کتاب طهارت · Jami at-Tirmidhi

Jami at-Tirmidhi، حدیث 128

روایت‌شده توسط Hamnah bint Jahsh. متن عربی همراه با ترجمه و توضیح اختصاصی.

Hasan (خوب)کتاب: کتاب طهارت
جامع الترمذي
چه کسی روایت کرد؟

به روایت Hamnah bint Jahsh

Hasan (خوب)

روایت

متن عربی

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ، حَدَّثَنَا أَبُو عَامِرٍ الْعَقَدِيُّ، حَدَّثَنَا زُهَيْرُ بْنُ مُحَمَّدٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ عَقِيلٍ، عَنْ إِبْرَاهِيمَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ طَلْحَةَ، عَنْ عَمِّهِ، عِمْرَانَ بْنِ طَلْحَةَ عَنْ أُمِّهِ، حَمْنَةَ بِنْتِ جَحْشٍ قَالَتْ كُنْتُ أُسْتَحَاضُ حَيْضَةً كَثِيرَةً شَدِيدَةً فَأَتَيْتُ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم أَسْتَفْتِيهِ وَأُخْبِرُهُ فَوَجَدْتُهُ فِي بَيْتِ أُخْتِي زَيْنَبَ بِنْتِ جَحْشٍ فَقُلْتُ يَا رَسُولَ اللَّهِ إِنِّي أُسْتَحَاضُ حَيْضَةً كَثِيرَةً شَدِيدَةً فَمَا تَأْمُرُنِي فِيهَا قَدْ مَنَعَتْنِي الصِّيَامَ وَالصَّلاَةَ قَالَ ‏"‏ أَنْعَتُ لَكِ الْكُرْسُفَ فَإِنَّهُ يُذْهِبُ الدَّمَ ‏"‏ ‏.‏ قَالَتْ هُوَ أَكْثَرُ مِنْ ذَلِكَ قَالَ ‏"‏ فَتَلَجَّمِي ‏"‏ ‏.‏ قَالَتْ هُوَ أَكْثَرُ مِنْ ذَلِكَ قَالَ ‏"‏ فَاتَّخِذِي ثَوْبًا ‏"‏ ‏.‏ قَالَتْ هُوَ أَكْثَرُ مِنْ ذَلِكَ إِنَّمَا أَثُجُّ ثَجًّا فَقَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ سَآمُرُكِ بِأَمْرَيْنِ أَيَّهُمَا صَنَعْتِ أَجْزَأَ عَنْكِ فَإِنْ قَوِيتِ عَلَيْهِمَا فَأَنْتِ أَعْلَمُ ‏"‏ ‏.‏ فَقَالَ ‏"‏ إِنَّمَا هِيَ رَكْضَةٌ مِنَ الشَّيْطَانِ فَتَحَيَّضِي سِتَّةَ أَيَّامٍ أَوْ سَبْعَةَ أَيَّامٍ فِي عِلْمِ اللَّهِ ثُمَّ اغْتَسِلِي فَإِذَا رَأَيْتِ أَنَّكِ قَدْ طَهُرْتِ وَاسْتَنْقَأْتِ فَصَلِّي أَرْبَعًا وَعِشْرِينَ لَيْلَةً أَوْ ثَلاَثًا وَعِشْرِينَ لَيْلَةً وَأَيَّامَهَا وَصُومِي وَصَلِّي فَإِنَّ ذَلِكِ يُجْزِئُكِ وَكَذَلِكِ فَافْعَلِي كَمَا تَحِيضُ النِّسَاءُ وَكَمَا يَطْهُرْنَ لِمِيقَاتِ حَيْضِهِنَّ وَطُهْرِهِنَّ فَإِنْ قَوِيتِ عَلَى أَنْ تُؤَخِّرِي الظُّهْرَ وَتُعَجِّلِي الْعَصْرَ ثُمَّ تَغْتَسِلِينَ حِينَ تَطْهُرِينَ وَتُصَلِّينَ الظُّهْرَ وَالْعَصْرَ جَمِيعًا ثُمَّ تُؤَخِّرِينَ الْمَغْرِبَ وَتُعَجِّلِينَ الْعِشَاءَ ثُمَّ تَغْتَسِلِينَ وَتَجْمَعِينَ بَيْنَ الصَّلاَتَيْنِ فَافْعَلِي وَتَغْتَسِلِينَ مَعَ الصُّبْحِ وَتُصَلِّينَ وَكَذَلِكِ فَافْعَلِي وَصُومِي إِنْ قَوِيتِ عَلَى ذَلِكِ ‏"‏ ‏.‏ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ وَهُوَ أَعْجَبُ الأَمْرَيْنِ إِلَىَّ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ ‏.