وحی · Sahih al-Bukhari

Sahih al-Bukhari، حدیث 3

روایت‌شده توسط Aisha. متن عربی همراه با ترجمه و توضیح اختصاصی.

Sahih (معتبر)کتاب: وحی
صحيح البخاري
چه کسی روایت کرد؟

به روایت Aisha

Sahih (معتبر)

صحيح البخاري در مجموع معتبر دانسته می‌شود.

روایت

متن عربی

حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ بُكَيْرٍ، قَالَ حَدَّثَنَا اللَّيْثُ، عَنْ عُقَيْلٍ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، عَنْ عُرْوَةَ بْنِ الزُّبَيْرِ، عَنْ عَائِشَةَ أُمِّ الْمُؤْمِنِينَ، أَنَّهَا قَالَتْ أَوَّلُ مَا بُدِئَ بِهِ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم مِنَ الْوَحْىِ الرُّؤْيَا الصَّالِحَةُ فِي النَّوْمِ، فَكَانَ لاَ يَرَى رُؤْيَا إِلاَّ جَاءَتْ مِثْلَ فَلَقِ الصُّبْحِ، ثُمَّ حُبِّبَ إِلَيْهِ الْخَلاَءُ، وَكَانَ يَخْلُو بِغَارِ حِرَاءٍ فَيَتَحَنَّثُ فِيهِ ـ وَهُوَ التَّعَبُّدُ ـ اللَّيَالِيَ ذَوَاتِ الْعَدَدِ قَبْلَ أَنْ يَنْزِعَ إِلَى أَهْلِهِ، وَيَتَزَوَّدُ لِذَلِكَ، ثُمَّ يَرْجِعُ إِلَى خَدِيجَةَ، فَيَتَزَوَّدُ لِمِثْلِهَا، حَتَّى جَاءَهُ الْحَقُّ وَهُوَ فِي غَارِ حِرَاءٍ، فَجَاءَهُ الْمَلَكُ فَقَالَ اقْرَأْ‏.‏ قَالَ ‏"‏ مَا أَنَا بِقَارِئٍ ‏"‏‏.‏ قَالَ ‏"‏ فَأَخَذَنِي فَغَطَّنِي حَتَّى بَلَغَ مِنِّي الْجَهْدَ، ثُمَّ أَرْسَلَنِي فَقَالَ اقْرَأْ‏.‏ قُلْتُ مَا أَنَا بِقَارِئٍ‏.‏ فَأَخَذَنِي فَغَطَّنِي الثَّانِيَةَ حَتَّى بَلَغَ مِنِّي الْجَهْدَ، ثُمَّ أَرْسَلَنِي فَقَالَ اقْرَأْ‏.‏ فَقُلْتُ مَا أَنَا بِقَارِئٍ‏.‏ فَأَخَذَنِي فَغَطَّنِي الثَّالِثَةَ، ثُمَّ أَرْسَلَنِي فَقَالَ ‏{‏اقْرَأْ بِاسْمِ رَبِّكَ الَّذِي خَلَقَ * خَلَقَ الإِنْسَانَ مِنْ عَلَقٍ * اقْرَأْ وَرَبُّكَ الأَكْرَمُ‏}‏ ‏"‏‏.‏ فَرَجَعَ بِهَا رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَرْجُفُ فُؤَادُهُ، فَدَخَلَ عَلَى خَدِيجَةَ بِنْتِ خُوَيْلِدٍ رضى الله عنها فَقَالَ ‏"‏ زَمِّلُونِي زَمِّلُونِي ‏"‏‏.‏ فَزَمَّلُوهُ حَتَّى ذَهَبَ عَنْهُ الرَّوْعُ، فَقَالَ لِخَدِيجَةَ وَأَخْبَرَهَا الْخَبَرَ ‏"‏ لَقَدْ خَشِيتُ عَلَى نَفْسِي ‏"‏‏.‏ فَقَالَتْ خَدِيجَةُ كَلاَّ وَاللَّهِ مَا يُخْزِيكَ اللَّهُ أَبَدًا، إِنَّكَ لَتَصِلُ الرَّحِمَ، وَتَحْمِلُ الْكَلَّ، وَتَكْسِبُ الْمَعْدُومَ، وَتَقْرِي الضَّيْفَ، وَتُعِينُ عَلَى نَوَائِبِ الْحَقِّ‏.‏ فَانْطَلَقَتْ بِهِ خَدِيجَةُ حَتَّى أَتَتْ بِهِ وَرَقَةَ بْنَ نَوْفَلِ بْنِ أَسَدِ بْنِ عَبْدِ الْعُزَّى ابْنَ عَمِّ خَدِيجَةَ ـ وَكَانَ امْرَأً تَنَصَّرَ فِي الْجَاهِلِيَّةِ، وَكَانَ يَكْتُبُ الْكِتَابَ الْعِبْرَانِيَّ، فَيَكْتُبُ مِنَ الإِنْجِيلِ بِالْعِبْرَانِيَّةِ مَا شَاءَ اللَّهُ أَنْ يَكْتُبَ، وَكَانَ شَيْخًا كَبِيرًا قَدْ عَمِيَ ـ فَقَالَتْ لَهُ خَدِيجَةُ يَا ابْنَ عَمِّ اسْمَعْ مِنَ ابْنِ أَخِيكَ‏.‏ فَقَالَ لَهُ وَرَقَةُ يَا ابْنَ أَخِي مَاذَا تَرَى فَأَخْبَرَهُ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم خَبَرَ مَا رَأَى‏.‏ فَقَالَ لَهُ وَرَقَةُ هَذَا النَّامُوسُ الَّذِي نَزَّلَ اللَّهُ عَلَى مُوسَى صلى الله عليه وسلم يَا لَيْتَنِي فِيهَا جَذَعًا، لَيْتَنِي أَكُونُ حَيًّا إِذْ يُخْرِجُكَ قَوْمُكَ‏.‏ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ أَوَمُخْرِجِيَّ هُمْ ‏"‏‏.‏ قَالَ نَعَمْ، لَمْ يَأْتِ رَجُلٌ قَطُّ بِمِثْلِ مَا جِئْتَ بِهِ إِلاَّ عُودِيَ، وَإِنْ يُدْرِكْنِي يَوْمُكَ أَنْصُرْكَ نَصْرًا مُؤَزَّرًا‏.‏ ثُمَّ لَمْ يَنْشَبْ وَرَقَةُ أَنْ تُوُفِّيَ وَفَتَرَ الْوَحْىُ‏.‏

