تقسیم آب · Sahih al-Bukhari

Sahih al-Bukhari، حدیث 2362

روایت‌شده توسط Az-Zubair ibn al-Awwam. متن عربی همراه با ترجمه و توضیح اختصاصی.

Sahih (معتبر)کتاب: تقسیم آب
صحيح البخاري
چه کسی روایت کرد؟

از البخاري تا عُرْوَةَ بْنِ الزُّبَيْرِ

Sahih (معتبر)
  1. 1مُحَمَّدٌآن را به البخاري روایت کرد
  2. 2مَخْلَدٌ
  3. 3ابْنُ جُرَيْجٍ
  4. 4ابْنُ شِهَابٍ
  5. 5عُرْوَةَ بْنِ الزُّبَيْرِ

ترتیب مطابق متن عربی این روایت است. صحيح البخاري در مجموع معتبر دانسته می‌شود.

روایت

متن عربی

حَدَّثَنَا مُحَمَّدٌ، أَخْبَرَنَا مَخْلَدٌ، قَالَ أَخْبَرَنِي ابْنُ جُرَيْجٍ، قَالَ حَدَّثَنِي ابْنُ شِهَابٍ، عَنْ عُرْوَةَ بْنِ الزُّبَيْرِ، أَنَّهُ حَدَّثَهُ أَنَّ رَجُلاً مِنَ الأَنْصَارِ خَاصَمَ الزُّبَيْرَ فِي شِرَاجٍ مِنَ الْحَرَّةِ يَسْقِي بِهَا النَّخْلَ‏.‏ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ اسْقِ يَا زُبَيْرُ ـ فَأَمَرَهُ بِالْمَعْرُوفِ ـ ثُمَّ أَرْسِلْ إِلَى جَارِكَ ‏"‏‏.‏ فَقَالَ الأَنْصَارِيُّ أَنْ كَانَ ابْنَ عَمَّتِكَ‏.‏ فَتَلَوَّنَ وَجْهُ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ثُمَّ قَالَ ‏"‏ اسْقِ ثُمَّ احْبِسْ حَتَّى يَرْجِعَ الْمَاءُ إِلَى الْجَدْرِ ‏"‏‏.‏ وَاسْتَوْعَى لَهُ حَقَّهُ‏.‏ فَقَالَ الزُّبَيْرُ وَاللَّهِ إِنَّ هَذِهِ الآيَةَ أُنْزِلَتْ فِي ذَلِكَ ‏{‏َلاَ وَرَبِّكِ لاَ يُؤْمِنُونَ حَتَّى يُحَكِّمُوكَ فِيمَا شَجَرَ بَيْنَهُمْ‏}‏‏.‏ قَالَ لِي ابْنُ شِهَابٍ فَقَدَّرَتِ الأَنْصَارُ وَالنَّاسُ قَوْلَ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ اسْقِ ثُمَّ احْبِسْ حَتَّى يَرْجِعَ إِلَى الْجَدْرِ ‏"‏‏.‏ وَكَانَ ذَلِكَ إِلَى الْكَعْبَيْنِ‏.‏

ترجمه

محمد به ما حدیث کرد، مخلد به ما خبر داد و گفت: ابن جریج به من خبر داد و گفت: ابن شهاب از عروه بن زبیر برایم حدیث کرد که او به وی خبر داده است که مردی از انصار با زبیر بر سر جوی آبی در حرّه که نخل‌ها را با آن آبیاری می‌کردند، اختلاف پیدا کرد. رسول خدا ﷺ فرمودند — و ایشان را به نیکی دستور دادند —:

«ای زبیر! ابتدا آبیاری کن، سپس آب را برای همسایه‌ات رها کن.» مرد انصاری گفت: «آیا این بدان خاطر است که او پسر عمه‌ات است؟» پس رنگ چهره رسول خدا ﷺ تغییر کرد و سپس فرمودند: «آبیاری کن، سپس آب را نگه دار تا اینکه به دیواره گودال‌ها بازگردد.» بدین ترتیب حق کامل او را به وی دادند. زبیر گفت: «به خدا سوگند، این آیه در همین باره نازل شد: {پس به پروردگارت سوگند، ایمان نمی‌آورند مگر اینکه تو را در آنچه میان خود اختلاف دارند داور قرار دهند}.» ابن شهاب به من گفت: انصار و مردم سخن پیامبر ﷺ را که فرمودند «آبیاری کن، سپس نگه دار تا به دیواره بازگردد» به معنای رسیدن آب تا مچ پا تفسیر کردند.

ترجمه و توضیح توسط Khutba World، ترجمه‌شده از عربی.

پیام اصلی

قاضی باید حقوق آب را عادلانه تقسیم کند و حق کامل هرکس را رعایت کند.

پیشینه و سبب بیان

مردی از انصار و زبیر بن عوام دربارهٔ آبراهی آبیاری در حَرّه اختلاف کردند. پیامبر ﷺ دربارهٔ نوبت و مقدار آب حکم صادر کرد.

توضیح واژه‌های دشوار
حرّه

منطقه‌ای پوشیده از سنگ‌های آتشفشانی تیره در اطراف مدینه.

آبراه آبیاری

مسیری برای رساندن آب به کشتزارها یا درختان.

تا لبه‌ها

حدی برای مقدار آبی که زبیر می‌توانست نگه دارد، پیش از آنکه آب به مسیر خود ادامه دهد.

برداشت‌های عالمان

عالمان از این روایت نتیجه می‌گیرند که استفاده‌کنندگان از آب باید حقوق یکدیگر را رعایت کنند و قاضی باید اختلاف را بی‌طرفانه داوری کند. توصیهٔ نخست به رعایت انصاف، بر آشتی تأکید دارد؛ اما اتهامی جانبدارانه تکلیف قاضی به داوری عادلانه را تغییر نمی‌دهد. توضیح ابن شهاب روشن می‌کند که این حد را تا سطح قوزک پا می‌دانستند. مذاهب فقهی بر اهمیت عرف، انصاف و پیشگیری از زیان در تقسیم آب مشترک تأکید دارند.

درس‌هایی برای امروز
  1. برای آب مشترک، از پیش دربارهٔ نوبت‌ها و مقدارها توافقی روشن کنید.
  2. در اختلاف ابتدا انصاف را مبنا قرار دهید، اما بگذارید قاضی حقوق هرکس را به‌طور کامل مشخص کند.
  3. بدون دلیل قاضی را به جانبداری متهم نکنید و به حکم عادلانه احترام بگذارید.
الْحَدِيثُ الشَّرِيفُ

هر روز یک حدیث، به زبان خودت

اپلیکیشن هر روز یک حدیث همراه با توضیح به تو ارائه می‌دهد؛ حتی به‌صورت ویجت روی تلفنت. استفاده از آن رایگان است.