کتاب امثال · Jami at-Tirmidhi

Jami at-Tirmidhi، حدیث 2863

روایت‌شده توسط Al-Harith Al-Ash'ari. متن عربی همراه با ترجمه و توضیح اختصاصی.

Sahih (معتبر)کتاب: کتاب امثال
جامع الترمذي
چه کسی روایت کرد؟

به روایت Al-Harith Al-Ash'ari

Sahih (معتبر)

روایت

متن عربی

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ إِسْمَاعِيلَ، قَالَ‏ حَدَّثَنَا مُوسَى بْنُ إِسْمَاعِيلَ، قَالَ‏ حَدَّثَنَا أَبَانُ بْنُ يَزِيدَ، قَالَ‏ حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ أَبِي كَثِيرٍ، عَنْ زَيْدِ بْنِ سَلاَّمٍ، أَنَّ أَبَا سَلاَّمٍ، حَدَّثَهُ أَنَّ الْحَارِثَ الأَشْعَرِيَّ حَدَّثَهُ أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ إِنَّ اللَّهَ أَمَرَ يَحْيَى بْنَ زَكَرِيَّا بِخَمْسِ كَلِمَاتٍ أَنْ يَعْمَلَ بِهَا وَيَأْمُرَ بَنِي إِسْرَائِيلَ أَنْ يَعْمَلُوا بِهَا وَإِنَّهُ كَادَ أَنْ يُبْطِئَ بِهَا فَقَالَ عِيسَى إِنَّ اللَّهَ أَمَرَكَ بِخَمْسِ كَلِمَاتٍ لِتَعْمَلَ بِهَا وَتَأْمُرَ بَنِي إِسْرَائِيلَ أَنْ يَعْمَلُوا بِهَا فَإِمَّا أَنْ تَأْمُرَهُمْ وَإِمَّا أَنَا آمُرُهُمْ ‏.‏ فَقَالَ يَحْيَى أَخْشَى إِنْ سَبَقْتَنِي بِهَا أَنْ يُخْسَفَ بِي أَوْ أُعَذَّبَ فَجَمَعَ النَّاسَ فِي بَيْتِ الْمَقْدِسِ فَامْتَلأَ الْمَسْجِدُ وَقَعَدُوا عَلَى الشُّرَفِ فَقَالَ إِنَّ اللَّهَ أَمَرَنِي بِخَمْسِ كَلِمَاتٍ أَنْ أَعْمَلَ بِهِنَّ وَآمُرَكُمْ أَنْ تَعْمَلُوا بِهِنَّ أَوَّلُهُنَّ أَنْ تَعْبُدُوا اللَّهَ وَلاَ تُشْرِكُوا بِهِ شَيْئًا وَإِنَّ مَثَلَ مَنْ أَشْرَكَ بِاللَّهِ كَمَثَلِ رَجُلٍ اشْتَرَى عَبْدًا مِنْ خَالِصِ مَالِهِ بِذَهَبٍ أَوْ وَرِقٍ فَقَالَ هَذِهِ دَارِي وَهَذَا عَمَلِي فَاعْمَلْ وَأَدِّ إِلَىَّ فَكَانَ يَعْمَلُ وَيُؤَدِّي إِلَى غَيْرِ سَيِّدِهِ فَأَيُّكُمْ يَرْضَى أَنْ يَكُونَ عَبْدُهُ كَذَلِكَ وَإِنَّ اللَّهَ أَمَرَكُمْ بِالصَّلاَةِ فَإِذَا صَلَّيْتُمْ فَلاَ تَلْتَفِتُوا فَإِنَّ اللَّهَ يَنْصِبُ وَجْهَهُ لِوَجْهِ عَبْدِهِ فِي صَلاَتِهِ مَا لَمْ يَلْتَفِتْ وَآمُرُكُمْ بِالصِّيَامِ فَإِنَّ مَثَلَ ذَلِكَ كَمَثَلِ رَجُلٍ فِي عِصَابَةٍ مَعَهُ صُرَّةٌ فِيهَا مِسْكٌ فَكُلُّهُمْ يَعْجَبُ أَوْ يُعْجِبُهُ رِيحُهَا وَإِنَّ رِيحَ الصَّائِمِ أَطْيَبُ عِنْدَ اللَّهِ مِنْ رِيحِ الْمِسْكِ وَآمُرُكُمْ بِالصَّدَقَةِ فَإِنَّ مَثَلَ ذَلِكَ كَمَثَلِ رَجُلٍ أَسَرَهُ الْعَدُوُّ فَأَوْثَقُوا يَدَهُ إِلَى عُنُقِهِ وَقَدَّمُوهُ لِيَضْرِبُوا عُنُقَهُ فَقَالَ أَنَا أَفْدِيهِ مِنْكُمْ بِالْقَلِيلِ وَالْكَثِيرِ ‏.‏ فَفَدَى نَفْسَهُ مِنْهُمْ وَآمُرُكُمْ أَنْ تَذْكُرُوا اللَّهَ فَإِنَّ مَثَلَ ذَلِكَ كَمَثَلِ رَجُلٍ خَرَجَ الْعَدُوُّ فِي أَثَرِهِ سِرَاعًا حَتَّى إِذَا أَتَى عَلَى حِصْنٍ حَصِينٍ فَأَحْرَزَ نَفْسَهُ مِنْهُمْ كَذَلِكَ الْعَبْدُ لاَ يُحْرِزُ نَفْسَهُ مِنَ الشَّيْطَانِ إِلاَّ بِذِكْرِ اللَّهِ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ وَأَنَا آمُرُكُمْ بِخَمْسٍ اللَّهُ أَمَرَنِي بِهِنَّ السَّمْعُ وَالطَّاعَةُ وَالْجِهَادُ وَالْهِجْرَةُ وَالْجَمَاعَةُ فَإِنَّهُ مَنْ فَارَقَ الْجَمَاعَةَ قِيدَ شِبْرٍ فَقَدْ خَلَعَ رِبْقَةَ الإِسْلاَمِ مِنْ عُنُقِهِ إِلاَّ أَنْ يَرْجِعَ وَمَنِ ادَّعَى دَعْوَى الْجَاهِلِيَّةِ فَإِنَّهُ مِنْ جُثَا جَهَنَّمَ ‏"‏ ‏.‏ فَقَالَ رَجُلٌ يَا رَسُولَ اللَّهِ وَإِنْ صَلَّى وَصَامَ قَالَ ‏"‏ وَإِنْ صَلَّى وَصَامَ فَادْعُوا بِدَعْوَى اللَّهِ الَّذِي سَمَّاكُمُ الْمُسْلِمِينَ الْمُؤْمِنِينَ عِبَادَ اللَّهِ ‏"‏ ‏.‏ هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ غَرِيبٌ ‏.‏ قَالَ مُحَمَّدُ بْنُ إِسْمَاعِيلَ الْحَارِثُ الأَشْعَرِيُّ لَهُ صُحْبَةٌ وَلَهُ غَيْرُ هَذَا الْحَدِيثِ ‏.‏

