Sahih al-Bukhari، حدیث 4750
روایتشده توسط Aisha. متن عربی همراه با ترجمه و توضیح اختصاصی.
به روایت Aisha
صحيح البخاري در مجموع معتبر دانسته میشود.
روایت
حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ بُكَيْرٍ، حَدَّثَنَا اللَّيْثُ، عَنْ يُونُسَ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، قَالَ أَخْبَرَنِي عُرْوَةُ بْنُ الزُّبَيْرِ، وَسَعِيدُ بْنُ الْمُسَيَّبِ، وَعَلْقَمَةُ بْنُ وَقَّاصٍ، وَعُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُتْبَةَ بْنِ مَسْعُودٍ، عَنْ حَدِيثِ، عَائِشَةَ ـ رضى الله عنها ـ زَوْجِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم حِينَ قَالَ لَهَا أَهْلُ الإِفْكِ مَا قَالُوا، فَبَرَّأَهَا اللَّهُ مِمَّا قَالُوا وَكُلٌّ حَدَّثَنِي طَائِفَةً مِنَ الْحَدِيثِ، وَبَعْضُ حَدِيثِهِمْ يُصَدِّقُ بَعْضًا، وَإِنْ كَانَ بَعْضُهُمْ أَوْعَى لَهُ مِنْ بَعْضٍ الَّذِي حَدَّثَنِي عُرْوَةُ عَنْ عَائِشَةَ ـ رضى الله عنها ـ أَنَّ عَائِشَةَ ـ رضى الله عنها ـ زَوْجَ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَتْ كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم إِذَا أَرَادَ أَنْ يَخْرُجَ أَقْرَعَ بَيْنَ أَزْوَاجِهِ، فَأَيَّتُهُنَّ خَرَجَ سَهْمُهَا خَرَجَ بِهَا رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم مَعَهُ، قَالَتْ عَائِشَةُ فَأَقْرَعَ بَيْنَنَا فِي غَزْوَةٍ غَزَاهَا، فَخَرَجَ سَهْمِي، فَخَرَجْتُ مَعَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم بَعْدَ مَا نَزَلَ الْحِجَابُ، فَأَنَا أُحْمَلُ فِي هَوْدَجِي وَأُنْزَلُ فِيهِ فَسِرْنَا حَتَّى إِذَا فَرَغَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم مِنْ غَزْوَتِهِ تِلْكَ وَقَفَلَ، وَدَنَوْنَا مِنَ الْمَدِينَةِ قَافِلِينَ آذَنَ لَيْلَةً بِالرَّحِيلِ، فَقُمْتُ حِينَ آذَنُوا بِالرَّحِيلِ، فَمَشَيْتُ حَتَّى جَاوَزْتُ الْجَيْشَ، فَلَمَّا قَضَيْتُ شَأْنِي أَقْبَلْتُ إِلَى رَحْلِي، فَإِذَا عِقْدٌ لِي مِنْ جَزْعِ ظَفَارِ قَدِ انْقَطَعَ فَالْتَمَسْتُ عِقْدِي وَحَبَسَنِي ابْتِغَاؤُهُ وَأَقْبَلَ الرَّهْطُ الَّذِينَ كَانُوا يَرْحَلُونَ لِي، فَاحْتَمَلُوا هَوْدَجِي، فَرَحَلُوهُ عَلَى بَعِيرِي الَّذِي كُنْتُ رَكِبْتُ، وَهُمْ يَحْسِبُونَ أَنِّي فِيهِ، وَكَانَ النِّسَاءُ إِذْ ذَاكَ خِفَافًا لَمْ يُثْقِلْهُنَّ اللَّحْمُ، إِنَّمَا تَأْكُلُ الْعُلْقَةَ مِنَ الطَّعَامِ فَلَمْ يَسْتَنْكِرِ الْقَوْمُ خِفَّةَ الْهَوْدَجِ حِينَ رَفَعُوهُ، وَكُنْتُ جَارِيَةً حَدِيثَةَ السِّنِّ، فَبَعَثُوا الْجَمَلَ وَسَارُوا، فَوَجَدْتُ عِقْدِي بَعْدَ مَا اسْتَمَرَّ الْجَيْشُ، فَجِئْتُ مَنَازِلَهُمْ، وَلَيْسَ بِهَا دَاعٍ وَلاَ مُجِيبٌ، فَأَمَمْتُ مَنْزِلِي الَّذِي كُنْتُ بِهِ وَظَنَنْتُ أَنَّهُمْ سَيَفْقِدُونِي فَيَرْجِعُونَ إِلَىَّ فَبَيْنَا أَنَا جَالِسَةٌ فِي مَنْزِلِي غَلَبَتْنِي عَيْنِي فَنِمْتُ، وَكَانَ صَفْوَانُ بْنُ الْمُعَطَّلِ السُّلَمِيُّ ثُمَّ الذَّكْوَانِيُّ مِنْ وَرَاءِ الْجَيْشِ، فَأَدْلَجَ فَأَصْبَحَ عِنْدَ مَنْزِلِي، فَرَأَى سَوَادَ إِنْسَانٍ نَائِمٍ، فَأَتَانِي فَعَرَفَنِي حِينَ رَآنِي، وَكَانَ يَرَانِي قَبْلَ الْحِجَابِ، فَاسْتَيْقَظْتُ بِاسْتِرْجَاعِهِ حِينَ عَرَفَنِي فَخَمَّرْتُ وَجْهِي بِجِلْبَابِي، وَاللَّهِ مَا كَلَّمَنِي كَلِمَةً وَلاَ سَمِعْتُ مِنْهُ كَلِمَةً غَيْرَ اسْتِرْجَاعِهِ، حَتَّى أَنَاخَ رَاحِلَتَهُ فَوَطِئَ عَلَى يَدَيْهَا فَرَكِبْتُهَا فَانْطَلَقَ يَقُودُ بِي الرَّاحِلَةَ حَتَّى أَتَيْنَا الْجَيْشَ، بَعْدَ مَا نَزَلُوا مُوغِرِينَ فِي نَحْرِ الظَّهِيرَةِ، فَهَلَكَ مَنْ هَلَكَ، وَكَانَ الَّذِي تَوَلَّى الإِفْكَ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ أُبَىٍّ ابْنَ سَلُولَ فَقَدِمْنَا الْمَدِينَةَ، فَاشْتَكَيْتُ حِينَ قَدِمْتُ شَهْرًا، وَالنَّاسُ يُفِيضُونَ فِي قَوْلِ أَصْحَابِ الإِفْكِ، لاَ أَشْعُرُ بِشَىْءٍ مِنْ ذَلِكَ، وَهْوَ يَرِيبُنِي فِي وَجَعِي أَنِّي لاَ أَعْرِفُ مِنْ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم اللَّطَفَ الَّذِي كُنْتُ أَرَى مِنْهُ حِينَ أَشْتَكِي، إِنَّمَا يَدْخُلُ عَلَىَّ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَيُسَلِّمُ ثُمَّ يَقُولُ " كَيْفَ تِيكُمْ ". ثُمَّ يَنْصَرِفُ، فَذَاكَ الَّذِي يَرِيبُنِي، وَلاَ أَشْعُرُ حَتَّى خَرَجْتُ بَعْدَ مَا نَقَهْتُ، فَخَرَجَتْ مَعِي أُمُّ مِسْطَحٍ قِبَلَ الْمَنَاصِعِ، وَهْوَ مُتَبَرَّزُنَا، وَكُنَّا لاَ نَخْرُجُ إِلاَّ لَيْلاً إِلَى لَيْلٍ، وَذَلِكَ قَبْلَ أَنْ نَتَّخِذَ الْكُنُفَ قَرِيبًا مِنْ بُيُوتِنَا، وَأَمْرُنَا أَمْرُ الْعَرَبِ الأُوَلِ فِي التَّبَرُّزِ قِبَلَ الْغَائِطِ، فَكُنَّا نَتَأَذَّى بِالْكُنُفِ أَنْ نَتَّخِذَهَا عِنْدَ بُيُوتِنَا فَانْطَلَقْتُ أَنَا وَأُمُّ مِسْطَحٍ، وَهْىَ ابْنَةُ أَبِي رُهْمِ بْنِ عَبْدِ مَنَافٍ، وَأُمُّهَا بِنْتُ صَخْرِ بْنِ عَامِرٍ خَالَةُ أَبِي بَكْرٍ الصِّدِّيقِ، وَابْنُهَا مِسْطَحُ بْنُ أُثَاثَةَ، فَأَقْبَلْتُ أَنَا وَأُمُّ مِسْطَحٍ قِبَلَ بَيْتِي، قَدْ فَرَغْنَا مِنْ شَأْنِنَا، فَعَثَرَتْ أُمُّ مِسْطَحٍ فِي مِرْطِهَا فَقَالَتْ تَعِسَ مِسْطَحٌ. فَقُلْتُ لَهَا بِئْسَ مَا قُلْتِ أَتَسُبِّينَ رَجُلاً شَهِدَ بَدْرًا قَالَتْ أَىْ هَنْتَاهُ، أَوَلَمْ تَسْمَعِي مَا قَالَ قَالَتْ قُلْتُ وَمَا قَالَ فَأَخْبَرَتْنِي بِقَوْلِ أَهْلِ الإِفْكِ فَازْدَدْتُ مَرَضًا عَلَى مَرَضِي، فَلَمَّا رَجَعْتُ إِلَى بَيْتِي وَدَخَلَ عَلَىَّ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم تَعْنِي سَلَّمَ ثُمَّ قَالَ " كَيْفَ تِيكُمْ ". فَقُلْتُ أَتَأْذَنُ لِي أَنْ آتِيَ أَبَوَىَّ قَالَتْ وَأَنَا حِينَئِذٍ أُرِيدُ أَنْ أَسْتَيْقِنَ الْخَبَرَ مِنْ قِبَلِهِمَا، قَالَتْ فَأَذِنَ لِي رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَجِئْتُ أَبَوَىَّ فَقُلْتُ لأُمِّي يَا أُمَّتَاهْ، مَا يَتَحَدَّثُ النَّاسُ قَالَتْ يَا بُنَيَّةُ، هَوِّنِي عَلَيْكَ فَوَاللَّهِ، لَقَلَّمَا كَانَتِ امْرَأَةٌ قَطُّ وَضِيئَةً عِنْدَ رَجُلٍ يُحِبُّهَا وَلَهَا ضَرَائِرُ إِلاَّ كَثَّرْنَ عَلَيْهَا. قَالَتْ فَقُلْتُ سُبْحَانَ اللَّهِ وَلَقَدْ تَحَدَّثَ النَّاسُ بِهَذَا قَالَتْ فَبَكَيْتُ تِلْكَ اللَّيْلَةَ حَتَّى أَصْبَحْتُ لاَ يَرْقَأُ لِي دَمْعٌ، وَلاَ أَكْتَحِلُ بِنَوْمٍ حَتَّى أَصْبَحْتُ أَبْكِي فَدَعَا رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم عَلِيَّ بْنَ أَبِي طَالِبٍ، وَأُسَامَةَ بْنَ زَيْدٍ ـ رضى الله عنهما ـ حِينَ اسْتَلْبَثَ الْوَحْىُ، يَسْتَأْمِرُهُمَا فِي فِرَاقِ أَهْلِهِ، قَالَتْ فَأَمَّا أُسَامَةُ بْنُ زَيْدٍ فَأَشَارَ عَلَى رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم بِالَّذِي يَعْلَمُ مِنْ بَرَاءَةِ أَهْلِهِ، وَبِالَّذِي يَعْلَمُ لَهُمْ فِي نَفْسِهِ مِنَ الْوُدِّ، فَقَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ، أَهْلَكَ، وَمَا نَعْلَمُ إِلاَّ خَيْرًا، وَأَمَّا عَلِيُّ بْنُ أَبِي طَالِبٍ فَقَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ، لَمْ يُضَيِّقِ اللَّهُ عَلَيْكَ وَالنِّسَاءُ سِوَاهَا كَثِيرٌ، وَإِنْ تَسْأَلِ الْجَارِيَةَ تَصْدُقْكَ، قَالَتْ فَدَعَا رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم بَرِيرَةَ فَقَالَ " أَىْ بَرِيرَةُ، هَلْ رَأَيْتِ عَلَيْهَا مِنْ شَىْءٍ يَرِيبُكِ ". قَالَتْ بَرِيرَةُ لاَ وَالَّذِي بَعَثَكَ بِالْحَقِّ، إِنْ رَأَيْتُ عَلَيْهَا أَمْرًا أَغْمِصُهُ عَلَيْهَا أَكْثَرَ مِنْ أَنَّهَا جَارِيَةٌ حَدِيثَةُ السِّنِّ، تَنَامُ عَنْ عَجِينِ أَهْلِهَا، فَتَأْتِي الدَّاجِنُ فَتَأْكُلُهُ فَقَامَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَاسْتَعْذَرَ يَوْمَئِذٍ مِنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ أُبَىٍّ ابْنِ سَلُولَ، قَالَتْ، فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَهْوَ عَلَى الْمِنْبَرِ " يَا مَعْشَرَ الْمُسْلِمِينَ مَنْ يَعْذِرُنِي مِنْ رَجُلٍ، قَدْ بَلَغَنِي أَذَاهُ فِي أَهْلِ بَيْتِي، فَوَاللَّهِ مَا عَلِمْتُ عَلَى أَهْلِي إِلاَّ خَيْرًا، وَلَقَدْ ذَكَرُوا رَجُلاً، مَا عَلِمْتُ عَلَيْهِ إِلاَّ خَيْرًا، وَمَا كَانَ يَدْخُلُ عَلَى أَهْلِي إِلاَّ مَعِي ". فَقَامَ سَعْدُ بْنُ مُعَاذٍ الأَنْصَارِيُّ، فَقَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ أَنَا أَعْذِرُكَ مِنْهُ، إِنْ كَانَ مِنَ الأَوْسِ، ضَرَبْتُ عُنُقَهُ، وَإِنْ كَانَ مِنْ إِخْوَانِنَا مِنَ الْخَزْرَجِ، أَمَرْتَنَا، فَفَعَلْنَا أَمْرَكَ، قَالَتْ فَقَامَ سَعْدُ بْنُ عُبَادَةَ وَهْوَ سَيِّدُ الْخَزْرَجِ، وَكَانَ قَبْلَ ذَلِكَ رَجُلاً صَالِحًا، وَلَكِنِ احْتَمَلَتْهُ الْحَمِيَّةُ فَقَالَ لِسَعْدٍ كَذَبْتَ، لَعَمْرُ اللَّهِ لاَ تَقْتُلُهُ، وَلاَ تَقْدِرُ عَلَى قَتْلِهِ، فَقَامَ أُسَيْدُ بْنُ حُضَيْرٍ وَهْوَ ابْنُ عَمِّ سَعْدٍ، فَقَالَ لِسَعْدِ بْنِ عُبَادَةَ كَذَبْتَ، لَعَمْرُ اللَّهِ لَنَقْتُلَنَّهُ، فَإِنَّكَ مُنَافِقٌ تُجَادِلُ عَنِ الْمُنَافِقِينَ، فَتَثَاوَرَ الْحَيَّانِ الأَوْسُ وَالْخَزْرَجُ حَتَّى هَمُّوا أَنْ يَقْتَتِلُوا، وَرَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَائِمٌ عَلَى الْمِنْبَرِ، فَلَمْ يَزَلْ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يُخَفِّضُهُمْ حَتَّى سَكَتُوا وَسَكَتَ، قَالَتْ فَمَكُثْتُ يَوْمِي ذَلِكَ لاَ يَرْقَأُ لِي دَمْعٌ وَلاَ أَكْتَحِلُ بِنَوْمٍ، قَالَتْ فَأَصْبَحَ أَبَوَاىَ عِنْدِي ـ وَقَدْ بَكَيْتُ لَيْلَتَيْنِ وَيَوْمًا لاَ أَكْتَحِلُ بِنَوْمٍ وَلاَ يَرْقَأُ لِي دَمْعٌ ـ يَظُنَّانِ أَنَّ الْبُكَاءَ فَالِقٌ كَبِدِي، قَالَتْ فَبَيْنَمَا هُمَا جَالِسَانِ عِنْدِي وَأَنَا أَبْكِي، فَاسْتَأْذَنَتْ عَلَىَّ امْرَأَةٌ مِنَ الأَنْصَارِ، فَأَذِنْتُ لَهَا، فَجَلَسَتْ تَبْكِي مَعِي، قَالَتْ فَبَيْنَا نَحْنُ عَلَى ذَلِكَ دَخَلَ عَلَيْنَا رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَسَلَّمَ ثُمَّ جَلَسَ قَالَتْ وَلَمْ يَجْلِسْ عِنْدِي مُنْذُ قِيلَ مَا قِيلَ قَبْلَهَا، وَقَدْ لَبِثَ شَهْرًا، لاَ يُوحَى إِلَيْهِ فِي شَأْنِي، قَالَتْ فَتَشَهَّدَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم حِينَ جَلَسَ ثُمَّ قَالَ " أَمَّا بَعْدُ يَا عَائِشَةُ، فَإِنَّهُ قَدْ بَلَغَنِي عَنْكِ كَذَا وَكَذَا، فَإِنْ كُنْتِ بَرِيئَةً