تفسیر نبوی قرآن · Sahih al-Bukhari

Sahih al-Bukhari، حدیث 4592

روایت‌شده توسط Zaid bin Thabit. متن عربی همراه با ترجمه و توضیح اختصاصی.

Sahih (معتبر)کتاب: تفسیر نبوی قرآن
صحيح البخاري
چه کسی روایت کرد؟

به روایت Zaid bin Thabit

Sahih (معتبر)

صحيح البخاري در مجموع معتبر دانسته می‌شود.

روایت

متن عربی

حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ، قَالَ حَدَّثَنِي إِبْرَاهِيمُ بْنُ سَعْدٍ، عَنْ صَالِحِ بْنِ كَيْسَانَ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، قَالَ حَدَّثَنِي سَهْلُ بْنُ سَعْدٍ السَّاعِدِيُّ، أَنَّهُ رَأَى مَرْوَانَ بْنَ الْحَكَمِ فِي الْمَسْجِدِ، فَأَقْبَلْتُ حَتَّى جَلَسْتُ إِلَى جَنْبِهِ، فَأَخْبَرَنَا أَنَّ زَيْدَ بْنَ ثَابِتٍ أَخْبَرَهُ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أَمْلَى عَلَيْهِ لاَ يَسْتَوِي الْقَاعِدُونَ مِنَ الْمُؤْمِنِينَ وَالْمُجَاهِدُونَ فِي سَبِيلِ اللَّهِ فَجَاءَهُ ابْنُ أُمِّ مَكْتُومٍ وَهْوَ يُمِلُّهَا عَلَىَّ قَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ، وَاللَّهِ لَوْ أَسْتَطِيعُ الْجِهَادَ لَجَاهَدْتُ ـ وَكَانَ أَعْمَى ـ فَأَنْزَلَ اللَّهُ عَلَى رَسُولِهِ صلى الله عليه وسلم وَفَخِذُهُ عَلَى فَخِذِي، فَثَقُلَتْ عَلَىَّ حَتَّى خِفْتُ أَنْ تُرَضَّ فَخِذِي، ثُمَّ سُرِّيَ عَنْهُ، فَأَنْزَلَ اللَّهُ ‏{‏غَيْرَ أُولِي الضَّرَرِ‏}‏

ترجمه

اسماعیل بن عبدالله برای ما حدیث کرد و گفت: ابراهیم بن سعد از صالح بن کیسان، از ابن شهاب برایم نقل کرد که گفت: سهل بن سعد ساعدی برایم بیان کرد که مروان بن حکم را در مسجد دید؛ پس نزد او رفتم و در کنارش نشستم. آنگاه مروان به ما خبر داد که زید بن ثابت به او اطلاع داده بود که رسول الله ﷺ این آیه را بر او املا فرمودند:

«کسانی از مؤمنان که (در خانه) نشسته‌اند با کسانی که در راه خدا جهاد می‌کنند، برابر نیستند.» هنگامی که پیامبر ﷺ این آیه را بر من املا می‌فرمودند، ابن ام مکتوم — که نابینا بود — آمد و عرض کرد: «ای رسول خدا! سوگند به خدا، اگر توانایی جهاد داشتم، حتماً جهاد می‌کردم.» در آن لحظه وحی بر رسول الله ﷺ نازل شد در حالی که ران مبارکشان بر روی ران من قرار داشت و چنان سنگین شد که ترسیدم رانم بشکند. سپس آن حالت برطرف شد و خداوند این بخش از آیه را نازل فرمود: {«مگر کسانی که ناتوان یا بیمار باشند»}.

ترجمه و توضیح توسط Khutba World، ترجمه‌شده از عربی.

پیام اصلی

کسی که به‌سبب ناتوانی نمی‌تواند در نبرد شرکت کند، از این مقایسه مستثناست.

پیشینه و سبب بیان

زید بن ثابت آنچه را پیامبر ﷺ به او املا می‌کرد دربارهٔ تفاوت میان مؤمنانی که در خانه می‌ماندند و کسانی که در راه خدا تلاش می‌کردند، می‌نوشت. ابن ام مکتومِ نابینا گفت اگر توانایی داشت، در نبرد شرکت می‌کرد؛ پس از آن، استثنای افراد دارای ناتوانی نازل شد.

توضیح واژه‌های دشوار
المجاهدون

کسانی که در راه خدا تلاش می‌کنند؛ در اینجا منظور شرکت در نبرد است.

أولو الضرر

افرادی که ناتوانی موجهی دارند و همین ناتوانی مانع شرکتشان در تلاش موردنظر می‌شود.

وحی

پیام الهی که خداوند به پیامبرش ﷺ می‌رساند.

برداشت‌های عالمان

مفسران کلاسیک، از جمله ابن حجر، این استثنا را به تفاوت میان کسی که بدون عذر موجه بازمی‌ماند و کسی که به‌سبب ناتوانی نمی‌تواند شرکت کند، مربوط دانسته‌اند. این وحی هم مانع جسمانی و هم آمادگی صادقانهٔ ابن ام مکتوم را به رسمیت می‌شناسد. چهار مذهب فقهی اهل‌سنت هنگام بررسی تکالیف دینی، ناتوانی‌ها و توانایی فرد را در نظر می‌گیرند؛ این روایت اصلِ مکلف‌نشدن انسان به کاری را که از توانش بیرون است، تأیید می‌کند.

درس‌هایی برای امروز
  1. تلاش افراد را بدون درنظرگرفتن سلامت و توانایی‌هایشان ارزیابی نکنید.
  2. اگر از انجام تکلیفی ناتوانید، دربارهٔ محدودیت خود صادق باشید و همچنان با نیت راستین آمادهٔ انجام کار نیک بمانید.
  3. کارها و انتظارات را برای افراد با توانایی‌های جسمانی گوناگون دسترس‌پذیر کنید.
الْحَدِيثُ الشَّرِيفُ

هر روز یک حدیث، به زبان خودت

اپلیکیشن هر روز یک حدیث همراه با توضیح به تو ارائه می‌دهد؛ حتی به‌صورت ویجت روی تلفنت. استفاده از آن رایگان است.