ترجمه

محمد بن اسماعیل برای ما حدیث کرد و گفت: موسی بن اسماعیل برای ما حدیث کرد و گفت: ابان بن یزید برای ما حدیث کرد و گفت: یحیی بن ابی‌کثیر برای ما حدیث کرد، از زید بن سلام، که ابوسلام به او خبر داد که حارث اشعری به او خبر داد که پیامبر ﷺ فرمودند:

«همانا خداوند به یحیی بن زکریا پنج کلمه را فرمان داد تا خود به آن‌ها عمل کند و بنی‌اسرائیل را نیز به عمل به آن‌ها امر نماید. اما او در انجام آن کمی تأخیر کرد. پس عیسی گفت: 'همانا خداوند تو را به پنج کلمه فرمان داده است تا به آن‌ها عمل کنی و بنی‌اسرائیل را به عمل به آن‌ها امر نمایی. یا تو آنان را امر می‌کنی یا من آنان را امر خواهم کرد.' یحیی گفت: 'می‌ترسم اگر در این کار بر من پیشی بگیری، زمین مرا فرو برد یا عذاب شوم.' سپس مردم را در بیت‌المقدس گرد آورد تا اینکه مسجد پر شد و بر ایوان‌ها نشستند. آنگاه گفت: 'همانا خداوند مرا به پنج کلمه فرمان داده است تا خود به آن‌ها عمل کنم و شما را نیز به عمل به آن‌ها امر نمایم. نخستین آن‌ها این است که خداوند را بپرستید و چیزی را شریک او قرار ندهید. همانا مثل کسی که برای خدا شریک قائل می‌شود، مانند مردی است که غلامی را با مال خالص خود (طلا یا نقره) خریداری کرد و به او گفت: «این خانه من و این کار من است؛ پس کار کن و سود را به من برسان.» اما او کار می‌کرد و سود را به غیر از مولای خود می‌رساند. کدام یک از شما راضی می‌شود که غلامش چنین باشد؟ و همانا خداوند شما را به برپایی نماز فرمان داده است. چون نماز می‌خوانید، روی مگردانید، زیرا خداوند رویش را به سوی بنده‌اش در نماز نگه می‌دارد تا زمانی که روی نگرداند. و شما را به روزه فرمان می‌دهم، زیرا مثل آن مانند مردی است در میان گروهی که کیسه‌ای مشک همراه دارد و همه از بوی آن لذت می‌برند. همانا بوی دهان روزه‌دار نزد خداوند خوشبوتر از بوی مشک است. و شما را به صدقه فرمان می‌دهم، زیرا مثل آن مانند مردی است که دشمنان او را اسیر کردند، دستانش را به گردنش بستند و او را برای زدن گردنش پیش کشیدند. پس گفت: «من خود را با کم و بسیار از دست شما بازخرید می‌کنم.» و خود را از آنان رهانید. و شما را به ذکر خدا فرمان می‌دهم، زیرا مثل آن مانند مردی است که دشمن به سرعت در پی اوست تا اینکه به دژی مستحکم رسید و خود را از آنان در امان داشت. همین‌گونه بنده نمی‌تواند خود را از شیطان حفظ کند مگر با یاد خدا.» سپس پیامبر ﷺ فرمودند: «و من شما را به پنج چیز فرمان می‌دهم که خداوند مرا به آن‌ها فرمان داده است: شنیدن و اطاعت، جهاد، هجرت و جماعت. همانا هر کس به اندازه یک وجب از جماعت جدا شود، ریسمان اسلام را از گردن خود بیرون آورده است، مگر اینکه بازگردد. و هر کس دعوت جاهلیت سر دهد، از هیزم‌های جهنم است.» مردی گفت: «ای رسول خدا! حتی اگر نماز بخواند و روزه بگیرد؟» ایشان ﷺ فرمودند: «حتی اگر نماز بخواند و روزه بگیرد. پس به همان نامی بخوانید که خداوند شما را بدان نامیده است: مسلمانان، مؤمنان و بندگان خدا.» این حدیث حسن صحیح غریب است. محمد بن اسماعیل گفت: حارث اشعری دارای مقام صحابه است و احادیث دیگری نیز غیر از این حدیث دارد.

ترجمه و توضیح توسط Khutba World، ترجمه‌شده از عربی.

پیام اصلی

عبادت، روزه، صدقه و ذکر، ایمان را حفظ و تقویت می‌کنند.

پیشینه و سبب بیان

متن روایت می‌کند که یحیی بن زکریا مردم را در اورشلیم گرد آورد تا پنج فرمان الهی را به آنان اعلام کند؛ سپس پیامبر ﷺ پنج فرمان برای امت خود افزود.

توضیح واژه‌های دشوار
شرک

برای خدا در عبادت یا صفات الهی شریک قرار دادن.

ذکر

یاد کردن خدا با دل، زبان و اعمالِ اطاعت.

جماعت

جامعهٔ مسلمانانی که به ایمان و رهبری مشترک پایبند می‌مانند.

برداشت‌های عالمان

عالمان اشاره می‌کنند که این تشبیه‌ها پیامدهای عبادت را ملموس می‌سازند: توحید خالص، عبادت را به سوی خدا جهت می‌دهد؛ روزه نزد او ارجمند است؛ صدقه رهایی می‌بخشد و ذکر از شیطان محافظت می‌کند. سفارش به شنیدن، اطاعت و حفظ پیوند، در چارچوب اطاعت از خداست و اطاعت در گناه را توجیه نمی‌کند. هشدار دربارهٔ دعوت‌های جاهلی، تعصب گروهی‌ای را رد می‌کند که ایمان و عدالت را کنار می‌زند. حدیث همچنین به واجبات نماز، روزه، جهاد و هجرت اشاره می‌کند، بی‌آنکه شرایط و احکام فقهی آن‌ها را در اینجا به‌طور کامل شرح دهد.

درس‌هایی برای امروز
  1. برای دور ماندن از حواس‌پرتی هنگام نماز، تلفنت را کنار بگذار و آگاهانه رو به خدا بایست.
  2. هر روز شکلی مشخص از ذکر را انتخاب کن؛ مثلاً در برنامهٔ صبحگاهی‌ات خدا را یاد کن.
  3. مرتب صدقه بده و به جامعهٔ مسلمانان پیوند داشته باش، بی‌آنکه هویت حزبی یا گروهی را بر ایمان و عدالت مقدم بدانی.
الْحَدِيثُ الشَّرِيفُ

هر روز یک حدیث، به زبان خودت

اپلیکیشن هر روز یک حدیث همراه با توضیح به تو ارائه می‌دهد؛ حتی به‌صورت ویجت روی تلفنت. استفاده از آن رایگان است.