Sahih al-Bukhari, hadisi na 3129
An rawaito daga Abdullah ibn al-Zubair. Rubutun Larabci tare da fassararmu da bayani.
An ruwaito daga Abdullah ibn al-Zubair
Ana ɗaukar Sahih al-Bukhari gaba ɗaya a matsayin ingantacce.
Riwayar
حَدَّثَنَا إِسْحَاقُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، قَالَ قُلْتُ لأَبِي أُسَامَةَ أَحَدَّثَكُمْ هِشَامُ بْنُ عُرْوَةَ عَنْ أَبِيهِ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الزُّبَيْرِ قَالَ لَمَّا وَقَفَ الزُّبَيْرُ يَوْمَ الْجَمَلِ دَعَانِي، فَقُمْتُ إِلَى جَنْبِهِ فَقَالَ يَا بُنَىِّ، إِنَّهُ لاَ يُقْتَلُ الْيَوْمَ إِلاَّ ظَالِمٌ أَوْ مَظْلُومٌ، وَإِنِّي لاَ أُرَانِي إِلاَّ سَأُقْتَلُ الْيَوْمَ مَظْلُومًا، وَإِنَّ مِنْ أَكْبَرِ هَمِّي لَدَيْنِي، أَفَتُرَى يُبْقِي دَيْنُنَا مِنْ مَالِنَا شَيْئًا فَقَالَ يَا بُنَىِّ بِعْ مَالَنَا فَاقْضِ دَيْنِي. وَأَوْصَى بِالثُّلُثِ، وَثُلُثِهِ لِبَنِيهِ، يَعْنِي عَبْدَ اللَّهِ بْنَ الزُّبَيْرِ يَقُولُ ثُلُثُ الثُّلُثِ، فَإِنْ فَضَلَ مِنْ مَالِنَا فَضْلٌ بَعْدَ قَضَاءِ الدَّيْنِ شَىْءٌ فَثُلُثُهُ لِوَلَدِكَ. قَالَ هِشَامٌ وَكَانَ بَعْضُ وَلَدِ عَبْدِ اللَّهِ قَدْ وَازَى بَعْضَ بَنِي الزُّبَيْرِ خُبَيْبٌ وَعَبَّادٌ، وَلَهُ يَوْمَئِذٍ تِسْعَةُ بَنِينَ وَتِسْعُ بَنَاتٍ. قَالَ عَبْدُ اللَّهِ فَجَعَلَ يُوصِينِي بِدَيْنِهِ وَيَقُولُ يَا بُنَىِّ، إِنْ عَجَزْتَ عَنْهُ فِي شَىْءٍ فَاسْتَعِنْ عَلَيْهِ مَوْلاَىَ. قَالَ فَوَاللَّهِ مَا دَرَيْتُ مَا أَرَادَ حَتَّى قُلْتُ يَا أَبَتِ مَنْ مَوْلاَكَ قَالَ اللَّهُ. قَالَ فَوَاللَّهِ مَا وَقَعْتُ فِي كُرْبَةٍ مِنْ دَيْنِهِ إِلاَّ قُلْتُ يَا مَوْلَى الزُّبَيْرِ، اقْضِ عَنْهُ دَيْنَهُ. فَيَقْضِيهِ، فَقُتِلَ الزُّبَيْرُ ـ رضى الله عنه ـ وَلَمْ يَدَعْ دِينَارًا وَلاَ دِرْهَمًا، إِلاَّ أَرَضِينَ مِنْهَا الْغَابَةُ، وَإِحْدَى عَشْرَةَ دَارًا بِالْمَدِينَةِ، وَدَارَيْنِ بِالْبَصْرَةِ، وَدَارًا بِالْكُوفَةِ، وَدَارًا بِمِصْرَ. قَالَ وَإِنَّمَا كَانَ دَيْنُهُ الَّذِي عَلَيْهِ أَنَّ الرَّجُلَ كَانَ يَأْتِيهِ بِالْمَالِ فَيَسْتَوْدِعُهُ إِيَّاهُ فَيَقُولُ الزُّبَيْرُ لاَ وَلَكِنَّهُ سَلَفٌ، فَإِنِّي أَخْشَى عَلَيْهِ الضَّيْعَةَ، وَمَا وَلِيَ إِمَارَةً قَطُّ وَلاَ جِبَايَةَ خَرَاجٍ وَلاَ شَيْئًا، إِلاَّ أَنْ يَكُونَ فِي غَزْوَةٍ مَعَ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم أَوْ مَعَ أَبِي بَكْرٍ وَعُمَرَ وَعُثْمَانَ ـ رضى الله عنهم ـ قَالَ عَبْدُ اللَّهِ بْنُ الزُّبَيْرِ فَحَسَبْتُ مَا عَلَيْهِ مِنَ الدَّيْنِ فَوَجَدْتُهُ أَلْفَىْ أَلْفٍ وَمِائَتَىْ أَلْفٍ قَالَ فَلَقِيَ حَكِيمُ بْنُ حِزَامٍ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ الزُّبَيْرِ فَقَالَ يَا ابْنَ أَخِي، كَمْ عَلَى أَخِي مِنَ الدَّيْنِ فَكَتَمَهُ. فَقَالَ مِائَةُ أَلْفٍ. فَقَالَ حَكِيمٌ وَاللَّهِ مَا أُرَى أَمْوَالَكُمْ تَسَعُ لِهَذِهِ. فَقَالَ لَهُ عَبْدُ اللَّهِ أَفَرَأَيْتَكَ إِنْ كَانَتْ أَلْفَىْ أَلْفٍ وَمِائَتَىْ أَلْفٍ قَالَ مَا أُرَاكُمْ تُطِيقُونَ هَذَا، فَإِنْ عَجَزْتُمْ عَنْ شَىْءٍ مِنْهُ فَاسْتَعِينُوا بِي. قَالَ وَكَانَ الزُّبَيْرُ اشْتَرَى الْغَابَةَ بِسَبْعِينَ وَمِائَةِ أَلْفٍ، فَبَاعَهَا عَبْدُ اللَّهِ بِأَلْفِ أَلْفٍ وَسِتِّمِائَةِ أَلْفٍ ثُمَّ قَامَ فَقَالَ مَنْ كَانَ لَهُ عَلَى الزُّبَيْرِ حَقٌّ فَلْيُوَافِنَا بِالْغَابَةِ، فَأَتَاهُ عَبْدُ اللَّهِ بْنُ جَعْفَرٍ، وَكَانَ لَهُ عَلَى الزُّبَيْرِ أَرْبَعُمِائَةِ أَلْفٍ فَقَالَ لِعَبْدِ اللَّهِ إِنْ شِئْتُمْ تَرَكْتُهَا لَكُمْ. قَالَ عَبْدُ اللَّهِ لاَ. قَالَ فَإِنْ شِئْتُمْ جَعَلْتُمُوهَا فِيمَا تُؤَخِّرُونَ إِنْ أَخَّرْتُمْ. فَقَالَ عَبْدُ اللَّهِ لاَ. قَالَ قَالَ فَاقْطَعُوا لِي قِطْعَةً. فَقَالَ عَبْدُ اللَّهِ لَكَ مِنْ هَا هُنَا إِلَى هَا هُنَا. قَالَ فَبَاعَ مِنْهَا فَقَضَى دَيْنَهُ فَأَوْفَاهُ، وَبَقِيَ مِنْهَا أَرْبَعَةُ أَسْهُمٍ وَنِصْفٌ، فَقَدِمَ عَلَى مُعَاوِيَةَ وَعِنْدَهُ عَمْرُو بْنُ عُثْمَانَ وَالْمُنْذِرُ بْنُ الزُّبَيْرِ وَابْنُ زَمْعَةَ فَقَالَ لَهُ مُعَاوِيَةُ كَمْ قُوِّمَتِ الْغَابَةُ قَالَ كُلُّ سَهْمٍ مِائَةَ أَلْفٍ. قَالَ كَمْ بَقِيَ قَالَ أَرْبَعَةُ أَسْهُمٍ وَنِصْفٌ. قَالَ الْمُنْذِرُ بْنُ الزُّبَيْرِ قَدْ أَخَذْتُ سَهْمًا بِمِائَةِ أَلْفٍ. قَالَ عَمْرُو بْنُ عُثْمَانَ قَدْ أَخَذْتُ سَهْمًا بِمِائَةِ أَلْفٍ. وَقَالَ ابْنُ زَمْعَةَ قَدْ أَخَذْتُ سَهْمًا بِمِائَةِ أَلْفٍ. فَقَالَ مُعَاوِيَةُ كَمْ بَقِيَ فَقَالَ سَهْمٌ وَنِصْفٌ. قَالَ أَخَذْتُهُ بِخَمْسِينَ وَمِائَةِ أَلْفٍ. قَالَ وَبَاعَ عَبْدُ اللَّهِ بْنُ جَعْفَرٍ نَصِيبَهُ مِنْ مُعَاوِيَةَ بِسِتِّمِائَةِ أَلْفٍ، فَلَمَّا فَرَغَ ابْنُ الزُّبَيْرِ مِنْ قَضَاءِ دَيْنِهِ قَالَ بَنُو الزُّبَيْرِ اقْسِمْ بَيْنَنَا مِيرَاثَنَا. قَالَ لاَ، وَاللَّهِ لاَ أَقْسِمُ بَيْنَكُمْ حَتَّى أُنَادِيَ بِالْمَوْسِمِ أَرْبَعَ سِنِينَ أَلاَ مَنْ كَانَ لَهُ عَلَى الزُّبَيْرِ دَيْنٌ فَلْيَأْتِنَا فَلْنَقْضِهِ. قَالَ فَجَعَلَ كَلَّ سَنَةٍ يُنَادِي بِالْمَوْسِمِ، فَلَمَّا مَضَى أَرْبَعُ سِنِينَ قَسَمَ بَيْنَهُمْ قَالَ فَكَانَ لِلزُّبَيْرِ أَرْبَعُ نِسْوَةٍ، وَرَفَعَ الثُّلُثَ، فَأَصَابَ كُلَّ امْرَأَةٍ أَلْفُ أَلْفٍ وَمِائَتَا أَلْفٍ، فَجَمِيعُ مَالِهِ خَمْسُونَ أَلْفَ أَلْفٍ وَمِائَتَا أَلْفٍ.
