کتاب تفسیر · Jami at-Tirmidhi

Jami at-Tirmidhi، حدیث 3218

روایت‌شده توسط Anas ibn Malik. متن عربی همراه با ترجمه و توضیح اختصاصی.

Sahih (معتبر)کتاب: کتاب تفسیر
جامع الترمذي
چه کسی روایت کرد؟

به روایت Anas ibn Malik

Sahih (معتبر)

روایت

متن عربی

حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ بْنُ سَعِيدٍ، حَدَّثَنَا جَعْفَرُ بْنُ سُلَيْمَانَ الضُّبَعِيُّ، عَنِ الْجَعْدِ بْنِ عُثْمَانَ، عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ، رضى الله عنه قَالَ تَزَوَّجَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَدَخَلَ بِأَهْلِهِ - قَالَ - فَصَنَعَتْ أُمِّي أُمُّ سُلَيْمٍ حَيْسًا فَجَعَلَتْهُ فِي تَوْرٍ فَقَالَتْ يَا أَنَسُ اذْهَبْ بِهَذَا إِلَى رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَقُلْ لَهُ بَعَثَتْ إِلَيْكَ بِهَا أُمِّي وَهِيَ تُقْرِئُكَ السَّلاَمَ وَتَقُولُ إِنَّ هَذَا لَكَ مِنَّا قَلِيلٌ يَا رَسُولَ اللَّهِ ‏.‏ قَالَ فَذَهَبْتُ بِهِ إِلَى رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَقُلْتُ إِنَّ أُمِّي تُقْرِئُكَ السَّلاَمَ وَتَقُولُ إِنَّ هَذَا مِنَّا لَكَ قَلِيلٌ ‏.‏ فَقَالَ ‏"‏ ضَعْهُ ‏"‏ ‏.‏ ثُمَّ قَالَ ‏"‏ اذْهَبْ فَادْعُ لِي فُلاَنًا وَفُلاَنًا وَفُلاَنًا وَمَنْ لَقِيتَ ‏"‏ ‏.‏ فَسَمَّى رِجَالاً قَالَ فَدَعَوْتُ مَنْ سَمَّى وَمَنْ لَقِيتُ قَالَ قُلْتُ لأَنَسٍ عَدَدُكُمْ كَمْ كَانُوا قَالَ زُهَاءَ ثَلاَثِمِائَةٍ ‏.‏ قَالَ وَقَالَ لِي رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ يَا أَنَسُ هَاتِ التَّوْرَ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ فَدَخَلُوا حَتَّى امْتَلأَتِ الصُّفَّةُ وَالْحُجْرَةُ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ لِيَتَحَلَّقْ عَشَرَةٌ عَشَرَةٌ وَلْيَأْكُلْ كُلُّ إِنْسَانٍ مِمَّا يَلِيهِ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ فَأَكَلُوا حَتَّى شَبِعُوا قَالَ فَخَرَجَتْ طَائِفَةٌ وَدَخَلَتْ طَائِفَةٌ حَتَّى أَكَلُوا كُلُّهُمْ ‏.‏ قَالَ فَقَالَ لِي ‏"‏ يَا أَنَسُ ارْفَعْ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ فَرَفَعْتُ فَمَا أَدْرِي حِينَ وَضَعْتُ كَانَ أَكْثَرَ أَمْ حِينَ رَفَعْتُ قَالَ وَجَلَسَ مِنْهُمْ طَوَائِفُ يَتَحَدَّثُونَ فِي بَيْتِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَرَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم جَالِسٌ وَزَوْجَتُهُ مُوَلِّيَةٌ وَجْهَهَا إِلَى الْحَائِطِ فَثَقُلُوا عَلَى رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَخَرَجَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَسَلَّمَ عَلَى نِسَائِهِ ثُمَّ رَجَعَ فَلَمَّا رَأَوْا رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَدْ رَجَعَ ظَنُّوا أَنَّهُمْ قَدْ ثَقُلُوا عَلَيْهِ قَالَ فَابْتَدَرُوا الْبَابَ فَخَرَجُوا كُلُّهُمْ وَجَاءَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم حَتَّى أَرْخَى السِّتْرَ وَدَخَلَ وَأَنَا جَالِسٌ فِي الْحُجْرَةِ فَلَمْ يَلْبَثْ إِلاَّ يَسِيرًا حَتَّى خَرَجَ عَلَىَّ وَأُنْزِلَتْ هَذِهِ الآيَاتُ فَخَرَجَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَقَرَأَهُنَّ عَلَى النَّاسِ ‏:‏ ‏(‏ يا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا لاَ تَدْخُلُوا بُيُوتَ النَّبِيِّ إِلاَّ أَنْ يُؤْذَنَ لَكُمْ إِلَى طَعَامٍ غَيْرَ نَاظِرِينَ إِنَاهُ ‏)‏ إِلَى آخِرِ الآيَةِ ‏.‏ قَالَ الْجَعْدُ قَالَ أَنَسٌ أَنَا أَحْدَثُ النَّاسِ عَهْدًا بِهَذِهِ الآيَاتِ وَحُجِبْنَ نِسَاءُ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ ‏.‏ وَالْجَعْدُ هُوَ ابْنُ عُثْمَانَ وَيُقَالُ هُوَ ابْنُ دِينَارٍ وَيُكْنَى أَبَا عُثْمَانَ بَصْرِيٌّ وَهُوَ ثِقَةٌ عِنْدَ أَهْلِ الْحَدِيثِ رَوَى عَنْهُ يُونُسُ بْنُ عُبَيْدٍ وَشُعْبَةُ وَحَمَّادُ بْنُ زَيْدٍ ‏.‏