‏ وَرَوَاهُ عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ عَمْرٍو الرَّقِّيُّ وَابْنُ جُرَيْجٍ وَشَرِيكٌ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ عَقِيلٍ عَنْ إِبْرَاهِيمَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ طَلْحَةَ عَنْ عَمِّهِ عِمْرَانَ عَنْ أُمِّهِ حَمْنَةَ إِلاَّ أَنَّ ابْنَ جُرَيْجٍ يَقُولُ عُمَرُ بْنُ طَلْحَةَ وَالصَّحِيحُ عِمْرَانُ بْنُ طَلْحَةَ ‏.‏ قَالَ وَسَأَلْتُ مُحَمَّدًا عَنْ هَذَا الْحَدِيثِ فَقَالَ هُوَ حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ ‏.‏ وَهَكَذَا قَالَ أَحْمَدُ بْنُ حَنْبَلٍ هُوَ حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ ‏.‏ وَقَالَ أَحْمَدُ وَإِسْحَاقُ فِي الْمُسْتَحَاضَةِ إِذَا كَانَتْ تَعْرِفُ حَيْضَهَا بِإِقْبَالِ الدَّمِ وَإِدْبَارِهِ وَإِقْبَالُهُ أَنْ يَكُونَ أَسْوَدَ ‏.‏ وَإِدْبَارُهُ أَنْ يَتَغَيَّرَ إِلَى الصُّفْرَةِ فَالْحُكْمُ لَهَا عَلَى حَدِيثِ فَاطِمَةَ بِنْتِ أَبِي حُبَيْشٍ وَإِنْ كَانَتِ الْمُسْتَحَاضَةُ لَهَا أَيَّامٌ مَعْرُوفَةٌ قَبْلَ أَنْ تُسْتَحَاضَ فَإِنَّهَا تَدَعُ الصَّلاَةَ أَيَّامَ أَقْرَائِهَا ثُمَّ تَغْتَسِلُ وَتَتَوَضَّأُ لِكُلِّ صَلاَةٍ وَتُصَلِّي وَإِذَا اسْتَمَرَّ بِهَا الدَّمُ وَلَمْ يَكُنْ لَهَا أَيَّامٌ مَعْرُوفَةٌ وَلَمْ تَعْرِفِ الْحَيْضَ بِإِقْبَالِ الدَّمِ وَإِدْبَارِهِ فَالْحُكْمُ لَهَا عَلَى حَدِيثِ حَمْنَةَ بِنْتِ جَحْشٍ ‏.‏ وَكَذَلِكَ قَالَ أَبُو عُبَيْدٍ ‏.‏ وَقَالَ الشَّافِعِيُّ الْمُسْتَحَاضَةُ إِذَا اسْتَمَرَّ بِهَا الدَّمُ فِي أَوَّلِ مَا رَأَتْ فَدَامَتْ عَلَى ذَلِكَ فَإِنَّهَا تَدَعُ الصَّلاَةَ مَا بَيْنَهَا وَبَيْنَ خَمْسَةَ عَشَرَ يَوْمًا فَإِذَا طَهُرَتْ فِي خَمْسَةَ عَشَرَ يَوْمًا أَوْ قَبْلَ ذَلِكَ فَإِنَّهَا أَيَّامُ حَيْضٍ فَإِذَا رَأَتِ الدَّمَ أَكْثَرَ مِنْ خَمْسَةَ عَشَرَ يَوْمًا فَإِنَّهَا تَقْضِي صَلاَةَ أَرْبَعَةَ عَشَرَ يَوْمًا ثُمَّ تَدَعُ الصَّلاَةَ بَعْدَ ذَلِكَ أَقَلَّ مَا تَحِيضُ النِّسَاءُ وَهُوَ يَوْمٌ وَلَيْلَةٌ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى وَاخْتَلَفَ أَهْلُ الْعِلْمِ فِي أَقَلِّ الْحَيْضِ وَأَكْثَرِهِ فَقَالَ بَعْضُ أَهْلِ الْعِلْمِ أَقَلُّ الْحَيْضِ ثَلاَثَةٌ وَأَكْثَرُهُ عَشَرَةٌ ‏.‏ وَهُوَ قَوْلُ سُفْيَانَ الثَّوْرِيِّ وَأَهْلِ الْكُوفَةِ وَبِهِ يَأْخُذُ ابْنُ الْمُبَارَكِ وَرُوِيَ عَنْهُ خِلاَفُ هَذَا ‏.‏ وَقَالَ بَعْضُ أَهْلِ الْعِلْمِ مِنْهُمْ عَطَاءُ بْنُ أَبِي رَبَاحٍ أَقَلُّ الْحَيْضِ يَوْمٌ وَلَيْلَةٌ وَأَكْثَرُهُ خَمْسَةَ عَشَرَ يَوْمًا ‏.‏ وَهُوَ قَوْلُ مَالِكٍ وَالأَوْزَاعِيِّ وَالشَّافِعِيِّ وَأَحْمَدَ وَإِسْحَاقَ وَأَبِي عُبَيْدٍ ‏.‏

