کتاب زکات · Sahih Muslim

Sahih Muslim، حدیث 2404

روایت‌شده توسط Qabisa ibn Mukhariq. متن عربی همراه با ترجمه و توضیح اختصاصی.

Sahih (معتبر)کتاب: کتاب زکات
صحيح مسلم
چه کسی روایت کرد؟

به روایت Qabisa ibn Mukhariq

Sahih (معتبر)

صحيح مسلم در مجموع معتبر دانسته می‌شود.

روایت

متن عربی

حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ يَحْيَى، وَقُتَيْبَةُ بْنُ سَعِيدٍ، كِلاَهُمَا عَنْ حَمَّادِ بْنِ زَيْدٍ، قَالَ يَحْيَى أَخْبَرَنَا حَمَّادُ بْنُ زَيْدٍ، عَنْ هَارُونَ بْنِ رِيَابٍ، حَدَّثَنِي كِنَانَةُ بْنُ نُعَيْمٍ الْعَدَوِيُّ، عَنْ قَبِيصَةَ بْنِ، مُخَارِقٍ الْهِلاَلِيِّ قَالَ تَحَمَّلْتُ حَمَالَةً فَأَتَيْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أَسْأَلُهُ فِيهَا فَقَالَ ‏"‏ أَقِمْ حَتَّى تَأْتِيَنَا الصَّدَقَةُ فَنَأْمُرَ لَكَ بِهَا ‏"‏ ‏.‏ قَالَ ثُمَّ قَالَ ‏"‏ يَا قَبِيصَةُ إِنَّ الْمَسْأَلَةَ لاَ تَحِلُّ إِلاَّ لأَحَدِ ثَلاَثَةٍ رَجُلٍ تَحَمَّلَ حَمَالَةً فَحَلَّتْ لَهُ الْمَسْأَلَةُ حَتَّى يُصِيبَهَا ثُمَّ يُمْسِكُ وَرَجُلٍ أَصَابَتْهُ جَائِحَةٌ اجْتَاحَتْ مَالَهُ فَحَلَّتْ لَهُ الْمَسْأَلَةُ حَتَّى يُصِيبَ قِوَامًا مِنْ عَيْشٍ - أَوْ قَالَ سِدَادًا مِنْ عَيْشٍ - وَرَجُلٍ أَصَابَتْهُ فَاقَةٌ حَتَّى يَقُومَ ثَلاَثَةٌ مِنْ ذَوِي الْحِجَا مِنْ قَوْمِهِ لَقَدْ أَصَابَتْ فُلاَنًا فَاقَةٌ فَحَلَّتْ لَهُ الْمَسْأَلَةُ حَتَّى يُصِيبَ قِوَامًا مِنْ عَيْشٍ - أَوْ قَالَ سِدَادًا مِنْ عَيْشٍ - فَمَا سِوَاهُنَّ مِنَ الْمَسْأَلَةِ يَا قَبِيصَةُ سُحْتًا يَأْكُلُهَا صَاحِبُهَا سُحْتًا ‏"‏ ‏.‏

ترجمه

یحیی بن یحیی و قتیبة بن سعید برای ما حدیث نقل کردند، هر دو از حماد بن زید. یحیی گفت: حماد بن زید به ما خبر داد، از هارون بن ریاب، کنانة بن نعیم عدوی برایم روایت کرد، از قابصة بن مخارق هلالی که گفت:

«من ضامن دیونی شدم، پس نزد رسول خدا ﷺ آمدم تا در این باره از ایشان درخواست کنم. فرمودند: "بمان تا صدقه نزد ما بیاید، آنگاه دستور می‌دهیم آن را به تو بدهند." سپس فرمودند: "ای قابصة! همانا سؤال کردن (گدایی) حلال نیست مگر برای یکی از سه دسته: مردی که ضامن مالی شده است، پس سؤال کردن برای او حلال است تا آن را به دست آورد و سپس دست بردارد؛ مردی که گرفتار بلایی شده که مالش را نابود کرده است، پس سؤال کردن برای او حلال است تا آنچه مایه قوام زندگی‌اش شود به دست آورد - یا فرمودند: کفایت معیشت؛ و مردی که چنان نیازمندی به او رسیده باشد که سه تن از خردمندان قومش گواهی دهند: "فلانی دچار نیازمندی شده است"، پس سؤال کردن برای او حلال است تا آنچه مایه قوام زندگی‌اش شود به دست آورد - یا فرمودند: کفایت معیشت. ای قابصة! غیر از این موارد، هرگونه سؤال کردن دیگر حرام است که صاحبش آن را به عنوان حرام می‌خورد.»

ترجمه و توضیح توسط Khutba World، ترجمه‌شده از عربی.

پیام اصلی

درخواست کمک فقط در شرایط اضطراریِ جدی مجاز است و به‌محض تأمین نیاز کافی باید متوقف شود.

پیشینه و سبب بیان

قبیصه بن مخارق ضمانت مالی‌ای را بر عهده گرفته بود و برای پرداخت آن از پیامبر ﷺ درخواست کمک کرد.

توضیح واژه‌های دشوار
ḥamāla

تعهد مالی‌ای که شخص برای حل اختلاف یا برعهده‌گرفتن باری از دوش دیگران می‌پذیرد.

qiwāman یا sidādan min ʿaysh

امکاناتی که برای تأمین معاش کفایت می‌کند.

suḥt

مال حرامی که شخص به‌ناحق به دست می‌آورد.

برداشت‌های عالمان

عالمان کلاسیک از این روایت چنین برداشت کرده‌اند که شخص در سه وضعیت اضطراریِ مشخص می‌تواند درخواست کمک مالی کند: برعهده‌گرفتن ضمانت مالی، زیان‌دیدن بر اثر بلای طبیعی، و فقر شدید که سه عضو خردمند جامعه آن را تأیید کنند. این اجازه فقط تا زمان پرداخت بدهی یا به‌دست‌آوردن امکانات کافی برای معاش برقرار است؛ پس از آن باید درخواست‌کردن را متوقف کرد. مذاهب فقهی درباره جزئیات اجرای این حکم در چارچوب قواعد زکات و گروه‌های تعیین‌شده برای دریافت آن بحث می‌کنند، اما این روایت برای همگان تأکید دارد که گدایی بدون نیازِ به‌رسمیت‌شناخته‌شده حرام است.

درس‌هایی برای امروز
  1. فقط هنگامی درخواست کمک مالی کنید که در وضعیت اضطراریِ به‌رسمیت‌شناخته‌شده‌ای باشید و درباره شرایط خود راستگو باشید.
  2. کمک دریافتی را برای همان هدفی به کار ببرید که به‌خاطر آن درخواست کرده‌اید و به‌محض تأمین بدهی ضروری یا رفع نیاز، درخواست‌کردن را متوقف کنید.
  3. کسانی که توان کمک دارند می‌توانند در رفع نیاز واقعی سهیم شوند، بی‌آنکه کسی را به ادامه وابستگی تشویق کنند.
الْحَدِيثُ الشَّرِيفُ

هر روز یک حدیث، به زبان خودت

اپلیکیشن هر روز یک حدیث همراه با توضیح به تو ارائه می‌دهد؛ حتی به‌صورت ویجت روی تلفنت. استفاده از آن رایگان است.