فَسَيُبَرِّئُكِ اللَّهُ، وَإِنْ كُنْتِ أَلْمَمْتِ بِذَنْبٍ فَاسْتَغْفِرِي اللَّهَ وَتُوبِي إِلَيْهِ، فَإِنَّ الْعَبْدَ إِذَا اعْتَرَفَ بِذَنْبِهِ ثُمَّ تَابَ إِلَى اللَّهِ تَابَ اللَّهُ عَلَيْهِ ". قَالَتْ فَلَمَّا قَضَى رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم مَقَالَتَهُ، قَلَصَ دَمْعِي حَتَّى مَا أُحِسُّ مِنْهُ قَطْرَةً، فَقُلْتُ لأَبِي أَجِبْ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فِيمَا قَالَ. قَالَ وَاللَّهِ مَا أَدْرِي مَا أَقُولُ لِرَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَقُلْتُ لأُمِّي أَجِيبِي رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم. قَالَتْ مَا أَدْرِي مَا أَقُولُ لِرَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَتْ فَقُلْتُ وَأَنَا جَارِيَةٌ حَدِيثَةُ السِّنِّ لاَ أَقْرَأُ كَثِيرًا مِنَ الْقُرْآنِ، إِنِّي وَاللَّهِ لَقَدْ عَلِمْتُ لَقَدْ سَمِعْتُمْ هَذَا الْحَدِيثَ حَتَّى اسْتَقَرَّ فِي أَنْفُسِكُمْ، وَصَدَّقْتُمْ بِهِ فَلَئِنْ قُلْتُ لَكُمْ إِنِّي بَرِيئَةٌ وَاللَّهُ يَعْلَمُ أَنِّي بَرِيئَةٌ لاَ تُصَدِّقُونِي بِذَلِكَ، وَلَئِنِ اعْتَرَفْتُ لَكُمْ بِأَمْرٍ، وَاللَّهُ يَعْلَمُ أَنِّي مِنْهُ بَرِيئَةٌ لَتُصَدِّقُنِّي، وَاللَّهِ مَا أَجِدُ لَكُمْ مَثَلاً إِلاَّ قَوْلَ أَبِي يُوسُفَ قَالَ {فَصَبْرٌ جَمِيلٌ وَاللَّهُ الْمُسْتَعَانُ عَلَى مَا تَصِفُونَ} قَالَتْ ثُمَّ تَحَوَّلْتُ فَاضْطَجَعْتُ عَلَى فِرَاشِي، قَالَتْ وَأَنَا حِينَئِذٍ أَعْلَمُ أَنِّي بَرِيئَةٌ، وَأَنَّ اللَّهَ مُبَرِّئِي بِبَرَاءَتِي، وَلَكِنْ وَاللَّهِ مَا كُنْتُ أَظُنُّ أَنَّ اللَّهَ مُنْزِلٌ فِي شَأْنِي وَحْيًا يُتْلَى، وَلَشَأْنِي فِي نَفْسِي كَانَ أَحْقَرَ مِنْ أَنْ يَتَكَلَّمَ اللَّهُ فِيَّ بِأَمْرٍ يُتْلَى، وَلَكِنْ كُنْتُ أَرْجُو أَنْ يَرَى رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فِي النَّوْمِ رُؤْيَا يُبَرِّئُنِي اللَّهُ بِهَا، قَالَتْ فَوَاللَّهِ مَا رَامَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَلاَ خَرَجَ أَحَدٌ مِنْ أَهْلِ الْبَيْتِ حَتَّى أُنْزِلَ عَلَيْهِ، فَأَخَذَهُ مَا كَانَ يَأْخُذُهُ مِنَ الْبُرَحَاءِ حَتَّى إِنَّهُ لَيَتَحَدَّرُ مِنْهُ مِثْلُ الْجُمَانِ مِنَ الْعَرَقِ، وَهْوَ فِي يَوْمٍ شَاتٍ مِنْ ثِقَلِ الْقَوْلِ الَّذِي يُنْزَلُ عَلَيْهِ، قَالَتْ فَلَمَّا سُرِّيَ عَنْ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم سُرِّيَ عَنْهُ وَهْوَ يَضْحَكُ، فَكَانَتْ أَوَّلُ كَلِمَةٍ تَكَلَّمَ بِهَا " يَا عَائِشَةُ، أَمَّا