ترجمه

محمد بن بشار به ما حدیث کرد، ابوعامر عقدی به ما حدیث کرد، زهیر بن محمد به ما حدیث کرد، از عبدالله بن محمد بن عقیل، از ابراهیم بن محمد بن طلحه، از عموی خود عمران بن طلحه، از مادرش حمنه بنت جحش که گفت:

«من دچار استحاضه‌ای شدید و فراوان بودم، پس نزد پیامبر ﷺ رفتم تا از ایشان فتوا بگیرم و وضعیتم را اطلاع دهم. ایشان را در خانه خواهرم زینب بنت جحش یافتم. گفتم: ای رسول خدا! من دچار استحاضه‌ای شدید و فراوان شده‌ام، در این باره چه دستوری به من می‌دهید؟ این وضعیت مرا از روزه و نماز باز داشته است.» ایشان فرمودند: «به تو توصیه می‌کنم از پنبه (کُرسُف) استفاده کنی، زیرا خون را جذب می‌کند.» گفتم: «خونریزی بیش از آن است.» فرمودند: «پس آن را محکم ببند.» گفتم: «بیش از آن است.» فرمودند: «پس پارچه‌ای به کار گیر.» گفتم: «بیش از آن است، خون مانند چشمه جاری است.» آنگاه پیامبر ﷺ فرمودند: «تو را به دو امر دستور می‌دهم که هر کدام را انجام دهی برایت کافی است، اما اگر توانایی انجام هر دو را داری، خودت داناتری.» سپس فرمودند: «این تنها ضربه‌ای از سوی شیطان است. پس بنا بر علم خداوند، شش یا هفت روز را حیض بدان، سپس غسل کن. چون دیدی که پاک و تمیز شده‌ای، بیست و چهار یا بیست و سه شبانه‌روز نماز بخوان و روزه بگیر و نماز بخوان، که همانا این برایت کافی است. همچنان که زنان دیگر در اوقات حیض و پاکی خود حیض می‌بینند و پاک می‌شوند، تو نیز چنین کن. اگر بتوانی ظهر را تأخیر اندازی و عصر را تعجیل کنی، سپس هنگام پاکی غسل نمایی و نماز ظهر و عصر را جمع کنی، آنگاه مغرب را تأخیر اندازی و عشا را تعجیل کنی و غسل کرده و دو نماز را جمع نمایی، پس چنین کن. و همراه با صبح غسل کن و نماز بخوان و همین‌گونه عمل کن. و اگر توانستی روزه نیز بگیر.» سپس رسول خدا ﷺ فرمودند: «و این امر نزد من محبوب‌تر است.» ابوعیسی گوید: این حدیث حسن صحیح است. عبیدالله بن عمرو رقّی، ابن جریج و شریک نیز آن را از عبدالله بن محمد بن عقیل، از ابراهیم بن محمد بن طلحه، از عموی او عمران، از مادرش حمنه روایت کرده‌اند، جز اینکه ابن جریج «عمر بن طلحه» گفته است در حالی که صحیح «عمران بن طلحه» است. او گفت: از محمد درباره این حدیث پرسیدم، فرمود: حسن صحیح است. احمد بن حنبل نیز گفت: حسن صحیح است. احمد و اسحاق درباره زن مستحاضه گفته‌اند: اگر حیض خود را از طریق آمدن و رفتن خون بشناسد —که آمدن آن سیاه و رفتن آن مایل به زرد باشد— حکم او بر اساس حدیث فاطمه بنت ابی حبیش است. و اگر زن مستحاضه پیش از استحاضه روزهای مشخصی داشته باشد، در آن روزها نماز را ترک کند، سپس برای هر نماز غسل و وضو گرفته و نماز بخواند. اما اگر خونریزی مداوم باشد و روزهای مشخصی نداشته باشد و حیض را از روی رنگ خون نشناسد، حکم او بر اساس حدیث حمنه بنت جحش است. ابوعبید نیز چنین گفته است. شافعی گوید: زن مستحاضه‌ای که خونریزی‌اش از ابتدا مداوم باشد، تا پانزده روز نماز را ترک کند. اگر در پانزده روز یا کمتر پاک شود، آن روزها حیض است. اما اگر بیش از پانزده روز خون ببیند، باید نماز چهارده روز را قضا کند و پس از آن به اندازه حداقل حیض زنان یعنی یک شبانه‌روز نماز را ترک نماید. ابوعیسی گوید: اهل علم در مورد کمترین و بیشترین مدت حیض اختلاف دارند. برخی از اهل علم گفته‌اند: کمترین حیض سه روز و بیشترین آن ده روز است. این قول سفیان ثوری و اهل کوفه است و ابن مبارک نیز به آن عمل می‌کند، هرچند خلاف آن نیز از او روایت شده است. و برخی دیگر از اهل علم از جمله عطاء بن ابی رباح گفته‌اند: کمترین حیض یک شبانه‌روز و بیشترین آن پانزده روز است. این قول مالک، اوزاعی، شافعی، احمد، اسحاق و ابوعبید است.