Abdullah bin Az-Zubair ya ruwaito: Lokacin da Az-Zubair ya tsaya a yakin Al-Jamal, ya kiraye ni, na tsaya a gefensa, sai ya ce mini, 'Ya dana! A yau ba za a kashe mutum ba sai dai a matsayin mai zalunci ko wanda aka zalunta. Ina ganin za a kashe ni a yau a matsayin wanda aka zalunta. Babban abin damuwata bashi ne. Shin kana ganin idan muka biya basussukan, zai rage wani abu daga dukiyarmu?' Az-Zubair ya kara da cewa, 'Ya dana! Sai da dukiyarmu ka biya basussukana.' Az-Zubair ya yi wasiyya da kashi daya bisa uku na dukiyarsa, da kashi daya bisa uku na wannan sashin ga 'ya'yansa maza; wato 'ya'yan Abdullah. Ya ce, 'Kashi daya bisa uku na kashi daya bisa uku. Idan ya rage wata dukiya bayan biyan basussuka, kashi daya bisa uku (na kashi daya bisa uku din da ya rage) na 'ya'yanka ne.' (Hisham, mai ruwaito na biyu ya kara da cewa: 'Wasu daga cikin 'ya'yan Abdullah sun yi daidai shekaru da 'ya'yan Az-Zubair kamar Khubaib da Abbas. Abdullah yana da 'ya'ya maza tara da mata tara a wancan lokacin.') (Mai ruwaito Abdullah ya kara da cewa:) Mahaifina (Az-Zubair) ya ci gaba da jan hankalina game da basussukansa yana cewa, 'Idan ka kasa biyan wani sashi na bashin, ka nemi taimako daga Maigidana.' Ban rantshe da Allah ba! Ban fahimci abin da yake nufi ba har sai na tambayi, 'Ya uba! Wanene Maigidanka?' Ya amsa, 'Allah (shi ne Maigidana).' Ban rantshe da Allah ba, duk lokacin da na samu wahala game da basussukansa, ina cewa, 'Maigidan Az-Zubair! Biya bashinsa a madadinsa.' Sai Allah Ya taimaka wajen biyarsa. An kashe Az-Zubair a matsayin shahidi bai bar Dinar ko Dirham ba face filaye biyu, daya ana kiransa Al-Ghaba, da gidaje goma sha daya a Madina, biyu a Basra, daya a Kufa, da daya a Masar. A zahiri, tushen bashin da yake da shi shi ne, idan mutum ya zo da kudi don ajiya a gare shi, Az-Zubair zai ce, 'A'a, (ba zan karbe shi a matsayin amana ba), amma zan dauke shi a matsayin