنُ فَوَاللَّهِ مَا أَدْرِي مَا هُوَ وَلَكِنِ اكْتُبْ بِاسْمِكَ اللَّهُمَّ‏.‏ كَمَا كُنْتَ تَكْتُبُ‏.‏ فَقَالَ الْمُسْلِمُونَ وَاللَّهِ لاَ نَكْتُبُهَا إِلاَّ بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِيمِ‏.‏ فَقَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ اكْتُبْ بِاسْمِكَ اللَّهُمَّ ‏"‏‏.‏ ثُمَّ قَالَ ‏"‏ هَذَا مَا قَاضَى عَلَيْهِ مُحَمَّدٌ رَسُولُ اللَّهِ ‏"‏‏.‏ فَقَالَ سُهَيْلٌ وَاللَّهِ لَوْ كُنَّا نَعْلَمُ أَنَّكَ رَسُولُ اللَّهِ مَا صَدَدْنَاكَ عَنِ الْبَيْتِ وَلاَ قَاتَلْنَاكَ، وَلَكِنِ اكْتُبْ مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ‏.‏ فَقَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ وَاللَّهِ إِنِّي لَرَسُولُ اللَّهِ وَإِنْ كَذَّبْتُمُونِي‏.‏ اكْتُبْ مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ ‏"‏‏.‏ قَالَ الزُّهْرِيُّ وَذَلِكَ لِقَوْلِهِ ‏"‏ لاَ يَسْأَلُونِي خُطَّةً يُعَظِّمُونَ فِيهَا حُرُمَاتِ اللَّهِ إِلاَّ أَعْطَيْتُهُمْ إِيَّاهَا ‏"‏‏.‏ فَقَالَ لَهُ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ عَلَى أَنْ تُخَلُّوا بَيْنَنَا وَبَيْنَ الْبَيْتِ فَنَطُوفَ بِهِ ‏"‏‏.‏ فَقَالَ سُهَيْلٌ وَاللَّهِ لاَ تَتَحَدَّثُ الْعَرَبُ أَنَّا أُخِذْنَا ضُغْطَةً وَلَكِنْ ذَلِكَ مِنَ الْعَامِ الْمُقْبِلِ فَكَتَبَ‏.‏ فَقَالَ سُهَيْلٌ وَعَلَى أَنَّهُ لاَ يَأْتِيكَ مِنَّا رَجُلٌ، وَإِنْ كَانَ عَلَى دِينِكَ، إِلاَّ رَدَدْتَهُ إِلَيْنَا‏.‏ قَالَ الْمُسْلِمُونَ سُبْحَانَ اللَّهِ كَيْفَ يُرَدُّ إِلَى الْمُشْرِكِينَ وَقَدْ جَاءَ مُسْلِمًا فَبَيْنَمَا هُمْ كَذَلِكَ إِذْ دَخَلَ أَبُو جَنْدَلِ بْنُ سُهَيْلِ بْنِ عَمْرٍو يَرْسُفُ فِي قُيُودِهِ، وَقَدْ خَرَجَ مِنْ أَسْفَلِ مَكَّةَ، حَتَّى رَمَى بِنَفْسِهِ بَيْنَ أَظْهُرِ الْمُسْلِمِينَ‏.‏ فَقَالَ سُهَيْلٌ هَذَا يَا مُحَمَّدُ أَوَّلُ مَا أُقَاضِيكَ عَلَيْهِ أَنْ تَرُدَّهُ إِلَىَّ‏.‏ فَقَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ إِنَّا لَمْ نَقْضِ الْكِتَابَ بَعْدُ ‏"‏‏.‏ قَالَ فَوَاللَّهِ إِذًا لَمْ أُصَالِحْكَ عَلَى شَىْءٍ أَبَدًا‏.‏ قَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ فَأَجِزْهُ لِي ‏"‏‏.‏ قَالَ مَا أَنَا بِمُجِيزِهِ لَكَ‏.‏ قَالَ ‏"‏ بَلَى، فَافْعَلْ ‏"‏‏.‏ قَالَ مَا أَنَا بِفَاعِلٍ‏.‏ قَالَ مِكْرَزٌ بَلْ قَدْ أَجَزْنَاهُ لَكَ‏.‏ قَالَ أَبُو جَنْدَلٍ أَىْ مَعْشَرَ الْمُسْلِمِينَ، أُرَدُّ إِلَى الْمُشْرِكِينَ وَقَدْ جِئْتُ مُسْلِمًا أَلاَ تَرَوْنَ مَا قَدْ لَقِيتُ وَكَانَ قَدْ عُذِّبَ عَذَابًا شَدِيدًا فِي اللَّهِ‏.‏ قَالَ فَقَالَ عُمَرُ بْنُ الْخَطَّابِ فَأَتَيْتُ نَبِيَّ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَقُلْتُ أَلَسْتَ نَبِيَّ اللَّهِ حَقًّا قَالَ ‏"‏ بَلَى ‏"‏‏.