ترجمه و توضیح توسط Khutba World، ترجمه‌شده از عربی.

پیام اصلی

در صورت ادامه‌دار بودن خون‌ریزی، دستورهایی برای تشخیص حیض از استحاضه وجود دارد.

پیشینه و سبب بیان

حمنه بنت جحش نزد پیامبر ﷺ رفت، زیرا استحاضه شدید مانع نماز خواندن و روزه گرفتن او شده بود.

توضیح واژه‌های دشوار
استحاضه

خون‌ریزی خارج از دوره حیض که طبق دستورهای بیان‌شده، زن را از نماز و روزه معاف نمی‌کند.

غُسل

شست‌وشوی کامل آیینی.

کُرسُف

پنبه‌ای که به‌عنوان ماده جاذب برای گرفتن خون استفاده می‌شود.

برداشت‌های عالمان

ترمذی نقل می‌کند که احمد بن حنبل و اسحاق این حدیث را حسن صحیح دانسته‌اند. او در توضیحاتش چند روش تشخیص حیض را بررسی می‌کند: تغییرات قابل‌شناسایی خون، روزهای معمول حیض، یا در نبود این نشانه‌ها، دستور حمنه. دانشمندان درباره کمترین و بیشترین مدت حیض اختلاف نظر داشته‌اند. متن از جمله دیدگاه دانشمندان حنفی را ذکر می‌کند که مدت آن سه تا ده روز است، و نیز دیدگاه مالک، اوزاعی، شافعی، احمد، اسحاق و ابوعبید را که آن را از یک شبانه‌روز تا پانزده روز می‌دانند.

درس‌هایی برای امروز
  1. در صورت خون‌ریزی طولانی، از عالمی آگاه راهنمایی بخواهید که الگوی حیض و مذهب فقهی مورد پیروی شما را در نظر بگیرد.
  2. در استحاضه، زمان آغاز و پایان معمول حیض خود را با دقت ثبت کنید تا بتوانید دستورهای مناسب را به کار ببندید.
  3. برای مقابله عملی با خون‌ریزی از وسایل محافظتی استفاده کنید و برای پاکیزگی، وضو و نماز از دستورهای عالم مورداعتماد پیروی کنید.
الْحَدِيثُ الشَّرِيفُ

هر روز یک حدیث، به زبان خودت

اپلیکیشن هر روز یک حدیث همراه با توضیح به تو ارائه می‌دهد؛ حتی به‌صورت ویجت روی تلفنت. استفاده از آن رایگان است.