bashi, domin ina tsoron kada ya bata.' Ba a taba nada Az-Zubair gwamna ko mai karbar harajin Kharaj ko wani abu makamancin haka ba, sai dai ya tara dukiyarsa daga ganin yakin da ya halarci tare da Annabi ﷺ, Abu Bakr, Umar, da Uthman. (Abdullah bin Az-Zubair ya kara da cewa:) Lokacin da na lissafa bashin da yake da shi, na same shi miliyan biyu da dubu dari biyu. (Mai ruwaito na biyu ya kara da cewa:) Hakim bin Hizam ya hadu da Abdullah bin Zubair ya tambayi, 'Ya dan uwana! Nawa ne bashin dan uwana?' Abdullah ya boye shi ya ce, 'Dubu dari.' Hakim ya ce, 'Ban rantshe da Allah ba! Ba na ganin dukiyarku za ta iya daukar wannan.' Sai Abdullah ya ce masa, 'Me kuma idan ya zama miliyan biyu da dubu dari biyu?' Hakim ya ce, 'Ba na ganin za ku iya biyan wannan; don haka idan kun kasa biyan wani sashi, ku nemi taimako daga gare ni.' Az-Zubair ya riga ya sayi Al-Ghaba da dubu dari da saba'in. Abdullah ya sayar da shi da miliyan daya da dubu dari shida. Sannan ya kira mutane yana cewa, 'Duk wanda yake da hakki ko bashi a kan Az-Zubair bari ya zo mana Al-Ghaba.' Sai Abdullah bin Ja'far ya zo masa, wanda Az-Zubair yake da bashin dubu dari hudu a kansa. Ya ce wa Abdullah bin Az-Zubair, 'Idan kuna so zan bar muku bashin.' Abdullah (bin Az-Zubair) ya ce, 'A'a.' Sannan Ibn Ja'far ya ce, 'Idan kuna so za ku iya jinkirta biyan idan kuna son jinkirta wani bashi.' Ibn Az-Zubair ya ce, 'A'a.' Abdullah bin Ja'far ya ce, 'To ku yanke mini guntun fili.' Abdullah bin Az-Zubair ya ce masa, 'Fili daga nan zuwa can naka ne.' Don haka, Abdullah bin Az-Zubair ya sayar da wasu daga cikin dukiyar (ciki har da gidaje) ya biya bashinsa cikakke, ya rage da rabo hudu da rabi na filin (wato Al-Ghaba). Sannan ya je wurin Mu'awiya yayin da Amr bin Uthman, Al-Mundhir bin Az-Zubair da Ibn Zam'a suna tare da shi. Mu'awiya ya tambayi, 'An kiyasta Al-Ghaba da nawa?' Ya ce, 'Kowane rabo dubu dari.' Muawiya ya tambayi, 'Rabo nawa ya rage?' Abdullah ya amsa, 'Rabo hudu da rabi.' Al-Mundhir bin Az-Zubair ya ce, 'Na dauki rabo daya da dubu dari.' Amr bin Uthman ya ce, 'Na dauki rabo daya da dubu dari.' Ibn Zam'a ya ce, 'Na dauki rabo daya da dubu dari.' Muawiya ya ce, 'Nawa ya rage yanzu?' Abdullah ya amsa, 'Rabo