‏ قُلْتُ أَلَسْنَا عَلَى الْحَقِّ وَعَدُوُّنَا عَلَى الْبَاطِلِ قَالَ ‏"‏ بَلَى ‏"‏‏.‏ قُلْتُ فَلِمَ نُعْطِي الدَّنِيَّةَ فِي دِينِنَا إِذًا قَالَ ‏"‏ إِنِّي رَسُولُ اللَّهِ، وَلَسْتُ أَعْصِيهِ وَهْوَ نَاصِرِي ‏"‏‏.‏ قُلْتُ أَوَلَيْسَ كُنْتَ تُحَدِّثُنَا أَنَّا سَنَأْتِي الْبَيْتَ فَنَطُوفُ بِهِ قَالَ ‏"‏ بَلَى، فَأَخْبَرْتُكَ أَنَّا نَأْتِيهِ الْعَامَ ‏"‏‏.‏ قَالَ قُلْتُ لاَ‏.‏ قَالَ ‏"‏ فَإِنَّكَ آتِيهِ وَمُطَّوِّفٌ بِهِ ‏"‏‏.‏ قَالَ فَأَتَيْتُ أَبَا بَكْرٍ فَقُلْتُ يَا أَبَا بَكْرٍ، أَلَيْسَ هَذَا نَبِيَّ اللَّهِ حَقًّا قَالَ بَلَى‏.‏ قُلْتُ أَلَسْنَا عَلَى الْحَقِّ وَعَدُوُّنَا عَلَى الْبَاطِلِ قَالَ بَلَى‏.‏ قُلْتُ فَلِمَ نُعْطِي الدَّنِيَّةَ فِي دِينِنَا إِذًا قَالَ أَيُّهَا الرَّجُلُ، إِنَّهُ لَرَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَلَيْسَ يَعْصِي رَبَّهُ وَهْوَ نَاصِرُهُ، فَاسْتَمْسِكْ بِغَرْزِهِ، فَوَاللَّهِ إِنَّهُ عَلَى الْحَقِّ‏.‏ قُلْتُ أَلَيْسَ كَانَ يُحَدِّثُنَا أَنَّا سَنَأْتِي الْبَيْتَ وَنَطُوفُ بِهِ قَالَ بَلَى، أَفَأَخْبَرَكَ أَنَّكَ تَأْتِيهِ الْعَامَ قُلْتُ لاَ‏.‏ قَالَ فَإِنَّكَ آتِيهِ وَمُطَّوِّفٌ بِهِ‏.‏ قَالَ الزُّهْرِيِّ قَالَ عُمَرُ فَعَمِلْتُ لِذَلِكَ أَعْمَالاً‏.‏ قَالَ فَلَمَّا فَرَغَ مِنْ قَضِيَّةِ الْكِتَابِ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم لأَصْحَابِهِ ‏"‏ قُومُوا فَانْحَرُوا، ثُمَّ احْلِقُوا ‏"‏‏.‏ قَالَ فَوَاللَّهِ مَا قَامَ مِنْهُمْ رَجُلٌ حَتَّى قَالَ ذَلِكَ ثَلاَثَ مَرَّاتٍ، فَلَمَّا لَمْ يَقُمْ مِنْهُمْ أَحَدٌ دَخَلَ عَلَى أُمِّ سَلَمَةَ، فَذَكَرَ لَهَا مَا لَقِيَ مِنَ النَّاسِ‏.‏ فَقَالَتْ أُمُّ سَلَمَةَ يَا نَبِيَّ اللَّهِ، أَتُحِبُّ ذَلِكَ اخْرُجْ ثُمَّ لاَ تُكَلِّمْ أَحَدًا مِنْهُمْ كَلِمَةً حَتَّى تَنْحَرَ بُدْنَكَ، وَتَدْعُوَ حَالِقَكَ فَيَحْلِقَكَ‏.‏ فَخَرَجَ فَلَمْ يُكَلِّمْ أَحَدًا مِنْهُمْ، حَتَّى فَعَلَ ذَلِكَ نَحَرَ بُدْنَهُ، وَدَعَا حَالِقَهُ فَحَلَقَهُ‏.‏ فَلَمَّا رَأَوْا ذَلِكَ، قَامُوا فَنَحَرُوا، وَجَعَلَ بَعْضُهُمْ يَحْلِقُ بَعْضًا، حَتَّى كَادَ بَعْضُهُمْ يَقْتُلُ بَعْضًا غَمًّا، ثُمَّ جَاءَهُ نِسْوَةٌ مُؤْمِنَاتٌ فَأَنْزَلَ اللَّهُ تَعَالَى ‏{‏يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا إِذَا جَاءَكُمُ الْمُؤْمِنَاتُ مُهَاجِرَاتٍ فَامْتَحِنُوهُنَّ‏}‏ حَتَّى بَلَغَ ‏{‏بِعِصَمِ الْكَوَافِرِ‏}‏ فَطَلَّقَ عُمَرُ يَوْمَئِذٍ امْرَأَتَيْنِ كَانَتَا لَهُ فِي الشِّرْكِ، فَتَزَوَّجَ إِحْدَاهُمَا مُعَاوِيَةُ بْنُ أَبِي سُفْيَانَ، وَالأُخْرَى صَفْوَانُ بْنُ أُمَيَّةَ، ثُمَّ رَجَعَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم إِلَى الْمَدِينَةِ، فَجَاءَهُ أَبُو بَصِيرٍ ـ رَجُلٌ مِنْ قُرَيْشٍ ـ وَهْوَ مُسْلِمٌ فَأَرْسَلُوا فِي طَلَبِهِ رَجُلَيْنِ، فَقَالُوا الْعَهْدَ الَّذِي جَعَلْتَ لَنَا‏.