Jami at-Tirmidhi، حدیث 312
روایتشده توسط Abu Hurairah. متن عربی همراه با ترجمه و توضیح اختصاصی.
از الترمذي تا پیامبر ﷺ
- 1الأَنْصَارِيُّآن را به الترمذي روایت کرد
- 2مَعْنٌ
- 3مَالِكُ بْنُ أَنَسٍ
- 4ابْنِ شِهَابٍ
- 5ابْنِ أُكَيْمَةَ اللَّيْثِيِّ
- 6أَبِي هُرَيْرَةَ
- 7رسول خدا ﷺ
ترتیب مطابق متن عربی این روایت است.
روایت
حَدَّثَنَا الأَنْصَارِيُّ، حَدَّثَنَا مَعْنٌ، حَدَّثَنَا مَالِكُ بْنُ أَنَسٍ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، عَنِ ابْنِ أُكَيْمَةَ اللَّيْثِيِّ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم انْصَرَفَ مِنْ صَلاَةٍ جَهَرَ فِيهَا بِالْقِرَاءَةِ فَقَالَ " هَلْ قَرَأَ مَعِي أَحَدٌ مِنْكُمْ آنِفًا " . فَقَالَ رَجُلٌ نَعَمْ يَا رَسُولَ اللَّهِ . قَالَ " إِنِّي أَقُولُ مَا لِي أُنَازَعُ الْقُرْآنَ " . قَالَ فَانْتَهَى النَّاسُ عَنِ الْقِرَاءَةِ مَعَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فِيمَا جَهَرَ فِيهِ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم مِنَ الصَّلَوَاتِ بِالْقِرَاءَةِ حِينَ سَمِعُوا ذَلِكَ مِنْ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم . قَالَ وَفِي الْبَابِ عَنِ ابْنِ مَسْعُودٍ وَعِمْرَانَ بْنِ حُصَيْنٍ وَجَابِرِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ . وَابْنُ أُكَيْمَةَ اللَّيْثِيُّ اسْمُهُ عُمَارَةُ . وَيُقَالُ عَمْرُو بْنُ أُكَيْمَةَ . وَرَوَى بَعْضُ أَصْحَابِ الزُّهْرِيِّ هَذَا الْحَدِيثَ وَذَكَرُوا هَذَا الْحَرْفَ قَالَ قَالَ الزُّهْرِيُّ فَانْتَهَى النَّاسُ عَنِ الْقِرَاءَةِ حِينَ سَمِعُوا ذَلِكَ مِنْ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم . وَلَيْسَ فِي هَذَا الْحَدِيثِ مَا يَدْخُلُ عَلَى مَنْ رَأَى الْقِرَاءَةَ خَلْفَ الإِمَامِ لأَنَّ أَبَا هُرَيْرَةَ هُوَ الَّذِي رَوَى عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم هَذَا الْحَدِيثَ وَرَوَى أَبُو هُرَيْرَةَ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم أَنَّهُ قَالَ " مَنْ صَلَّى صَلاَةً لَمْ يَقْرَأْ فِيهَا بِأُمِّ الْقُرْآنِ فَهِيَ خِدَاجٌ فَهِيَ خِدَاجٌ غَيْرُ تَمَامٍ " . فَقَالَ لَهُ حَامِلُ الْحَدِيثِ إِنِّي أَكُونُ أَحْيَانًا وَرَاءَ الإِمَامِ قَالَ اقْرَأْ بِهَا فِي نَفْسِكَ . وَرَوَى أَبُو عُثْمَانَ النَّهْدِيُّ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ قَالَ أَمَرَنِي النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم أَنْ أُنَادِيَ أَنْ لاَ صَلاَةَ إِلاَّ بِقِرَاءَةِ فَاتِحَةِ الْكِتَابِ . وَاخْتَارَ أَكْثَرُ أَصْحَابِ الْحَدِيثِ أَنْ لاَ يَقْرَأَ الرَّجُلُ إِذَا جَهَرَ الإِمَامُ بِالْقِرَاءَةِ وَقَالُوا يَتَتَبَّعُ سَكَتَاتِ الإِمَامِ . وَقَدِ اخْتَلَفَ أَهْلُ الْعِلْمِ فِي الْقِرَاءَةِ خَلْفَ الإِمَامِ فَرَأَى أَكْثَرُ أَهْلِ الْعِلْمِ مِنْ أَصْحَابِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم وَالتَّابِعِينَ وَمَنْ بَعْدَهُمُ الْقِرَاءَةَ خَلْفَ الإِمَامِ وَبِهِ يَقُولُ مَالِكُ بْنُ أَنَسٍ وَعَبْدُ اللَّهِ بْنُ الْمُبَارَكِ وَالشَّافِعِيُّ وَأَحْمَدُ وَإِسْحَاقُ . وَرُوِيَ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الْمُبَارَكِ أَنَّهُ قَالَ أَنَا أَقْرَأُ خَلْفَ الإِمَامِ وَالنَّاسُ يَقْرَءُونَ إِلاَّ قَوْمًا مِنَ الْكُوفِيِّينَ وَأَرَى أَنَّ مَنْ لَمْ يَقْرَأْ صَلاَتُهُ جَائِزَةٌ . وَشَدَّدَ قَوْمٌ مِنْ أَهْلِ الْعِلْمِ فِي تَرْكِ قِرَاءَةِ فَاتِحَةِ الْكِتَابِ وَإِنْ كَانَ خَلْفَ الإِمَامِ فَقَالُوا لاَ تُجْزِئُ صَلاَةٌ إِلاَّ بِقِرَاءَةِ فَاتِحَةِ الْكِتَابِ وَحْدَهُ كَانَ أَوْ خَلْفَ الإِمَامِ . وَذَهَبُوا إِلَى مَا رَوَى عُبَادَةُ بْنُ الصَّامِتِ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم . وَقَرَأَ عُبَادَةُ بْنُ الصَّامِتِ بَعْدَ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم خَلْفَ الإِمَامِ وَتَأَوَّلَ قَوْلَ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم " لاَ صَلاَةَ إِلاَّ بِقِرَاءَةِ فَاتِحَةِ الْكِتَابِ " . وَبِهِ يَقُولُ الشَّافِعِيُّ وَإِسْحَاقُ وَغَيْرُهُمَا . وَأَمَّا أَحْمَدُ بْنُ حَنْبَلٍ فَقَالَ مَعْنَى قَوْلِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم " لاَ صَلاَةَ لِمَنْ لَمْ يَقْرَأْ بِفَاتِحَةِ الْكِتَابِ " . إِذَا كَانَ وَحْدَهُ . وَاحْتَجَّ بِحَدِيثِ جَابِرِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ حَيْثُ قَالَ مَنْ صَلَّى رَكْعَةً لَمْ يَقْرَأْ فِيهَا بِأُمِّ الْقُرْآنِ فَلَمْ يُصَلِّ إِلاَّ أَنْ يَكُونَ وَرَاءَ الإِمَامِ . قَالَ أَحْمَدُ بْنُ حَنْبَلٍ فَهَذَا رَجُلٌ مِنْ أَصْحَابِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم تَأَوَّلَ قَوْلَ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم " لاَ صَلاَةَ لِمَنْ لَمْ يَقْرَأْ بِفَاتِحَةِ الْكِتَابِ " . أَنَّ هَذَا إِذَا كَانَ وَحْدَهُ . وَاخْتَارَ أَحْمَدُ مَعَ هَذَا الْقِرَاءَةَ خَلْفَ الإِمَامِ وَأَنْ لاَ يَتْرُكَ الرَّجُلُ فَاتِحَةَ الْكِتَابِ وَإِنْ كَانَ خَلْفَ الإِمَامِ .
انساری برای ما حدیث کرد، معن برای ما حدیث کرد، مالک بن انس از ابن شهاب، او از ابن اکیمه لیثی، و او از ابوهُریره روایت کرد که رسول الله ﷺ از نمازی فارغ شدند که در آن قرائت را بلند خوانده بودند، سپس فرمودند:
«آیا کسی از شما اکنون با من قرائت کرد؟» مردی گفت: «بله، ای رسول خدا.» فرمودند: «من در دل گفتم: چرا در قرائت قرآن با من رقابت میشود؟» راوی گفت: پس چون مردم این سخن را از رسول الله ﷺ شنیدند، در نمازهایی که ایشان قرائت را بلند میخواندند، همراه با رسول الله ﷺ قرائت کردن را ترک کردند. او گفت: در این باب از ابن مسعود، عمران بن حصین و جابر بن عبدالله نیز روایاتی وارد شده است. ابوعیسی گفت: این حدیث حسن است. نام ابن اکیمه لیثی، عماره است و برخی عمرو بن اکیمه گفتهاند. برخی از اصحاب زهری این حدیث را روایت کرده و این عبارت را ذکر نمودهاند؛ او گفت: زهری فرمود: پس چون مردم این را از رسول الله ﷺ شنیدند، قرائت کردن را ترک کردند. در این حدیث چیزی نیست که برای کسانی که به قرائت پشت سر امام معتقدند مشکلی ایجاد کند، زیرا خود ابوهُریره این حدیث را از پیامبر ﷺ روایت کرده و همچنین از پیامبر ﷺ روایت نموده که فرمودند: «هر کس نمازی بخواند که در آن امالقرآن (فاتحه الکتاب) را نخواند، نمازش ناقص است، ناقص است و تمام نیست.» سپس راوی حدیث به او گفت: گاهی پشت سر امام هستم. او پاسخ داد: آن را در دل خود بخوان. ابوعثمان نهْدی از ابوهُریره روایت کرد که گفت: پیامبر ﷺ مرا فرمان داد تا اعلام کنم هیچ نمازی بدون قرائت فاتحه الکتاب نیست. بیشتر محدثان ترجیح دادهاند که وقتی امام قرائت را بلند میخواند، مأموم قرائت نکند و گفتهاند: باید سکوتهای امام را دنبال کند. اهل علم