daya da rabi.' Muawiya ya ce, 'Na dauke shi da dubu dari da hamsin.' Abdullah shima ya sayar da rabonsa ga Mu'awiya da dubu dari shida. Lokacin da Ibn Az-Zubair ya gama biyan duk basussukan, 'ya'yan Az-Zubair suka ce masa, 'Raba mana gadonmu.' Ya ce, 'A'a, ban rantshe da Allah ba, ba zan raba muku ba har sai na yi kira a lokutan Hajji hudu: "Duk w
Khutba World ce ta fassara da bayyana shi, daga Larabci.
Az-Zubayr ya ɗauki kuɗin da aka amince masa da su a matsayin rance, kuma ya biya bashinsa a hankali da tsari.
Riwayar ta nuna tattaunawar az-Zubayr da ɗansa a lokacin Yaƙin al-Jamal. Az-Zubayr ya yi magana game da bashinsa, ya kuma umarci ɗansa ya biya shi.
Rance: kuɗin da aka karɓa wanda ya zama bashi da wajibi a mayar.
Sunan wani yanki na fili mallakar az-Zubayr, wanda ɗansa ya yi amfani da shi wajen biyan bashi.
Umarni na rabon dukiya wanda bai wuce kashi ɗaya bisa uku ba, kuma ake aiwatarwa bayan an biya basussuka.
Malamai sun fahimci daga wannan cewa idan mutum ya mutu, bashinsa yana da fifiko kafin a raba gadonsa. Az-Zubayr ya mayar da kuɗin da aka amince masa da su rance, domin ya ci gaba da ɗaukar alhakin mayar da su. Riwayar kuma tana nuna cewa dogaro ga Allah yana tafiya tare da ƙoƙari na zahiri: Abdullah ya sayar da dukiya, ya nemi masu bin bashi, kuma ya jinkirta rabon gado har sai an ba da damar gabatar da buƙatu. Wasiyyar da za ta amfanar da magaji tana da iyaka bisa ƙa'idar da aka sani cewa magaji ba ya samun ƙarin rabo ta wasiyya ba tare da yardar sauran magada ba.
- Ka rubuta rance da kuɗin da aka amince maka da su a sarari, domin kare haƙƙin wasu.
- Ka biya basussuka daga dukiyar gado kafin ka raba ta tsakanin magada.
- Ka dogara ga Allah, tare da yin ƙoƙari cikin tsari da adalci don cika wajibcin kuɗi.
Wannan riwayar sahih tana magana ne game da rabon dukiya, kuma tana taimakawa wajen fahimtar ƙa'idojin gado da haƙƙoƙi gabaɗaya.
Sahih al-Bukhari · #3094 (Sahih)Wannan riwayar sahih tana magana ne game da rabon dukiya, don haka tana ba da kwatanci mai dacewa ga yadda aka tafiyar da gadon az-Zubayr.
Hadisi kowace rana, a harshenka
Manhajar tana ba ka hadisi tare da bayani kowace rana, har ma a matsayin widget a wayarka. Ana amfani da ita kyauta.