ترجمه

قتیبه بن سعید به ما حدیث کرد، جعفر بن سلیمان ضبعی به ما حدیث کرد، از جعد بن عثمان، از انس بن مالک رضی الله عنه که گفت: رسول الله ﷺ ازدواج کردند و نزد همسرشان رفتند. او گفت: مادرم ام سلیم در ظرفی (تور) حیس درست کرد و گفت: ای انس! این را نزد رسول الله ﷺ ببر و بگو: مادرم این را برای شما فرستاده، به شما سلام می‌رساند و می‌گوید: ای رسول خدا، این هدیه کوچکی از جانب ما برای شماست. او گفت: من آن را نزد رسول الله ﷺ بردم و گفتم: مادرم به شما سلام می‌رساند و می‌گوید: این مقدار کمی از جانب ما برای شماست. ایشان فرمودند:

«آن را بگذار.» سپس فرمودند: «برو و فلانی و فلانی و فلانی و هر کس را که دیدی برای من دعوت کن.» ایشان نام چند نفر را بردند. او گفت: من کسانی را که نام بردند و هر کس را که دیدم دعوت کردم. جعد گفت: به انس گفتم: تعداد شما چقدر بود؟ گفت: حدود سیصد نفر. او گفت: رسول الله ﷺ به من فرمودند: «ای انس، ظرف را بیاور.» او گفت: مردم وارد شدند تا اینکه صفّه و اتاق پر شد. رسول الله ﷺ فرمودند: «ده نفر ده نفر حلقه بزنید و هر کس از آنچه پیش رویش است بخورد.» او گفت: آنها خوردند تا سیر شدند. گروهی خارج شدند و گروهی دیگر وارد شدند تا اینکه همه خوردند. او گفت: ایشان به من فرمودند: «ای انس، ظرف را بردار.» او گفت: من آن را برداشتم، اما نمی‌دانم وقتی اول گذاشتم بیشتر بود یا وقتی برداشتم. او گفت: عده‌ای از آنان در خانه رسول الله ﷺ نشسته و صحبت می‌کردند، در حالی که رسول الله ﷺ نشسته بودند و همسرشان رو به دیوار بود. حضور آنان بر رسول الله ﷺ سنگین آمد، لذا ایشان برای سلام دادن به سایر همسرانشان بیرون رفتند، سپس بازگشتند. وقتی دیدند رسول الله ﷺ برگشته‌اند، پنداشتند که بر ایشان گران آمده‌اند، پس شتابان به سوی در رفتند و همگی خارج شدند. رسول الله ﷺ آمدند و پرده را انداختند و داخل شدند، در حالی که من در اتاق نشسته بودم. دیری نپایید که ایشان نزد من بیرون آمدند و این آیات نازل شد. رسول الله ﷺ بیرون رفتند و آن را برای مردم خواندند: «ای کسانی که ایمان آورده‌اید! وارد خانه‌های پیامبر نشوید مگر اینکه برای طعام