‏ فَدَفَعَهُ إِلَى الرَّجُلَيْنِ، فَخَرَجَا بِهِ حَتَّى بَلَغَا ذَا الْحُلَيْفَةِ، فَنَزَلُوا يَأْكُلُونَ مِنْ تَمْرٍ لَهُمْ، فَقَالَ أَبُو بَصِيرٍ لأَحَدِ الرَّجُلَيْنِ وَاللَّهِ إِنِّي لأَرَى سَيْفَكَ هَذَا يَا فُلاَنُ جَيِّدًا‏.‏ فَاسْتَلَّهُ الآخَرُ فَقَالَ أَجَلْ، وَاللَّهِ إِنَّهُ لَجَيِّدٌ، لَقَدْ جَرَّبْتُ بِهِ ثُمَّ جَرَّبْتُ‏.‏ فَقَالَ أَبُو بَصِيرٍ أَرِنِي أَنْظُرْ إِلَيْهِ، فَأَمْكَنَهُ مِنْهُ، فَضَرَبَهُ حَتَّى بَرَدَ، وَفَرَّ الآخَرُ، حَتَّى أَتَى الْمَدِينَةَ، فَدَخَلَ الْمَسْجِدَ يَعْدُو‏.‏ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم حِينَ رَآهُ ‏"‏ لَقَدْ رَأَى هَذَا ذُعْرًا ‏"‏‏.‏ فَلَمَّا انْتَهَى إِلَى النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ قُتِلَ وَاللَّهِ صَاحِبِي وَإِنِّي لَمَقْتُولٌ، فَجَاءَ أَبُو بَصِيرٍ فَقَالَ يَا نَبِيَّ اللَّهِ، قَدْ وَاللَّهِ أَوْفَى اللَّهُ ذِمَّتَكَ، قَدْ رَدَدْتَنِي إِلَيْهِمْ ثُمَّ أَنْجَانِي اللَّهُ مِنْهُمْ‏.‏ قَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ وَيْلُ أُمِّهِ مِسْعَرَ حَرْبٍ، لَوْ كَانَ لَهُ أَحَدٌ ‏"‏‏.‏ فَلَمَّا سَمِعَ ذَلِكَ عَرَفَ أَنَّهُ سَيَرُدُّهُ إِلَيْهِمْ، فَخَرَجَ حَتَّى أَتَى سِيفَ الْبَحْرِ‏.‏ قَالَ وَيَنْفَلِتُ مِنْهُمْ أَبُو جَنْدَلِ بْنُ سُهَيْلٍ، فَلَحِقَ بِأَبِي بَصِيرٍ، فَجَعَلَ لاَ يَخْرُجُ مِنْ قُرَيْشٍ رَجُلٌ قَدْ أَسْلَمَ إِلاَّ لَحِقَ بِأَبِي بَصِيرٍ، حَتَّى اجْتَمَعَتْ مِنْهُمْ عِصَابَةٌ، فَوَاللَّهِ مَا يَسْمَعُونَ بِعِيرٍ خَرَجَتْ لِقُرَيْشٍ إِلَى الشَّأْمِ إِلاَّ اعْتَرَضُوا لَهَا، فَقَتَلُوهُمْ، وَأَخَذُوا أَمْوَالَهُمْ، فَأَرْسَلَتْ قُرَيْشٌ إِلَى النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم تُنَاشِدُهُ بِاللَّهِ وَالرَّحِمِ لَمَّا أَرْسَلَ، فَمَنْ أَتَاهُ فَهْوَ آمِنٌ، فَأَرْسَلَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم إِلَيْهِمْ، فَأَنْزَلَ اللَّهُ تَعَالَى ‏{‏وَهُوَ الَّذِي كَفَّ أَيْدِيَهُمْ عَنْكُمْ وَأَيْدِيَكُمْ عَنْهُمْ بِبَطْنِ مَكَّةَ مِنْ بَعْدِ أَنْ أَظْفَرَكُمْ عَلَيْهِمْ‏}‏ حَتَّى بَلَغَ ‏{‏الْحَمِيَّةَ حَمِيَّةَ الْجَاهِلِيَّةِ‏}‏ وَكَانَتْ حَمِيَّتُهُمْ أَنَّهُمْ لَمْ يُقِرُّوا أَنَّهُ نَبِيُّ اللَّهِ، وَلَمْ يُقِرُّوا بِبِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِيمِ، وَحَالُوا بَيْنَهُمْ وَبَيْنَ الْبَيْتِ‏.‏

