ترقيق القلب · Sahih al-Bukhari

Sahih al-Bukhari، حدیث 6497

روایت‌شده توسط Hudhayfah ibn al-Yaman. متن عربی همراه با ترجمه و توضیح اختصاصی.

Sahih (معتبر)کتاب: ترقيق القلب
صحيح البخاري
چه کسی روایت کرد؟

از البخاري تا پیامبر ﷺ

Sahih (معتبر)
  1. 1مُحَمَّدُ بْنُ كَثِيرٍآن را به البخاري روایت کرد
  2. 2سُفْيَانُ
  3. 3الأَعْمَشُ
  4. 4زَيْدِ بْنِ وَهْبٍ
  5. 5حُذَيْفَةُ
  6. 6رسول خدا ﷺ

ترتیب مطابق متن عربی این روایت است. صحيح البخاري در مجموع معتبر دانسته می‌شود.

روایت

متن عربی

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ كَثِيرٍ، أَخْبَرَنَا سُفْيَانُ، حَدَّثَنَا الأَعْمَشُ، عَنْ زَيْدِ بْنِ وَهْبٍ، حَدَّثَنَا حُذَيْفَةُ، قَالَ حَدَّثَنَا رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم حَدِيثَيْنِ رَأَيْتُ أَحَدَهُمَا وَأَنَا أَنْتَظِرُ الآخَرَ، حَدَّثَنَا ‏"‏ أَنَّ الأَمَانَةَ نَزَلَتْ فِي جَذْرِ قُلُوبِ الرِّجَالِ، ثُمَّ عَلِمُوا مِنَ الْقُرْآنِ، ثُمَّ عَلِمُوا مِنَ السُّنَّةِ ‏"‏‏.‏ وَحَدَّثَنَا عَنْ رَفْعِهَا قَالَ ‏"‏ يَنَامُ الرَّجُلُ النَّوْمَةَ فَتُقْبَضُ الأَمَانَةُ مِنْ قَلْبِهِ، فَيَظَلُّ أَثَرُهَا مِثْلَ أَثَرِ الْوَكْتِ، ثُمَّ يَنَامُ النَّوْمَةَ فَتُقْبَضُ فَيَبْقَى أَثَرُهَا مِثْلَ الْمَجْلِ، كَجَمْرٍ دَحْرَجْتَهُ عَلَى رِجْلِكَ فَنَفِطَ، فَتَرَاهُ مُنْتَبِرًا، وَلَيْسَ فِيهِ شَىْءٌ، فَيُصْبِحُ النَّاسُ يَتَبَايَعُونَ فَلاَ يَكَادُ أَحَدٌ يُؤَدِّي الأَمَانَةَ، فَيُقَالُ إِنَّ فِي بَنِي فُلاَنٍ رَجُلاً أَمِينًا‏.‏ وَيُقَالُ لِلرَّجُلِ مَا أَعْقَلَهُ وَمَا أَظْرَفَهُ وَمَا أَجْلَدَهُ‏.‏ وَمَا فِي قَلْبِهِ مِثْقَالُ حَبَّةِ خَرْدَلٍ مِنْ إِيمَانٍ، وَلَقَدْ أَتَى عَلَىَّ زَمَانٌ وَمَا أُبَالِي أَيَّكُمْ بَايَعْتُ لَئِنْ كَانَ مُسْلِمًا رَدَّهُ الإِسْلاَمُ، وَإِنْ كَانَ نَصْرَانِيًّا رَدَّهُ عَلَىَّ سَاعِيهِ، فَأَمَّا الْيَوْمَ فَمَا كُنْتُ أُبَايِعُ إِلاَّ فُلاَنًا وَفُلاَنًا ‏"‏‏.‏ قَالَ الْفِرَبْرِيُّ قَالَ أَبُو جَعْفَرٍ حَدَّثْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ فَقَالَ سَمِعْتُ أَحْمَدَ بْنَ عَاصِمٍ يَقُولُ سَمِعْتُ أَبَا عُبَيْدٍ يَقُولُ قَالَ الأَصْمَعِيُّ وَأَبُو عَمْرٍو وَغَيْرُهُمَا جَذْرُ قُلُوبِ الرِّجَالِ الْجَذْرُ الأَصْلُ مِنْ كُلِّ شَىْءٍ، وَالْوَكْتُ أَثَرُ الشَّىْءِ الْيَسِيرُ مِنْهُ، وَالْمَجْلُ أَثَرُ الْعَمَلِ فِي الْكَفِّ إِذَا غَلُظَ‏.‏

