Sahih al-Bukhari، حدیث 4101
روایتشده توسط Jabir ibn Abdullah. متن عربی همراه با ترجمه و توضیح اختصاصی.
به روایت Jabir ibn Abdullah
صحيح البخاري در مجموع معتبر دانسته میشود.
روایت
حَدَّثَنَا خَلاَّدُ بْنُ يَحْيَى، حَدَّثَنَا عَبْدُ الْوَاحِدِ بْنُ أَيْمَنَ، عَنْ أَبِيهِ، قَالَ أَتَيْتُ جَابِرًا ـ رضى الله عنه ـ فَقَالَ إِنَّا يَوْمَ الْخَنْدَقِ نَحْفِرُ فَعَرَضَتْ كُدْيَةٌ شَدِيدَةٌ، فَجَاءُوا النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم فَقَالُوا هَذِهِ كُدْيَةٌ عَرَضَتْ فِي الْخَنْدَقِ، فَقَالَ " أَنَا نَازِلٌ ". ثُمَّ قَامَ وَبَطْنُهُ مَعْصُوبٌ بِحَجَرٍ، وَلَبِثْنَا ثَلاَثَةَ أَيَّامٍ لاَ نَذُوقُ ذَوَاقًا، فَأَخَذَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم الْمِعْوَلَ فَضَرَبَ، فَعَادَ كَثِيبًا أَهْيَلَ أَوْ أَهْيَمَ، فَقُلْتُ يَا رَسُولَ اللَّهِ ائْذَنْ لِي إِلَى الْبَيْتِ. فَقُلْتُ لاِمْرَأَتِي رَأَيْتُ بِالنَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم شَيْئًا، مَا كَانَ فِي ذَلِكَ صَبْرٌ، فَعِنْدَكِ شَىْءٌ قَالَتْ عِنْدِي شَعِيرٌ وَعَنَاقٌ. فَذَبَحْتُ الْعَنَاقَ وَطَحَنَتِ الشَّعِيرَ، حَتَّى جَعَلْنَا اللَّحْمَ فِي الْبُرْمَةِ، ثُمَّ جِئْتُ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم وَالْعَجِينُ قَدِ انْكَسَرَ، وَالْبُرْمَةُ بَيْنَ الأَثَافِيِّ قَدْ كَادَتْ أَنْ تَنْضَجَ فَقُلْتُ طُعَيِّمٌ لِي، فَقُمْ أَنْتَ يَا رَسُولَ اللَّهِ وَرَجُلٌ أَوْ رَجُلاَنِ. قَالَ " كَمْ هُوَ ". فَذَكَرْتُ لَهُ، قَالَ " كَثِيرٌ طَيِّبٌ ". قَالَ " قُلْ لَهَا لاَ تَنْزِعُ الْبُرْمَةَ وَلاَ الْخُبْزَ مِنَ التَّنُّورِ حَتَّى آتِيَ ". فَقَالَ " قُومُوا ". فَقَامَ الْمُهَاجِرُونَ وَالأَنْصَارُ، فَلَمَّا دَخَلَ عَلَى امْرَأَتِهِ قَالَ وَيْحَكِ جَاءَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم بِالْمُهَاجِرِينَ وَالأَنْصَارِ وَمَنْ مَعَهُمْ. قَالَتْ هَلْ سَأَلَكَ قُلْتُ نَعَمْ. فَقَالَ " ادْخُلُوا وَلاَ تَضَاغَطُوا ". فَجَعَلَ يَكْسِرُ الْخُبْزَ وَيَجْعَلُ عَلَيْهِ اللَّحْمَ، وَيُخَمِّرُ الْبُرْمَةَ وَالتَّنُّورَ إِذَا أَخَذَ مِنْهُ، وَيُقَرِّبُ إِلَى أَصْحَابِهِ ثُمَّ يَنْزِعُ، فَلَمْ يَزَلْ يَكْسِرُ الْخُبْزَ وَيَغْرِفُ حَتَّى شَبِعُوا وَبَقِيَ بَقِيَّةٌ قَالَ " كُلِي هَذَا وَأَهْدِي، فَإِنَّ النَّاسَ أَصَابَتْهُمْ مَجَاعَةٌ ".
