Jami at-Tirmidhi، حدیث 230
روایتشده توسط Wabisah ibn Ma'bad. متن عربی همراه با ترجمه و توضیح اختصاصی.
به روایت Wabisah ibn Ma'bad
روایت
حَدَّثَنَا هَنَّادٌ، حَدَّثَنَا أَبُو الأَحْوَصِ، عَنْ حُصَيْنٍ، عَنْ هِلاَلِ بْنِ يِسَافٍ، قَالَ أَخَذَ زِيَادُ بْنُ أَبِي الْجَعْدِ بِيَدِي وَنَحْنُ بِالرَّقَّةِ فَقَامَ بِي عَلَى شَيْخٍ يُقَالُ لَهُ وَابِصَةُ بْنُ مَعْبَدٍ مِنْ بَنِي أَسَدٍ فَقَالَ زِيَادٌ حَدَّثَنِي هَذَا الشَّيْخُ أَنَّ رَجُلاً صَلَّى خَلْفَ الصَّفِّ وَحْدَهُ وَالشَّيْخُ يَسْمَعُ فَأَمَرَهُ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أَنْ يُعِيدَ الصَّلاَةَ . قَالَ أَبُو عِيسَى وَفِي الْبَابِ عَنْ عَلِيِّ بْنِ شَيْبَانَ وَابْنِ عَبَّاسٍ . قَالَ أَبُو عِيسَى وَحَدِيثُ وَابِصَةَ حَدِيثٌ حَسَنٌ . وَقَدْ كَرِهَ قَوْمٌ مِنْ أَهْلِ الْعِلْمِ أَنْ يُصَلِّيَ الرَّجُلُ خَلْفَ الصَّفِّ وَحْدَهُ وَقَالُوا يُعِيدُ إِذَا صَلَّى خَلْفَ الصَّفِّ وَحْدَهُ . وَبِهِ يَقُولُ أَحْمَدُ وَإِسْحَاقُ . وَقَدْ قَالَ قَوْمٌ مِنْ أَهْلِ الْعِلْمِ يُجْزِئُهُ إِذَا صَلَّى خَلْفَ الصَّفِّ وَحْدَهُ . وَهُوَ قَوْلُ سُفْيَانَ الثَّوْرِيِّ وَابْنِ الْمُبَارَكِ وَالشَّافِعِيِّ . وَقَدْ ذَهَبَ قَوْمٌ مِنْ أَهْلِ الْكُوفَةِ إِلَى حَدِيثِ وَابِصَةَ بْنِ مَعْبَدٍ أَيْضًا قَالُوا مَنْ صَلَّى خَلْفَ الصَّفِّ وَحْدَهُ يُعِيدُ . مِنْهُمْ حَمَّادُ بْنُ أَبِي سُلَيْمَانَ وَابْنُ أَبِي لَيْلَى وَوَكِيعٌ . وَرَوَى حَدِيثَ حُصَيْنٍ عَنْ هِلاَلِ بْنِ يِسَافٍ غَيْرُ وَاحِدٍ مِثْلَ رِوَايَةِ أَبِي الأَحْوَصِ عَنْ زِيَادِ بْنِ أَبِي الْجَعْدِ عَنْ وَابِصَةَ بْنِ مَعْبَدٍ . وَفِي حَدِيثِ حُصَيْنٍ مَا يَدُلُّ عَلَى أَنَّ هِلاَلاً قَدْ أَدْرَكَ وَابِصَةَ وَاخْتَلَفَ أَهْلُ الْحَدِيثِ فِي هَذَا فَقَالَ بَعْضُهُمْ حَدِيثُ عَمْرِو بْنِ مُرَّةَ عَنْ هِلاَلِ بْنِ يِسَافٍ عَنْ عَمْرِو بْنِ رَاشِدٍ عَنْ وَابِصَةَ بْنِ مَعْبَدٍ أَصَحُّ . وَقَالَ بَعْضُهُمْ حَدِيثُ حُصَيْنٍ عَنْ هِلاَلِ بْنِ يِسَافٍ عَنْ زِيَادِ بْنِ أَبِي الْجَعْدِ عَنْ وَابِصَةَ بْنِ مَعْبَدٍ أَصَحُّ . قَالَ أَبُو عِيسَى وَهَذَا عِنْدِي أَصَحُّ مِنْ حَدِيثِ عَمْرِو بْنِ مُرَّةَ لأَنَّهُ قَدْ رُوِيَ مِنْ غَيْرِ حَدِيثِ هِلاَلِ بْنِ يِسَافٍ عَنْ زِيَادِ بْنِ أَبِي الْجَعْدِ عَنْ وَابِصَةَ .