در مورد قرائت پشت سر امام اختلاف نظر دارند. اکثر اهل علم از صحابه پیامبر ﷺ، تابعین و نسلهای بعد از آنان به قرائت پشت سر امام معتقدند و این قول مالک بن انس، عبدالله بن مبارک، شافعی، احمد و اسحاق است. از عبدالله بن مبارک روایت شده که گفت: من پشت سر امام قرائت میکنم و مردم نیز قرائت میکنند، جز گروهی از کوفیان؛ اما من معتقدم نماز کسی که قرائت نکند جایز است. گروهی از اهل علم در ترک قرائت فاتحه الکتاب حتی در حال اقتدا سختگیری کرده و گفتهاند: نماز بدون قرائت فاتحه الکتاب صحیح نیست، چه به تنهایی باشد و چه پشت سر امام. آنان به روایت عباده بن صامت از پیامبر ﷺ تمسک جستهاند. عباده بن صامت پس از پیامبر ﷺ پشت سر امام قرائت میکرد و سخن پیامبر ﷺ که فرمودند «بدون قرائت فاتحه الکتاب نمازی نیست» را تأویل نمود. این همان قول شافعی، اسحاق و دیگران است. اما احمد بن حنبل گفت: منظور از سخن پیامبر ﷺ که «نماز کسی که فاتحه الکتاب را نخواند باطل است»، زمانی است که تنها باشد. او به حدیث جابر بن عبدالله استدلال کرد که فرمود: هر کس رکعتی نماز بخواند و در آن امالقرآن را نخواند، نماز نخوانده است مگر اینکه پشت سر امام باشد. احمد بن حنبل گفت: این صحابی پیامبر ﷺ سخن ایشان «نماز کسی که فاتحه الکتاب را نخواند باطل است» را تأویل کرده که مربوط به حالت انفرادی است. با این حال، احمد قرائت پشت سر امام را ترجیح داد و معتقد بود که شخص نباید فاتحه الکتاب را حتی هنگام اقتدا ترک کند.
ترجمه و توضیح توسط Khutba World، ترجمهشده از عربی.
امام هنگام تلاوت بلند قرآن از نمازگزاران میخواهد سکوت کنند.
امام قرآن را با صدای شنیدنی میخواند، چنانکه در برخی نمازها انجام میشود.
نام دیگری برای سورهٔ فاتحه، سورهٔ آغازین قرآن است.
وقفههای کوتاهی که امام در آنها تلاوت نمیکند و نمازگزارِ پیرو میتواند خودش تلاوت کند.
این روایت تأکید میکند که نمازگزاران نباید تلاوت شنیدنی امام را مختل کنند. ترمذی نقل میکند که دانشمندان دربارهٔ تلاوت پشت سر امام اختلاف نظر داشتند. مالک، شافعی و احمد از جمله دانشمندانی هستند که تلاوت پشت سر امام را جایز میدانستند؛ شافعی و اسحاق در این زمینه بر تلاوت سورهٔ فاتحه تأکید داشتند. احمد نیز تلاوت فاتحه پشت سر امام را ترجیح میداد. دیگر محدثان توصیه میکردند هنگام تلاوت بلند امام، نمازگزار با او تلاوت نکند و از مکثهای او بهره ببرد. بنابراین، این روایت در چارچوب بحث گستردهتری دربارهٔ نماز خواندن پشت سر امام فهمیده میشود.
- هنگام تلاوت بلند قرآن از سوی امام با دقت گوش دهید و عبادت جمعی را مختل نکنید.
- در مسائل مربوط به فاتحه پشت سر امام، از توضیح معتبر مذهب فقهی خود پیروی کنید و اختلاف نظرها را محترمانه بررسی کنید.
- اگر طبق توضیحی که از آن پیروی میکنید خودتان تلاوت میکنید، مکثهای امام را در نظر بگیرید.
این روایت نیز دربارهٔ تلاوت سورهٔ فاتحه از سوی کسی است که پشت سر امام نماز میخواند؛ درجهٔ ذکرشده برای آن ضعیف (ضعیف/داعیف) است.
Jami' at-Tirmidhi · #313 (Sahih Muquf)جابر بن عبدالله در آن توضیح میدهد که ترک فاتحه در چه شرایطی مطرح است؛ این گفتار بهعنوان سخنی موقوف به یک صحابی نسبت داده شده است.
Jami' at-Tirmidhi · #151 (Sahih)این روایت صحیح از ابوهریره با اهمیت حفظ نظم نماز جماعت و توجه به تلاوت پیوند دارد.
هر روز یک حدیث، به زبان خودت
اپلیکیشن هر روز یک حدیث همراه با توضیح به تو ارائه میدهد؛ حتی بهصورت ویجت روی تلفنت. استفاده از آن رایگان است.