خَلّاد بن یحیی برای ما حدیث کرد، عبدالواحد بن ایمن از پدرش نقل کرد که گفت: نزد جابر رضی الله عنه رفتم، او فرمود: در روز خندق مشغول کندن بودیم که به سنگ سختی برخوردیم. نزد پیامبر ﷺ آمدند و گفتند:
«این سنگ سختی است که در خندق نمایان شده.» ایشان فرمودند: «من پایین میآیم.» سپس برخاستند در حالی که از شدت گرسنگی سنگی بر شکم بسته بودند، زیرا سه روز بود که هیچ نچشیده بودیم. پیامبر ﷺ کلنگ را گرفتند و بر آن سنگ زدند و سنگ مانند تپهای از شن فرو ریخت. گفتم: «ای رسول خدا ﷺ! اجازه دهید به خانه بروم.» (پس از اجازه) به همسرم گفتم: «از پیامبر ﷺ چیزی دیدم که نمیتوان نسبت به آن بیتفاوت بود؛ آیا چیزی داری؟» گفت: «کمی جو و یک بزغاله دارم.» بزغاله را ذبح کردم و همسرم جو را آسیاب کرد و گوشت را در دیگ گذاشتیم. سپس نزد پیامبر ﷺ آمدم در حالی که خمیر آماده شده بود و دیگ روی اجاق تقریباً پخته بود. عرض کردم: «غذای مختصری آماده است، ای رسول خدا ﷺ! شما و یک یا دو نفر دیگر بلند شوید و تشریف بیاورید.» ایشان پرسیدند: «چقدر است؟» مقدار آن را گفتم. فرمودند: «زیاد و خوب است.» سپس فرمودند: «به همسرت بگو دیگ را از روی آتش برندارد و نان را از تنور بیرون نیاورد تا من برسم.» آنگاه به همه یاران فرمودند: «برخیزید.» مهاجران و انصار برخاستند. وقتی به نزد همسرم رسیدم، گفتم: «وای بر تو! پیامبر ﷺ همراه با مهاجران و انصار و کسانی که با آنان هستند آمدهاند.» پرسید: «آیا پیامبر ﷺ از تو پرسیدند؟» گفتم: «بله.» سپس پیامبر ﷺ فرمودند: «داخل شوید و ازدحام نکنید.» ایشان نان را تکهتکه میکردند و گوشت پخته روی آن میگذاشتند و هرگاه از دیگ یا تنور چیزی برمیداشتند، آن را میپوشاندند. پیوسته برای یارانشان غذا میکشیدند و از دیگ گوشت برمیداشتند تا اینکه همه سیر شدند و غذایی نیز باقی ماند. سپس فرمودند: «بخور و به دیگران نیز هدیه بده، زیرا مردم دچار قحطی و گرسنگی شدهاند.»
ترجمه و توضیح توسط Khutba World، ترجمهشده از عربی.
پیامبر ﷺ به گرسنگان کمک میکرد و غذای خود را با افراد بسیاری تقسیم میکرد.
این ماجرا هنگام حفر خندق رخ داد؛ زمانی که صحابه در شرایطی دشوار کار میکردند و گرفتار گرسنگی بودند.
گودال دفاعیای که مسلمانان در جریان نبرد خندق حفر کردند.
مهاجران مسلمانانی بودند که به مدینه هجرت کردند؛ انصار ساکنان مدینه بودند که از آنان پشتیبانی کردند.
ابزاری سنگین برای شکستن زمین سخت یا سنگ.
عالمان کلاسیک، از جمله ابن حجر، اشاره میکنند که این ماجرا یاری ویژهٔ خداوند را نشان میدهد و در عین حال تلاش پیامبر ﷺ را نیز مینمایاند: او خود به سراغ صخرهٔ سخت رفت و سپس به صحابهاش خدمت کرد. این روایت بخشندگی، تقسیم غذا در زمان کمبود و جلوگیری از ازدحام هنگام غذاخوردن را میستاید. همچنین نشان میدهد که به برکت خداوند، مقدار اندکی غذا میتواند افراد بسیاری را سیر کند.
- آنچه دارید با گرسنگان تقسیم کنید، حتی اگر ذخیرهتان اندک باشد.
- وقتی دیگران کار دشواری انجام میدهند، خودتان هم کمک کنید؛ رهبری با خدمتگزاری نیز آشکار میشود.
- هنگام توزیع غذا، نظم و فضای کافی فراهم کنید تا همه با ایمنی کمک دریافت کنند.
این روایت صحیح از حفر خندق و همکاری صحابه با وجود گرسنگیشان سخن میگوید.
Sahih al-Bukhari · #4102 (Sahih)این روایت جابر نیز از غذایی میگوید که در جریان نبرد خندق میان افراد بسیاری تقسیم شد.
Sahih al-Bukhari · #4099 (Sahih)این روایت ماجرای دیگری از نبرد خندق را توصیف میکند و زمینهٔ شرایط دشوار آن را کاملتر میسازد.
هر روز یک حدیث، به زبان خودت
اپلیکیشن هر روز یک حدیث همراه با توضیح به تو ارائه میدهد؛ حتی بهصورت ویجت روی تلفنت. استفاده از آن رایگان است.