به شما اجازه داده شود...» تا پایان آیه. جعد گفت: انس گفت: من زودتر از همه مردم از این آیات باخبر شدم و زنان رسول الله ﷺ محجوب شدند. ابوعیسی گفت: این حدیث حسن صحیح است. جعد همان ابن عثمان است و گفته شده ابن دینار است، کنیه‌اش ابوعثمان است، اهل بصره و نزد اهل حدیث مورد اعتماد است. یونس بن عبید، شعبه و حماد بن زید از او روایت کرده‌اند.

ترجمه و توضیح توسط Khutba World، ترجمه‌شده از عربی.

پیام اصلی

پیامبر ﷺ با غذای اندکی از افراد بسیاری پذیرایی کردند و مهمان‌نوازی و آداب حضور در خانه را آموختند.

پیشینه و سبب بیان

این رویداد در زمان ازدواج پیامبر ﷺ رخ داد. انس شرح می‌دهد که مهمانان برای صرف غذا به خانهٔ ایشان آمدند و پس از آن به گفت‌وگو ادامه دادند؛ سپس آیات ۳۳:۵۳ دربارهٔ اجازه گرفتن، حضور در مهمانی و به‌موقع رفتن نازل شد.

توضیح واژه‌های دشوار
حَیس

غذایی که از موادی مانند خرما، پنیر و کره تهیه می‌شد.

تَور

ظرف یا کاسه‌ای که غذا در آن سرو می‌شد.

صُفّه

فضایی سرپوشیده در کنار مسجد مدینه.

برداشت‌های عالمان

عالمان از قرآن ۳۳:۵۳ و این روایت، آداب دیدار را چنین برداشت می‌کنند: بدون اجازه وارد خانه‌ای نشوید، در زمان توافق‌شده بیایید و پس از غذا به‌موقع بروید تا بی‌دلیل میزبان را معطل نکنید. دستور به خوردن از غذایی که پیش روی شماست، نظم و رعایت حال دیگران را می‌آموزد. عالمان فراوان ماندن غذا را معجزه‌ای می‌دانند که خداوند به پیامبر ﷺ عطا کرد. چهار مذهب فقهی بر اهمیت اجازه گرفتن و پرهیز از ایجاد مزاحمت تأکید دارند؛ جزئیات آداب دیدار بر پایهٔ متون گسترده‌تر و اصول فقهی بررسی می‌شود.

درس‌هایی برای امروز
  1. پیش از ورود به خانهٔ کسی اجازه بگیرید و به حریم خصوصی او احترام بگذارید.
  2. پس از غذا به‌موقع بروید تا میزبان آسایش و فرصت داشته باشد.
  3. آنچه دارید با دیگران تقسیم کنید و منظم غذا بخورید، بی‌آنکه مزاحم دیگران شوید.
الْحَدِيثُ الشَّرِيفُ

هر روز یک حدیث، به زبان خودت

اپلیکیشن هر روز یک حدیث همراه با توضیح به تو ارائه می‌دهد؛ حتی به‌صورت ویجت روی تلفنت. استفاده از آن رایگان است.