تفسیر نبوی قرآن · Sahih al-Bukhari

Sahih al-Bukhari، حدیث 4953

روایت‌شده توسط Aisha. متن عربی همراه با ترجمه و توضیح اختصاصی.

Sahih (معتبر)کتاب: تفسیر نبوی قرآن
صحيح البخاري
چه کسی روایت کرد؟

به روایت Aisha

Sahih (معتبر)

صحيح البخاري در مجموع معتبر دانسته می‌شود.

روایت

متن عربی

حَدَّثَنَا يَحْيَى، حَدَّثَنَا اللَّيْثُ، عَنْ عُقَيْلٍ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، حَدَّثَنِي سَعِيدُ بْنُ مَرْوَانَ، حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ الْعَزِيزِ بْنِ أَبِي رِزْمَةَ، أَخْبَرَنَا أَبُو صَالِحٍ، سَلْمَوَيْهِ قَالَ حَدَّثَنِي عَبْدُ اللَّهِ، عَنْ يُونُسَ بْنِ يَزِيدَ، قَالَ أَخْبَرَنِي ابْنُ شِهَابٍ، أَنَّ عُرْوَةَ بْنَ الزُّبَيْرِ، أَخْبَرَهُ أَنَّ عَائِشَةَ زَوْجَ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَتْ كَانَ أَوَّلُ مَا بُدِئَ بِهِ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم الرُّؤْيَا الصَّادِقَةُ فِي النَّوْمِ، فَكَانَ لاَ يَرَى رُؤْيَا إِلاَّ جَاءَتْ مِثْلَ فَلَقِ الصُّبْحِ، ثُمَّ حُبِّبَ إِلَيْهِ الْخَلاَءُ فَكَانَ يَلْحَقُ بِغَارِ حِرَاءٍ فَيَتَحَنَّثُ فِيهِ ـ قَالَ وَالتَّحَنُّثُ التَّعَبُّدُ ـ اللَّيَالِيَ ذَوَاتِ الْعَدَدِ قَبْلَ أَنْ يَرْجِعَ إِلَى أَهْلِهِ، وَيَتَزَوَّدُ لِذَلِكَ، ثُمَّ يَرْجِعُ إِلَى خَدِيجَةَ فَيَتَزَوَّدُ بِمِثْلِهَا، حَتَّى فَجِئَهُ الْحَقُّ وَهْوَ فِي غَارِ حِرَاءٍ فَجَاءَهُ الْمَلَكُ فَقَالَ اقْرَأْ‏.‏ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ مَا أَنَا بِقَارِئٍ ‏"‏‏.‏ قَالَ ‏"‏ فَأَخَذَنِي فَغَطَّنِي حَتَّى بَلَغَ مِنِّي الْجُهْدُ ثُمَّ أَرْسَلَنِي‏.‏ فَقَالَ اقْرَأْ‏.‏ قُلْتُ مَا أَنَا بِقَارِئٍ‏.‏ فَأَخَذَنِي فَغَطَّنِي الثَّانِيِةَ حَتَّى بَلَغَ مِنِّي الْجُهْدُ، ثُمَّ أَرْسَلَنِي‏.‏ فَقَالَ اقْرَأْ‏.‏ قُلْتُ مَا أَنَا بِقَارِئٍ‏.‏ فَأَخَذَنِي فَغَطَّنِي الثَّالِثَةَ حَتَّى بَلَغَ مِنِّي الْجُهْدُ ثُمَّ أَرْسَلَنِي‏.‏ فَقَالَ ‏{‏اقْرَأْ بِاسْمِ رَبِّكَ الَّذِي خَلَقَ * خَلَقَ الإِنْسَانَ مِنْ عَلَقٍ * اقْرَأْ وَرَبُّكَ الأَكْرَمُ * الَّذِي عَلَّمَ بِالْقَلَمِ‏}‏ ‏"‏‏.‏ الآيَاتِ إِلَى قَوْلِهِ ‏{‏عَلَّمَ الإِنْسَانَ مَا لَمْ يَعْلَمْ‏}‏ فَرَجَعَ بِهَا رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم تَرْجُفُ بَوَادِرُهُ حَتَّى دَخَلَ عَلَى خَدِيجَةَ فَقَالَ ‏"‏ زَمِّلُونِي زَمِّلُونِي ‏"‏‏.‏ فَزَمَّلُوهُ حَتَّى ذَهَبَ عَنْهُ الرَّوْعُ قَالَ لِخَدِيجَةَ ‏"‏ أَىْ خَدِيجَةُ مَا لِي، لَقَدْ خَشِيتُ عَلَى نَفْسِي ‏"‏‏.‏ فَأَخْبَرَهَا الْخَبَرَ‏.‏ قَالَتْ خَدِيجَةُ كَلاَّ أَبْشِرْ، فَوَاللَّهِ لاَ يُخْزِيكَ اللَّهُ أَبَدًا، فَوَاللَّهِ إِنَّكَ لَتَصِلُ الرَّحِمَ، وَتَصْدُقُ الْحَدِيثَ، وَتَحْمِلُ الْكَلَّ، وَتَكْسِبُ الْمَعْدُومَ، وَتَقْرِي الضَّيْفَ، وَتُعِينُ عَلَى نَوَائِبِ الْحَقِّ‏.‏ فَانْطَلَقَتْ بِهِ خَدِيجَةُ حَتَّى أَتَتْ بِهِ وَرَقَةَ بْنَ نَوْفَلٍ وَهْوَ ابْنُ عَمِّ خَدِيجَةَ أَخِي أَبِيهَا، وَكَانَ امْرَأً تَنَصَّرَ فِي الْجَاهِلِيَّةِ، وَكَانَ يَكْتُبُ الْكِتَابَ الْعَرَبِيَّ وَيَكْتُبُ مِنَ الإِنْجِيلِ بِالْعَرَبِيَّةِ مَا شَاءَ اللَّهُ أَنْ يَكْتُبَ، وَكَانَ شَيْخًا كَبِيرًا قَدْ عَمِيَ فَقَالَتْ خَدِيجَةُ يَا ابْنَ عَمِّ اسْمَعْ مِنِ ابْنِ أَخِيكَ‏.‏ قَالَ وَرَقَةُ يَا ابْنَ أَخِي مَاذَا تَرَى فَأَخْبَرَهُ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم خَبَرَ مَا رَأَى‏.‏ فَقَالَ وَرَقَةُ هَذَا النَّامُوسُ الَّذِي أُنْزِلَ عَلَى مُوسَى، لَيْتَنِي فِيهَا جَذَعًا، لَيْتَنِي أَكُونُ حَيًّا‏.‏ ذَكَرَ حَرْفًا‏.‏ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ أَوَمُخْرِجِيَّ هُمْ ‏"‏‏.‏ قَالَ وَرَقَةُ نَعَمْ لَمْ يَأْتِ رَجُلٌ بِمَا جِئْتَ بِهِ إِلاَّ أُوذِيَ، وَإِنْ يُدْرِكْنِي يَوْمُكَ حَيًّا أَنْصُرْكَ نَصْرًا مُؤَزَّرًا‏.‏ ثُمَّ لَمْ يَنْشَبْ وَرَقَةُ أَنْ تُوُفِّيَ، وَفَتَرَ الْوَحْىُ، فَتْرَةً حَتَّى حَزِنَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم‏.‏