ترجمه

محمد بن کثیر به ما حدیث کرد، سفیان به ما خبر داد، اعمش از زید بن وهب نقل کرد که حذیفه گفت: رسول خدا ﷺ دو حدیث برای ما بیان فرمودند که یکی را به چشم دیده‌ام و منتظر دیگری هستم. ایشان فرمودند:

«امانت در ریشه دل‌های مردان نهاده شد، سپس آن را از قرآن آموختند و آنگاه از سنت فرا گرفتند.» و درباره برچیده شدن امانت فرمودند: «مرد می‌خوابد و امانت از دلش گرفته می‌شود و تنها اثری همچون جای سوختگی خفیف باقی می‌ماند؛ سپس دوباره می‌خوابد و باز هم از امانتش کاسته می‌شود و اثرش مانند تاولی می‌گردد که گویی اخگری بر پایت غلتیده و پوست را برآمده کرده است؛ آن را برجسته می‌بینی حال آنکه درونش تهی است. سپس مردم با یکدیگر دادوستد می‌کنند ولی به ندرت کسی امانتدار خواهد بود. آنگاه گفته می‌شود در فلان قبیله مردی امین وجود دارد و درباره مردی گفته می‌شود چه زیرک، چه خوش‌برخورد و چه نیرومند است، در حالی که در دلش به اندازه دانه خردلی ایمان نیست.» حذیفه افزود: «زمانی بر من گذشت که باکی نداشتم با هر یک از شما معامله کنم؛ اگر مسلمان بود، اسلامش او را از خیانت بازمی‌داشت و اگر نصرانی بود، کارگزار مسلمان مانع خیانتش می‌شد؛ اما امروز جز با فلان و فلان معامله نمی‌کنم.» فِرَبری گفت: ابوجعفر نقل کرد که این حدیث را برای ابوعبدالله گفتم و او گفت شنیدم احمد بن عاصم می‌گفت شنیدم ابوعبید می‌گفت اصمعی، ابوعمر و دیگران گفته‌اند: «جذر» به معنای ریشه و اصل هر چیز است، «وکت» اثر اندک چیزی است و «مجل» جای پینه و سفتی ناشی از کار در کف دست است.

ترجمه و توضیح توسط Khutba World، ترجمه‌شده از عربی.

پیام اصلی

هرگاه ایمان و امانت‌داری سست شود، درست‌کاری نیز کاهش می‌یابد.

توضیح واژه‌های دشوار
امانت‌داری

قابل اعتماد بودن و به‌درستی ادا کردن آنچه به کسی سپرده شده است، مانند پایبندی به توافق‌ها، حفظ اموال و انجام مسئولیت‌ها.

وَکت

اثر کوچک و مبهمی که باقی می‌ماند.

مَجْل

ناحیه‌ای ضخیم یا پینه‌بسته روی پوست؛ در اینجا کنایه از اثری آشکار، اما تهی از محتوای درونی است.

برداشت‌های عالمان

شرح صحیح بخاری روشن می‌کند که امانت‌داری نخست در دل‌ها ریشه می‌دواند و سپس مردم آن را از قرآن و سنت می‌آموزند. عالمان از این روایت نتیجه می‌گیرند که ایمان تنها در سخنان یا خوش‌نامی آشکار نمی‌شود، بلکه در راست‌گویی و وفای به تعهدات نیز نمود دارد. تشبیه به اثری که باقی می‌ماند هشدار می‌دهد که ظاهر آراسته و ذهن تیز، دلیل ایمان راستین نیست.

درس‌هایی برای امروز
  1. به توافق‌ها پایبند باشید و با پول، اطلاعات و مسئولیت‌های دیگران همچون امانت رفتار کنید.
  2. امانت‌داری را بر پایهٔ جذابیت یا زیرکی نسنجید، بلکه به رفتار صادقانه و وفای به تعهدات توجه کنید.
  3. ارزش‌های اسلام را از قرآن و سنت بیاموزید و همواره به آن‌ها عمل کنید، حتی وقتی کسی ناظر نیست.
الْحَدِيثُ الشَّرِيفُ

هر روز یک حدیث، به زبان خودت

اپلیکیشن هر روز یک حدیث همراه با توضیح به تو ارائه می‌دهد؛ حتی به‌صورت ویجت روی تلفنت. استفاده از آن رایگان است.