ترجمه

یحیی بن بُکیر به ما حدیث کرد و گفت: لیث از عقیل، از ابن شهاب، از عروة بن زبیر، از عایشه ام‌المؤمنین رضی الله عنها روایت کرده است که فرمود: آغاز وحی بر رسول خدا ﷺ با رؤیاهای صادقه در خواب بود؛ چنانکه هیچ رؤیایی نمی‌دید مگر آنکه مانند روشنایی صبح آشکارا محقق می‌شد. سپس خلوت‌گزینی محبوب او گشت. ایشان به غار حرا می‌رفت و شب‌های متعددی را پیش از بازگشت نزد خانواده‌اش در آنجا به عبادت (تحَنُّث) می‌پرداخت و برای این منظور توشه برمی‌داشت. سپس نزد خدیجه بازمی‌گشت و دوباره توشه‌ای مشابه برمی‌داشت تا اینکه حق (وحی) در حالی که در غار حرا بود بر او نازل شد. فرشته نزد او آمد و گفت:

«بخوان!» پیامبر ﷺ فرمود: «من خواندن نمی‌دانم.» ایشان فرمودند: «فرشته مرا گرفت و چنان فشرد که طاقتم طاق شد، سپس رهایم کرد و گفت: بخوان! گفتم: من خواندن نمی‌دانم. بار دوم مرا گرفت و فشرد تا اینکه طاقتم طاق شد، سپس رهایم کرد و گفت: بخوان! گفتم: من خواندن نمی‌دانم. بار سوم مرا گرفت و فشرد، سپس رهایم کرد و گفت: {به نام پروردگارت که خلق کرد بخوان * انسان را از علق آفرید * بخوان و پروردگار تو کریم‌ترین است}.» سپس رسول خدا ﷺ در حالی که قلبش به شدت می‌تپید بازگشت و بر خدیجه بنت خویلد رضی الله عنها وارد شد و فرمود: «مرا بپوشانید، مرا بپوشانید!» او را پوشاندند تا ترسش برطرف شد. سپس ماجرا را برای خدیجه بیان کرد و فرمود: «بر جان خود بیمناکم.» خدیجه گفت: «هرگز چنین نیست! سوگند به خدا، خداوند هرگز تو را رسوا نخواهد کرد. تو صله رحم می‌کنی، بار دوش ناتوانان را برمی‌داری، نیازمندان را کسب روزی می‌دهی، مهمان‌نوازی می‌کنی و در سختی‌های راه حق یاری می‌رسانی.» سپس خدیجه او را نزد ورقه بن نوفل بن اسد بن عبدالعزی، پسرعموی خود برد. ورقه در دوران جاهلیت مسیحی شده بود و خط عبری می‌نوشت و از انجیل به زبان عبری هر چه خدا می‌خواست می‌نوشت. او پیری سالخورده و نابینا بود. خدیجه به او گفت: «ای پسرعمو، سخن برادرزاده‌ات را بشنو.» ورقه پرسید: «ای برادرزاده، چه دیدی؟» رسول خدا ﷺ آنچه دیده بود را برای او شرح داد. ورقه گفت: «این همان ناموس (جبرئیل) است که خداوند بر موسی علیهم السلام نازل کرد. ای کاش در آن زمان جوان بودم و زنده می‌ماندم تا وقتی که قومت تو را بیرون کنند.» رسول خدا ﷺ پرسید: «آیا مرا بیرون خواهند کرد؟» ورقه پاسخ داد: «آری، هیچ مردی هرگز چیزی مانند آنچه تو آورده‌ای نیاورده است مگر اینکه با او دشمنی شده باشد. اگر روز تو را دریابم، تو را یاری نیرومند خواهم داد.» اما دیری نپایید که ورقه از دنیا رفت و وحی نیز مدتی متوقف شد.

ترجمه و توضیح توسط Khutba World، ترجمه‌شده از عربی.

پیام اصلی

نخستین وحی، محمد ﷺ را آرامش بخشید و رسالتش را تأیید کرد.

توضیح واژه‌های دشوار
رؤیاهای صادقه

خواب‌هایی که تحقق می‌یافتند و آغاز وحی به پیامبر ﷺ بودند.

خلوت‌گزینی

کناره‌گیری در غار حرا برای عبادت خدا و اندیشیدن در سکوت.

ناموس

عنوانی که ورقه برای فرشتهٔ جبرئیل به کار برد؛ فرشته‌ای که وحی را به پیامبران می‌رساند.

برداشت‌های عالمان

عالمان کلاسیک تأکید می‌کنند که وحی به محمد ﷺ با رؤیاهای صادقه آغاز شد و سپس به‌واسطهٔ جبرئیل رسید. سخنان خدیجه نشان می‌دهد که خوش‌خویی و خدمت به دیگران دلایلی برای امید بستن به حمایت خداوند هستند. همچنین روشن می‌شود که کسی که حقیقت را اعلام می‌کند ممکن است با مخالفت روبه‌رو شود. این حدیث نخستین وحی را توصیف می‌کند و به‌خودی‌خود حکم فقهی مستقلی نیست که چهار مذهب فقهی درباره‌اش اختلاف داشته باشند.

درس‌هایی برای امروز
  1. برای عبادت و اندیشه وقت بگذارید، حتی وقتی زندگی روزمره پرمشغله است.
  2. با گوش‌دادن دقیق و یادآوری صادقانهٔ کارهای نیک، از فردی که مضطرب است حمایت کنید.
  3. با حفظ پیوندهای خویشاوندی، گرامی‌داشت مهمانان و کمک به نیازمندان، خوش‌خویی را در خود پرورش دهید.
الْحَدِيثُ الشَّرِيفُ

هر روز یک حدیث، به زبان خودت

اپلیکیشن هر روز یک حدیث همراه با توضیح به تو ارائه می‌دهد؛ حتی به‌صورت ویجت روی تلفنت. استفاده از آن رایگان است.