ترجمه

روایت شده از المِسوار بن مخرمه و مروان:(که روایت‌هایشان یکدیگر را گواهی می‌دهند) پیامبر خدا (ﷺ) در زمان حُدَیبیه حرکت کرد، و هنگامی که مسافتی پیش رفتند، گفت:

"خالد بن الولید که رهبری سواره‌نظام قریش را بر عهده دارد و جبهه ارتش است، در مکانی به نام الغمیم است، پس راه راست را بگیرید." به خدا قسم، خالد تا زمانی که گرد و غبار ناشی از حرکت سپاه مسلمانان به او رسید، متوجه حضور مسلمانان نشد، و سپس با عجله برگشت تا به قریش خبر دهد. پیامبر (ﷺ) به پیش رفت تا به ثنیای (یعنی راه کوهستانی) رسید که از آنجا به آنان (یعنی مردم قریش) می‌رفت. شتر نحر پیامبر (ﷺ) نشست. مردم تلاش کردند تا شتر بلند شود، اما بی‌نتیجه بود، پس گفتند: "القعوه (یعنی نام شتر) لجباب است! القعوه لجباب است!" پیامبر (ﷺ) فرمود: "القعوه لجباب نشده است، زیرا لجباب عادت او نیست، بلکه او را کسی که فیل را متوقف کرد، متوقف ساخت." سپس گفت: "به نام کسی که جانم در دست اوست، اگر آنان (یعنی کافران قریش) از من چیزی بخواهند که احکام الله را محترم دارد، آن را به آنان خواهم داد." سپس پیامبر (ﷺ) شتر را سرزنش کرد و او برخاست. پیامبر (ﷺ) راه خود را تغییر داد تا در انتهای دور حُدَیبیه در کنار چاهی (یعنی چاه) که کمی آب داشت، پیاده شد، و مردم در مدت کوتاهی تمام آب آن را مصرف کردند و به پیامبر خدا (ﷺ) شکایت بردند از تشنگی. پیامبر (ﷺ) تیری از جعبه تیرهایش بیرون آورد و فرمان داد که تیر را در آن چاه قرار دهند. به خدا قسم، آب شروع به جوشیدن و بیرون آمدن کرد تا همه مردم سیراب شدند و با رضایت بازگشتند. در حالی که هنوز در آن حالت بودند، بُدَیل بن ورقه الخزاعی با چند نفر از قبیله‌اش، خزاعه، که مشاوران پیامبر (ﷺ) بودند و چیزی از او پنهان نمی‌داشتند و از مردم طایفه طیبه بودند، آمدند. بُدَیل گفت: "من کعب بن لؤی و عمرو بن لؤی را دیدم که در آب فراوان حُدَیبیه اقامت داشتند و شترهای شیرده (یا زنان و کودکانشان) با خود داشتند، و علیه شما جنگ خواهند کرد و مانع زیارت خانه کعبه خواهند شد." پیامبر (ﷺ) فرمود: "ما برای جنگ نیامده‌ایم، بلکه برای انجام عمره آمده‌ایم. بی‌تردید، جنگ قریش را تضعیف کرده و آنان خسارات زیادی دیده‌اند، پس اگر بخواهند، من با آنان صلح می‌بندم، که در آن باید از مداخله در امور من و مردم (یعنی مشرکان عرب غیر قریش) خودداری کنند، و اگر بر آن‌ها پیروز شوم، قریش حق دارند اسلام را بپذیرند همانطور که دیگران پذیرفته‌اند، اگر بخواهند؛ حداقل قوی می‌شوند تا جنگ کنند. اما اگر صلح را نپذیرند، به خدا قسم، در دست‌های او جانم است، با آنان در دفاع از دینم جنگ خواهم کرد تا کشته شوم، اما (مطمئنم) خداوند حتماً پیروزی را نصیب دینش خواهد کرد." بُدَیل گفت: "من خبرشان خواهم داد از آنچه گفتی." پس، راه افتاد تا به قریش رسید و گفت: "از آن مرد (یعنی محمد) آمده‌ایم که چیزی گفت که اگر دوست دارید، برایتان فاش می‌کنم." برخی از نادانان قریش فریاد زدند که نیاز به این خبر ندارند، اما عاقل‌تران گفتند: "آنچه شنیدی را بازگو کن." بُدَیل گفت: "من او را چنین گفتن شنیدم، و آنچه پیامبر (ﷺ) به من گفت، نقل کردم." عروة بن مسعود برخاست و گفت: "ای مردم! آیا شما پسران من نیستید؟" گفتند: "بله." او افزود: "آیا من پدر شما نیستم؟" گفتند: "بله." او گفت: "آیا به من شک دارید؟" گفتند: "نه." او گفت: "آیا نمی‌دانید که من مردم عُکاظ را برای کمک به شما دعوت کردم، و وقتی رد کردند، اقوام و فرزندانم و کسانی که از من اطاعت کردند، آوردم تا به شما کمک کنند؟" گفتند: "بله." او گفت: "خب، این مرد (یعنی پیامبر) پیشنهاد معقولی به شما داده است، بهتر است آن را بپذیرید و اجازه دهید با او ملاقات کنم." گفتند: "می‌توانی با او ملاقات کنی." پس، به سمت پیامبر (ﷺ) رفت و با او صحبت کرد. پیامبر (ﷺ) تقریباً همان چیزی را که به بُدَیل گفته بود، به او گفت. سپس عروة گفت: "ای محمد! آیا در برآوردن روابط خویشاوندی‌ات تردید داری؟ آیا تا کنون کسی در میان عرب‌ها دیده‌ای که روابط خویشاوندی‌اش را براندازد؟ از طرف دیگر، اگر برعکس اتفاق بیفتد، (هیچ‌کس به تو کمک نخواهد کرد، زیرا) به خدا قسم، من نمی‌بینم (با تو) افراد محترم، بلکه مردمی از قبایل مختلف هستند که فرار می‌کنند و تو را تنها می‌گذارند." با شنیدن این، ابو بکر ناسزا گفت و گفت: "آیا می‌گویی ما می‌گریزیم و پیامبر (ﷺ) را تنها می‌گذاریم؟" عروة گفت: "آن مرد کیست؟" گفتند: "او ابو بکر است." عروة به ابو بکر گفت: "به خدا قسم، اگر نه لطفی که به من کردی و جبران نکردم، بر تو باز می‌گردم." عروة به صحبت با پیامبر (ﷺ) ادامه داد و در حالی که ریش پیامبر (ﷺ) را می‌گرفت، صحبت می‌کرد، در حالی که المغیره بن شُعیره نزدیک سر پیامبر ایستاده بود، و شمشیری در دست داشت و کلاه‌خود بر سر. هرگاه عروة دستش را به ریش پیامبر (ﷺ) دراز می‌کرد، المغیره دستش را با دسته شمشیر می‌زد و می‌گفت: "دستت را از ریش رسول خدا (ﷺ) بردار." عروة سر بلند کرد و پرسید: "آن کیست؟" مردم گفتند: "او المغیره بن شُعیره است." عروة گفت: "ای خیانت‌کار! آیا من در تلاش برای جلوگیری از شرارت‌های خیانتت نیستم؟" قبل از اسلام، المغیره در جمع گروهی بود. او آنان را کشت و اموالشان را تصاحب کرد و به مدینه آمد تا اسلام آورد. پیامبر (ﷺ) به او گفت: "در مورد اسلامت، آن را می‌پذیرم، اما در مورد اموال، چیزی نمی‌گیرم. (چون از طریق خیانت گرفته شده است)." عروة سپس به نگاه کردن به یاران پیامبر (ﷺ) پرداخت. به خدا قسم، هرگاه آب دهان پیامبر (ﷺ) می‌ریخت، آب دهان در دست یکی از یارانش می‌افتاد که آن را بر صورت و پوست خود می‌مالید؛ اگر او دستور می‌داد، فوراً اطاعت می‌کردند؛ اگر وضو می‌گرفت، تلاش می‌کردند باقی‌مانده آب را بگیرند؛ و وقتی با او صحبت می‌کردند، صدایشان را پایین می‌آوردند و از احترام، دائم به چهره‌اش نگاه نمی‌کردند. عروة به مردم خود بازگشت و گفت: "به خدا قسم، من به پادشاهان و قیصر، خسرو و نجاشی رفته‌ام، اما هرگز کسی را به اندازه محمد، که یارانش او را محترم می‌دارند، محترم ندیده‌ام. به خدا قسم، اگر آب دهان بیندازد، در دست یکی از آنان می‌افتد که آن را بر صورت و پوستش می‌مالد؛ اگر دستور دهد، فوراً انجام می‌دهند؛ اگر وضو بگیرد، تلاش می‌کنند باقی‌مانده آب را بگیرند؛ و وقتی صحبت می‌کند، صدایشان را پایین می‌آورند و از احترام، دائم به چهره‌اش نگاه نمی‌کنند." عروة افزود: "بی‌تردید، او پیشنهادی خوب و معقول به شما ارائه داده است، پس آن را بپذیرید." مردی از قبیله بنی کنانه برخاست و اجازه خواست که به سوی محمد برود، و آنان اجازه دادند، و وقتی به پیامبر و یارانش نزدیک شد، رسول الله (ﷺ) گفت: "او فلانی است که از قبیله‌ای است که به بُدن (یعنی شترهای قربانی) احترام می‌گذارد. پس، بُدن‌ها را مقابل او بیاورید." پس، بُدن‌ها آورده شدند و مردم در حالی که تلبیه می‌خواندند، استقبالش کردند. وقتی آن صحنه را دید، گفت: "مبارک باد خدا! سزاوار نیست که این مردم از زیارت خانه کعبه منع شوند." وقتی به قوم خود بازگشت، گفت: "دیدم بُدن‌ها با بندهای رنگی و گره‌خورده زینت شده و علامت‌گذاری شده‌اند (با خنجر بر پشتشان). فکر نمی‌کنم منع کردنشان از زیارت خانه کعبه عاقلانه باشد." فرد دیگری به نام میکرز بن حفص برخاست و اجازه خواست که به سوی محمد برود، و آنان نیز اجازه دادند. وقتی