هَنَّاد برای ما حدیث کرد، ابوالاحوص برای ما حدیث کرد، از حُصَین، از هلال بن یَساف، گفت: زیاد بن ابیالجَعْد دستم را گرفت در حالی که در رَقَّه بودیم، سپس مرا نزد شیخی به نام وابِصَة بن مَعْبَد از قبیلهٔ بنی اسد برد و ایستانید. زیاد گفت:
«این شیخ برایم نقل کرده است که مردی پشت صف به تنهایی نماز خواند و این شیخ میشنید، پس رسول الله ﷺ به او دستور دادند که نمازش را اعاده کند.» ابوعیسی میگوید: در این باب از علی بن شیبان و ابن عباس نیز روایت آمده است. ابوعیسی میگوید: حدیث وابصه حدیثی حَسَن است. گروهی از اهل علم نماز خواندن فرد به تنهایی پشت صف را مکروه دانستهاند و گفتهاند: اگر کسی پشت صف به تنهایی نماز بخواند باید آن را اعاده کند؛ احمد و اسحاق بر همین قولاند. گروهی دیگر از اهل علم گفتهاند: اگر پشت صف به تنهایی نماز بخواند، کفایت میکند؛ این قول سفیان ثوری، ابن مبارک و شافعی است. گروهی از اهل کوفه نیز به حدیث وابصه بن معبد گرایش یافتهاند و گفتهاند: هر کس پشت صف به تنهایی نماز بخواند باید آن را اعاده کند؛ از جملهٔ آنان حماد بن ابی سلیمان، ابن ابی لیلی و وَکیع هستند. حدیث حصین از هلال بن یساف را بیش از یک نفر همانند روایت ابوالاحوص از زیاد بن ابیالجعد از وابصه بن معبد نقل کردهاند. در حدیث حصین نشانهای است که هلال وابصه را دریافته است، ولی محدّثان در این باره اختلاف کردهاند: برخی گفتهاند حدیث عمرو بن مُرَّة از هلال بن یساف از عمرو بن راشد از وابصه بن معبد صحیحتر است، و برخی دیگر گفتهاند حدیث حصین از هلال بن یساف از زیاد بن ابیالجعد از وابصه بن معبد صحیحتر است. ابوعیسی میگوید: به گمان من این سند از حدیث عمرو بن مرّه صحیحتر است، زیرا علاوه بر طریق هلال بن یساف، از راههای دیگر نیز از زیاد بن ابیالجعد از وابصه روایت شده است.
ترجمه و توضیح توسط Khutba World، ترجمهشده از عربی.
بر اساس این روایت، کسی که بهتنهایی پشت صف نماز میخواند باید نمازش را دوباره بخواند.
نماز خواندن پشت صف جماعت، بدون ایستادن در صف در کنار دیگر مؤمنان.
پس از پایان، دوباره نماز خواندن؛ زیرا بنا بر دیدگاه یادشده، اجرای نخست کافی نیست.
ترمذی از اختلافنظر میان عالمان یاد میکند. احمد و اسحاق، و نیز عالمانی چون حماد بن ابیسلیمان، ابن ابیلیلی و وکیع، بر این نظر بودند که کسی که تنها پشت صف نماز میخواند باید نمازش را دوباره بخواند. سفیان ثوری، ابن مبارک و شافعی نماز او را صحیح میدانستند. روایت به این اختلاف اشاره میکند، اما دیدگاه هر چهار مذهب فقهی را بهتفصیل بیان نمیکند.
- در نماز جماعت، جایی در صف پیدا کنید و به دیگر نمازگزاران بپیوندید.
- اگر تنها پشت صف ماندید، همانجا از امام آگاهی بپرسید که مطابق مذهب فقهیِ مورد پیرویتان چه باید کرد.
- اختلافنظر عالمان را جدی بگیرید و دربارهاش گفتوگو کنید، بیآنکه مسلمانان دیگر را نکوهش کنید.
این روایت نیز به نماز کسی میپردازد که تنها پشت صف ایستاده است و به قرار گرفتن مسئلهٔ مورد بحث در بافت خود کمک میکند.
Jami' at-Tirmidhi · #231 (Sahih)ترمذی در کنار مسیر این حدیث، مسیری از عمرو بن مُرّه، هلال بن یساف و عمرو بن راشد تا وابصه را نیز بررسی میکند.
Jami' at-Tirmidhi · #232 (Sahih)این حدیث ابنعباس نیز دربارهٔ نحوهٔ ایستادن در جماعت است و با موضوع صفوف نماز پیوند دارد.
هر روز یک حدیث، به زبان خودت
اپلیکیشن هر روز یک حدیث همراه با توضیح به تو ارائه میدهد؛ حتی بهصورت ویجت روی تلفنت. استفاده از آن رایگان است.