ترجمه

یحیی به ما حدیث کرد، لیث به ما حدیث کرد، از عقیل، از ابن شهاب، سعید بن مروان برایم حدیث کرد، محمد بن عبدالعزیز بن ابی‌رزمه به ما حدیث کرد، ابوصالح سلمویه به ما خبر داد و گفت: عبدالله برایم حدیث کرد، از یونس بن یزید، که گفت: ابن شهاب به من خبر داد که عروه بن زبیر او را خبر داده است که عایشه همسر پیامبر ﷺ فرمود: نخستین چیزی که رسالت رسول الله ﷺ با آن آغاز شد، رؤیای صادقه در خواب بود؛ چنان‌که هیچ رؤیایی نمی‌دید مگر اینکه مانند روشنایی سپیده‌دم محقق می‌شد. سپس خلوت‌گزینی محبوب او گشت، پس به غار حرا می‌رفت و در آنجا شب‌های متعددی پیش از بازگشت نزد خانواده‌اش به عبادت می‌پرداخت — و تحنّث همان عبادت است — و برای این منظور توشه برمی‌داشت. سپس نزد خدیجه بازمی‌گشت و توشه‌ای مشابه برمی‌داشت تا اینکه حق در حالی که او در غار حرا بود بر او نازل گردید. فرشته نزد او آمد و گفت:

«بخوان!» رسول الله ﷺ فرمود: «من خواندن نمی‌دانم.» ایشان فرمودند: «پس مرا گرفت و چنان فشرد که سخت به رنج افتادم، سپس مرا رها کرد و گفت: بخوان! گفتم: من خواندن نمی‌دانم. بار دوم مرا گرفت و فشرد تا اینکه سخت به رنج افتادم، سپس مرا رها کرد و گفت: بخوان! گفتم: من خواندن نمی‌دانم. بار سوم مرا گرفت و فشرد تا اینکه سخت به رنج افتادم، سپس مرا رها کرد و گفت: {اقْرَأْ بِاسْمِ رَبِّكَ الَّذِي خَلَقَ * خَلَقَ الإِنْسَانَ مِنْ عَلَقٍ * اقْرَأْ وَرَبُّكَ الأَكْرَمُ * الَّذِي عَلَّمَ بِالْقَلَمِ}» تا آیه {عَلَّمَ الإِنْسَانَ مَا لَمْ يَعْلَمْ}. سپس رسول الله ﷺ در حالی که عضلات گردن و شانه‌هایش می‌لرزید بازگشت و بر خدیجه وارد شد و فرمود: «مرا بپوشانید، مرا بپوشانید!» پس او را پوشاندند تا ترس از او برطرف شد. به خدیجه فرمود: «ای خدیجه، چه بر سرم آمده؟ جانم به خطر افتاد.» و ماجرا را برای او بازگو کرد. خدیجه گفت: «هرگز! بشارت باد بر تو! سوگند به خدا، خداوند هرگز تو را خوار نخواهد کرد. سوگند به خدا، تو صله رحم می‌کنی، راست می‌گویی، بار ناتوانان را بر دوش می‌کشی، نیازمندان را کسب می‌دهی، مهمان را پذیرایی می‌کنی و در حوادث سخت یاری‌رسان حقی. » سپس خدیجه او را نزد ورقه بن نوفل برد که پسر عموی پدر خدیجه بود. او در دوران جاهلیت مسیحی شده بود و خط عربی می‌نوشت و از انجیل به زبان عربی هر چه خدا می‌خواست می‌نوشت. او شیخی سالخورده و نابینا بود. خدیجه گفت: «ای پسرعمویم، سخن برادرزاده‌ات را بشنو.» ورقه گفت: «ای برادرزاده‌ام، چه دیدی؟» پیامبر ﷺ آنچه دیده بود برای او بازگو کرد. ورقه گفت: «این همان ناموس (فرشته وحی) است که بر موسی نازل شده بود. ای کاش در آن زمان جوان بودم، ای کاش زنده می‌ماندم...» و سخنی دیگر افزود. رسول الله ﷺ فرمود: «آیا مرا بیرون خواهند کرد؟» ورقه گفت: «آری، هیچ مردی چیزی مانند آنچه تو آورده‌ای نیاورده مگر اینکه مورد آزار قرار گرفته است. اگر روزگار تو را در حال حیات دریابم، تو را یاری نیرومند خواهم داد.» اما دیری نپایید که ورقه از دنیا رفت و وحی مدتی متوقف شد، چنان‌که رسول الله ﷺ بسیار اندوهگین گشت.

ترجمه و توضیح توسط Khutba World، ترجمه‌شده از عربی.

پیام اصلی

نخستین وحی با رؤیاهای راستین و فرمانِ خواندن آغاز شد.

توضیح واژه‌های دشوار
رؤیاهای راستین

خواب‌هایی که به‌روشنی تحقق یافتند و آغازگر آمادگی برای دریافت وحی بودند.

خلوت‌گزینی

کناره‌گیری از زندگی روزمره تا در آرامش خداوند را عبادت کند.

ناموس

نامی که ورقه برای فرشتهٔ آورندهٔ وحی، جبرئیل، به کار برد.

برداشت‌های عالمان

عالمان کلاسیک، از جمله ابن حجر، اشاره می‌کنند که رؤیاهای راستین مقدمهٔ آمدن وحی بودند و نخستین آیاتی که نازل شدند از سورهٔ علق بودند. سخنان خدیجه نشان می‌دهد که اخلاق نیکو و خدمت به دیگران از نشانه‌های فضیلت‌اند، و واکنش ورقه بر مخالفت سختی تأکید می‌کند که پیامبران با آن روبه‌رو می‌شوند. این روایت تاریخ پیامبری را بازگو می‌کند و به‌خودیِ‌خود حکم ویژه‌ای برای چهار مذهب فقهی وضع نمی‌کند.

درس‌هایی برای امروز
  1. در هنگام نگرانی، از فردی مورداعتماد و خردمند پشتیبانی بجویید؛ همان‌گونه که پیامبر ﷺ از خدیجه پشتیبانی یافت.
  2. اخلاق نیکو را در عمل نشان دهید: با خویشاوندان پیوند داشته باشید، راست بگویید و به نیازمندان کمک کنید.
  3. هنگام آغاز کاری ارزشمند، برای مخالفت آماده باشید و بر حق و شکیبایی پایدار بمانید.
الْحَدِيثُ الشَّرِيفُ

هر روز یک حدیث، به زبان خودت

اپلیکیشن هر روز یک حدیث همراه با توضیح به تو ارائه می‌دهد؛ حتی به‌صورت ویجت روی تلفنت. استفاده از آن رایگان است.