به مسلمانان نزدیک شد، پیامبر (ﷺ) گفت: "این میکرز است و او مرد شروری است." میکرز شروع به صحبت با پیامبر کرد و در حالی که صحبت می‌کرد، سهیل بن عمرو آمد. وقتی سهیل بن عمرو آمد، پیامبر (ﷺ) گفت: "حالا کار آسان شده است." سهیل گفت: "ای محمد! لطفاً با ما پیمان صلح ببند." پس، پیامبر (ﷺ) کاتب را فراخواند و گفت: "بنویس: به نام الله، بخشنده مهربان." سهیل گفت: "در مورد 'بخشنده'، به خدا قسم، نمی‌دانم چه معنی دارد. پس بنویس: به نام تو، ای خدا، همانطور که قبلاً می‌نوشتی." مسلمانان گفتند: "به خدا قسم، ما جز: به نام الله، بخشنده مهربان، نمی‌نویسیم." پیامبر (ﷺ) گفت: "بنویس: به نام تو، ای خدا." سپس، او نوشت: "این پیمان صلح است که محمد، رسول خدا (ﷺ) آن را بسته است." سهیل گفت: "به خدا قسم، اگر می‌دانستیم که تو رسول خدا (ﷺ) هستی، مانع زیارت خانه کعبه نمی‌شدیم و با تو نمی‌جنگیدیم. پس، بنویس: محمد بن عبد الله." پیامبر (ﷺ) گفت: "به خدا قسم! من رسول الله هستم، حتی اگر شما باور نکنید، بنویس: محمد بن عبد الله." (از زُهری نقل شده است: "پیامبر (ﷺ) همه آن چیزها را پذیرفت، چون قبلاً گفته بود که هر چه را که در احترام حکم خدا باشد، می‌پذیرد، (یعنی اجازه دادن به او و یارانش برای انجام عمره).") پیامبر (ﷺ) به سهیل گفت: "مشروط بر اینکه اجازه دهید ما خانه (یعنی کعبه) را زیارت کنیم تا طواف کنیم." سهیل گفت: "به خدا قسم، امسال اجازه نمی‌دهیم، تا فرصت ندهیم که اعراب بگویند تسلیم شده‌ایم، اما سال آینده اجازه می‌دهیم." پس، آن را نوشت. سپس سهیل گفت: "ما همچنین شرط می‌گذاریم که هر کسی از طرف ما به شما آمد، حتی اگر دینتان را بپذیرد، به ما برگردانید." مسلمانان گفتند: "مبارک باد خدا! چگونه چنین کسی پس از اسلام آوردن، به مشرکان برگردانده می‌شود؟" در حالی که در این حالت بودند، ابو جندل بن سهیل بن عمرو از وادی مکه آمد، با زنجیرهایش لنگان لنگان، و در میان مسلمانان افتاد. سهیل گفت: "ای محمد! این همان شرط اول است که با تو می‌بندیم، یعنی تو باید ابو جندل را برگردانی." پیامبر (ﷺ) گفت: "پیمان‌نامه هنوز نوشته نشده است." سهیل گفت: "هرگز اجازه نمی‌دهم او را نگه دارم." پیامبر (ﷺ) گفت: "بله، انجام بده." او گفت: "نمی‌دهم." میکرز گفت: "ما اجازه می‌دهیم." ابو جندل گفت: "ای مسلمانان! آیا من باید برگردم به مشرکان، در حالی که مسلمان شده‌ام؟ نمی‌بینید چقدر رنج کشیده‌ام؟" ابو جندل به شدت برای دین خدا شکنجه شده بود. عُمَر بن الخطاب گفت: "به پیامبر (ﷺ) رفتم و گفتم: 'آیا تو واقعاً رسول الله هستی؟' پیامبر (ﷺ) گفت: 'بله، بی‌تردید.' گفتم: 'آیا دین ما حق و دین دشمنان ناحق نیست؟' او گفت: 'بله.' گفتم: 'پس چرا در دینمان تواضع می‌کنیم؟' او گفت: 'من رسول الله (ﷺ) هستم و او را نافرمانی نمی‌کنم، و او مرا پیروز می‌کند.' گفتم: 'آیا به ما نگفتی که به کعبه برویم و طواف کنیم؟' او گفت: 'بله، اما نگفتم که امسال به کعبه برویم؟' گفتم: 'نه.' او گفت: 'پس، به آن می‌روید و طواف می‌کنید.'" عُمَر همچنین گفت: "به ابو بکر رفتم و گفتم: 'ای ابو بکر! آیا او واقعاً پیامبر خدا است؟' او پاسخ داد: 'بله.' گفتم: 'پس چرا در دینمان تواضع می‌کنیم؟' او گفت: 'بی‌تردید، او رسول الله (ﷺ) است و نافرمانی او را نمی‌کند، و او را پیروز می‌کند. به او پایبند باشید، زیرا به خدا، او در راه حق است.' گفتم: 'آیا او به ما نگفت که به کعبه برویم و طواف کنیم؟' او گفت: 'بله، اما نگفت که امسال به کعبه بروید؟' گفتم: 'نه.' او گفت: 'به کعبه می‌روید و طواف می‌کنید.' (از زُهری نقل شده است: "عُمَر گفت: 'من بسیاری از اعمال صالح را انجام دادم تا برای سوالات نادرستی که از آنان پرسیدم، کفاره باشد.'") هنگامی که نوشتن پیمان صلح پایان یافت، پیامبر (ﷺ) به یارانش گفت: "برخیزید و قربانی‌های خود را ذبح کنید و سرهای خود را بتراشید." به خدا قسم، هیچ‌یک از آنان برنخاست، و پیامبر (ﷺ) سه بار این دستور را تکرار کرد. وقتی هیچ‌یک برنخاستند، آنان را رها کرد و به ام‌سلمه رفت و از رفتار مردم با او خبر داد. ام‌سلمه گفت: "ای پیامبر خدا! آیا می‌خواهی دستور تو اجرا شود؟ بیرون برو و سخنی نگو تا قربانی‌ات را ذبح کنی و آرایشگر خود را فراخوانی تا سر تراشت." پس، پیامبر (ﷺ) بیرون رفت و با کسی صحبت نکرد تا آن کار را انجام داد، یعنی قربانی را ذبح کرد و آرایشگرش را فراخواند و سر تراشید. دیدن این، یاران پیامبر (ﷺ) برخاستند، قربانی‌ها را ذبح کردند، و شروع به تراشیدن سرهای خود کردند، و آن‌قدر شتاب کردند که خطر کشتن همدیگر بود. سپس، زنان مؤمنه‌ای آمدند (به پیامبر (ﷺ))؛ و خداوند آیات الهی زیر را نازل کرد: "ای کسانی که ایمان آورده‌اید، هنگامی که زنان مؤمنه نزد شما آیند، آنان را بررسی کنید..." (60.10) عُمَر دو همسر کافر خود را طلاق داد. بعدها، معاویه بن ابوسفیان یکی از آنان را ازدواج کرد، و صفوان بن امیة دیگری را. وقتی پیامبر (ﷺ) به مدینه بازگشت، ابو بصیر، یک مسلمان تازه‌مسلمان از قریش، نزد او آمد. کافران، دو مرد را فرستادند تا او را تعقیب کنند و گفتند: "به وعده‌ای که به ما دادی، وفا کن." پس، پیامبر (ﷺ) او را به آنان سپرد. آنان او را بیرون بردند تا به ذوالحلیفه رسیدند، جایی که پیاده شدند تا چند خرما که با خود داشتند، بخورند. ابو بصیر به یکی از آنان گفت: "به خدا قسم، ای فلانی، من می‌بینم شمشیری خوب داری." دیگری آن را بیرون کشید و گفت: "به خدا قسم، خیلی خوب است و من آن را بارها امتحان کرده‌ام." ابو بصیر گفت: "بگذار نگاهی بیندازم." وقتی دیگری آن را به او داد، او با آن ضربتی زد تا مرد، و همراهش فرار کرد و به مدینه رسید و در مسجد دوید. وقتی پیامبر (ﷺ) او را دید، گفت: "این مرد به نظر می‌رسد ترسیده است." وقتی به او رسید، گفت: "رفیقم کشته شده است و من هم کشته می‌شوم." ابو بصیر آمد و گفت: "ای پیامبر خدا! به خدا قسم، خداوند تو را برآورده ساخت و وظایف تو را انجام دادی، چون من را به آنان (یعنی کافران) برگرداندی، اما خداوند من را نجات داد." پیامبر (ﷺ) گفت: "وای بر مادرش! چه جنگ‌افروز خوبی است، اگر تنها پشتیبان داشت." وقتی ابو بصیر این را شنید، فهمید که پیامبر (ﷺ) او را دوباره برمی‌گرداند، پس راه افتاد تا به ساحل دریا رسید. ابو جندل بن سهیل، خود را آزاد کرد و به ابو بصیر پیوست. پس، هرگاه مردی از قریش اسلام می‌آورد، او را دنبال می‌کرد تا گروهی قوی تشکیل دهند. به خدا قسم، هرگاه درباره کاروانی از قریش که به شام می‌رفت، خبر می‌شنیدند، آن را متوقف می‌کردند و حمله می‌بردند و اموالشان را می‌گرفتند. مردم قریش پیامی به پیامبر (ﷺ) فرستادند و درخواست کردند که به خاطر خدا و خویشاوندی، برای آنان (یعنی ابو بصیر و یارانش) بفرستد، و قول دادند هر کسی که به پیامبر (ﷺ) بپیوندد، امن است. پس، پیامبر (ﷺ) آنان را فراخواند و خداوند آیات زیر را نازل کرد: "و او است که دست‌هایشان را از شما و دست‌های شما را از آنان در میان مکه بازداشت، پس از آنکه شما را بر آنان پیروز کرد." ... کافران در دل‌هایشان غرور و تکبر داشتند ... غرور و تکبر زمان جاهلیت." (48.24-26) و غرور و تکبرشان این بود که آن‌ها (در پیمان‌نامه) اعتراف نکردند که او (یعنی محمد) پیامبر خدا است و از نوشتن: "به نام الله، بخشنده مهربان" جلوگیری کردند، و آنان (مشرکان) مانع شدند از اینکه مسلمانان به خانه کعبه زیارت کنند.

