Sahih al-Bukhari، حدیث 2560
روایتشده توسط Aisha. متن عربی همراه با ترجمه و توضیح اختصاصی.
به روایت Aisha
صحيح البخاري در مجموع معتبر دانسته میشود.
روایت
وَقَالَ اللَّيْثُ حَدَّثَنِي يُونُسُ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، قَالَ عُرْوَةُ قَالَتْ عَائِشَةُ ـ رضى الله عنها ـ إِنَّ بَرِيرَةَ دَخَلَتْ عَلَيْهَا تَسْتَعِينُهَا فِي كِتَابَتِهَا وَعَلَيْهَا خَمْسَةُ أَوَاقٍ، نُجِّمَتْ عَلَيْهَا فِي خَمْسِ سِنِينَ، فَقَالَتْ لَهَا عَائِشَةُ وَنَفِسَتْ فِيهَا أَرَأَيْتِ إِنْ عَدَدْتُ لَهُمْ عَدَّةً وَاحِدَةً، أَيَبِيعُكِ أَهْلُكِ، فَأُعْتِقَكِ، فَيَكُونَ وَلاَؤُكِ لِي فَذَهَبَتْ بَرِيرَةُ إِلَى أَهْلِهَا، فَعَرَضَتْ ذَلِكَ عَلَيْهِمْ فَقَالُوا لاَ إِلاَّ أَنْ يَكُونَ لَنَا الْوَلاَءُ. قَالَتْ عَائِشَةُ فَدَخَلْتُ عَلَى رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَذَكَرْتُ ذَلِكَ لَهُ. فَقَالَ لَهَا رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " اشْتَرِيهَا فَأَعْتِقِيهَا، فَإِنَّمَا الْوَلاَءُ لِمَنْ أَعْتَقَ ". ثُمَّ قَامَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ " مَا بَالُ رِجَالٍ يَشْتَرِطُونَ شُرُوطًا لَيْسَتْ فِي كِتَابِ اللَّهِ، مَنِ اشْتَرَطَ شَرْطًا لَيْسَ فِي كِتَابِ اللَّهِ فَهْوَ بَاطِلٌ، شَرْطُ اللَّهِ أَحَقُّ وَأَوْثَقُ ".
لیث گفت: یونس برایم حدیث کرد، از ابن شهاب، عروه گفت: عایشه رضی الله عنها فرمود: بریره نزد او آمد تا در پرداخت اقساط آزادیاش (کتابت) از وی کمک بخواهد؛ بر گردن او پنج اوقیه بود که باید طی پنج سال پرداخت میشد. عایشه با اشتیاق به او گفت:
«آیا اگر من تمام مبلغ را یکجا به آنان بپردازم، صاحبانت تو را به من میفروشند تا تو را آزاد کنم و ولایت تو از آنِ من شود؟» بریره نزد صاحبانش رفت و این پیشنهاد را با آنان مطرح کرد. آنان گفتند: «خیر، مگر اینکه ولایت از آنِ ما باشد.» عایشه گفت: پس نزد رسول الله ﷺ رفتم و ماجرا را با ایشان در میان گذاشتم. رسول الله ﷺ به او فرمودند: «او را بخر و آزاد کن، زیرا ولایت تنها از آنِ کسی است که بنده را آزاد میکند.» سپس رسول الله ﷺ برخاستند و فرمودند: «چه شده است مردمانی که شرطهایی میگذارند که در کتاب الله نیست؟ هر کس شرطی بگذارد که در کتاب الله نبوده باشد، آن شرط باطل است. شرط خداوند سزاوارتر و محکمتر است.»
ترجمه و توضیح توسط Khutba World، ترجمهشده از عربی.
شرط قراردادی نمیتواند حکمِ ولاء را که خداوند مقرر کرده است تغییر دهد.
بَریره از عایشه خواست در قرارداد مکاتبهاش برای آزادی کمکش کند. مالکان او میخواستند وی را به این شرط بفروشند که ولاء از آنِ آنان باشد. عایشه از پیامبر ﷺ راهنمایی خواست و ایشان حکم ولاء را بیان فرمود.
قراردادی که بر اساس آن فردِ بردهشده پس از پرداخت مبلغی توافقشده آزاد میشود.
پیوندی حقوقی که با آزاد کردن فردِ بردهشده پدید میآید و پیامدهایی در زمینه ارث دارد.
واحدی تاریخی برای وزن؛ در حدیث از پنج اوقیه یاد شده که باید در پنج قسط سالانه پرداخت شود.
عالمان از این روایت چنین برداشت میکنند که ولاء از آنِ کسی است که آزادی را انجام میدهد و نمیتوان آن را با شرط قراردادی به شخص دیگری واگذار کرد. شرطی که با شریعت الهی ناسازگار باشد باطل است، حتی اگر باقی قرارداد معتبر بماند. مذاهب فقهی درباره پیامدهای دقیق چنین شروط باطلی در انواع گوناگون قراردادها بحث کردهاند، اما همگی میپذیرند که توافق انسانها نمیتواند حکم ثابتشده الهی را کنار بزند.
- پیش از بستن قرارداد، شروط آن را با دقت بخوانید و روشن بیان کنید.
- اگر شرطی قراردادی با حکم روشن خداوند در تعارض است، آن را نپذیرید.
- از امکانات خود برای کمک عادلانه به افراد نیازمند بهره بگیرید.
هر روز یک حدیث، به زبان خودت
اپلیکیشن هر روز یک حدیث همراه با توضیح به تو ارائه میدهد؛ حتی بهصورت ویجت روی تلفنت. استفاده از آن رایگان است.