ترجمه و توضیح توسط Khutba World، ترجمه‌شده از عربی.

پیام اصلی

در حدیبیه، پیامبر ﷺ شکیبایی پیشه کرد و پیمان صلح را پذیرفت.

پیشینه و سبب بیان

این حدیث رویدادهای مربوط به پیمان حدیبیه را شرح می‌دهد؛ هنگامی که پیامبر ﷺ و یارانش برای انجام عمره به‌سوی مکه رفتند، اما قریش مانع آنان شد.

توضیح واژه‌های دشوار
حدیبیه

مکانی نزدیک مکه که مسلمانان در سال ششم هجری با قریش در آن پیمان بستند.

طواف

عبادتی که در آن هفت بار پیرامون کعبه می‌گردند.

آتش‌بس

مدتی توافق‌شده که در آن طرف‌ها جنگ را متوقف می‌کنند.

برداشت‌های عالمان

عالمان کلاسیک از پیمان حدیبیه چنین برداشت کرده‌اند که رهبر مسلمانان می‌تواند هنگامی پیمان صلح ببندد که در آن نافرمانی از خدا مقرر نشده باشد و به مصلحت جامعه خدمت کند. پیامبر ﷺ اجازه داد عبارت مربوط به عنوانش و نیز عبارت آغازین پیمان تغییر کند، بی‌آنکه از ایمان و پیامبری خود دست بکشد. این روایت همچنین می‌آموزد که باید به توافق‌ها پایبند بود و هنگامی که حکمت یک تصمیم فوراً روشن نیست، شکیبایی و توکل به خدا لازم است. مذاهب فقهی شرایط و اختیارات مربوط به پیمان‌ها را در مباحث حکومت و جهاد بررسی می‌کنند؛ این روایت به‌تنهایی مجوزی نامحدود برای نادیده‌گرفتن شروط پیمان نیست.

درس‌هایی برای امروز
  1. در زمان اختلاف، ابتدا در پی راه‌حلی عادلانه و صلح‌آمیز باشید و با دقت به توافق‌ها پایبند بمانید.
  2. اگر تصمیم رهبری مورداعتماد شما را ناامید کرد، توضیح بخواهید و شتاب‌زده داوری نکنید.
  3. برنامه‌ای سنجیده را به عمل درآورید: پیامبر ﷺ خود با آغاز قربانی‌کردن، الگویی برای یارانش شد.
الْحَدِيثُ الشَّرِيفُ

هر روز یک حدیث، به زبان خودت

اپلیکیشن هر روز یک حدیث همراه با توضیح به تو ارائه می‌دهد؛ حتی به‌صورت ویجت روی تلفنت. استفاده از آن رایگان است.