اللَّهُ عَزَّ وَجَلَّ فَقَدْ بَرَّأَكِ ". فَقَالَتْ أُمِّي قُومِي إِلَيْهِ. قَالَتْ فَقُلْتُ وَاللَّهِ، لاَ أَقُومُ إِلَيْهِ، وَلاَ أَحْمَدُ إِلاَّ اللَّهَ عَزَّ وَجَلَّ. وَأَنْزَلَ اللَّهُ {إِنَّ الَّذِينَ جَاءُوا بِالإِفْكِ عُصْبَةٌ مِنْكُمْ لاَ تَحْسِبُوهُ} الْعَشْرَ الآيَاتِ كُلَّهَا، فَلَمَّا أَنْزَلَ اللَّهُ هَذَا فِي بَرَاءَتِي قَالَ أَبُو بَكْرٍ الصِّدِّيقُ ـ رضى الله عنه ـ وَكَانَ يُنْفِقُ عَلَى مِسْطَحِ بْنِ أُثَاثَةَ لِقَرَابَتِهِ مِنْهُ، وَفَقْرِهِ وَاللَّهِ لاَ أُنْفِقُ عَلَى مِسْطَحٍ شَيْئًا أَبَدًا بَعْدَ الَّذِي قَالَ لِعَائِشَةَ مَا قَالَ، فَأَنْزَلَ اللَّهُ {وَلاَ يَأْتَلِ أُولُو الْفَضْلِ مِنْكُمْ وَالسَّعَةِ أَنْ يُؤْتُوا أُولِي الْقُرْبَى وَالْمَسَاكِينَ وَالْمُهَاجِرِينَ فِي سَبِيلِ اللَّهِ وَلْيَعْفُوا وَلْيَصْفَحُوا أَلاَ تُحِبُّونَ أَنْ يَغْفِرَ اللَّهُ لَكُمْ وَاللَّهُ غَفُورٌ رَحِيمٌ} قَالَ أَبُو بَكْرٍ بَلَى، وَاللَّهِ إِنِّي أُحِبُّ أَنْ يَغْفِرَ اللَّهُ لِي، فَرَجَعَ إِلَى مِسْطَحٍ النَّفَقَةَ الَّتِي كَانَ يُنْفِقُ عَلَيْهِ، وَقَالَ وَاللَّهِ لاَ أَنْزِعُهَا مِنْهُ أَبَدًا. قَالَتْ عَائِشَةُ وَكَانَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَسْأَلُ زَيْنَبَ ابْنَةَ جَحْشٍ عَنْ أَمْرِي، فَقَالَ " يَا زَيْنَبُ مَاذَا عَلِمْتِ أَوْ رَأَيْتِ ". فَقَالَتْ يَا رَسُولَ اللَّهِ، أَحْمِي سَمْعِي وَبَصَرِي، مَا عَلِمْتُ إِلاَّ خَيْرًا. قَالَتْ وَهْىَ الَّتِي كَانَتْ تُسَامِينِي مِنْ أَزْوَاجِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَعَصَمَهَا اللَّهُ بِالْوَرَعِ، وَطَفِقَتْ أُخْتُهَا حَمْنَةُ تُحَارِبُ لَهَا فَهَلَكَتْ فِيمَنْ هَلَكَ مِنْ أَصْحَابِ الإِفْكِ.
روایت شده از عایشه:(همسر پیامبر) هرگاه رسول الله (ﷺ) قصد سفر داشت، میان همسرانش قرعه میانداخت و با کسی که قرعه بر او میافتاد، همراه میشد. یک بار قرعه کشید زمانی که میخواست غزوهای انجام دهد، و قرعه بر من آمد. پس من با رسول الله پس از نازل شدن حکم حجاب (برای زنان) حرکت کردم و در حالی که هنوز در عُهْدَهام (در کنار شتر) بودم، پیاده شدم. سفر خود را ادامه دادیم، و هنگامی که رسول الله غزوهاش را تمام کرد و بازگشت و به مدینه نزدیک شدیم، رسول الله (ﷺ) دستور داد شب حرکت کنیم. وقتی که لشکر دستور یافت تا سفر بازگشت را ادامه دهد، من برخاستم و تا جایی که لشکر را پشت سر گذاشتم، راه رفتم. وقتی که نیاز به دفع ادرار کردم، به سمت عُهْدَهام رفتم، اما ناگهان! گردنبندی از من شکسته شد که از Jaz Azfar (نوعی مهره سیاه) ساخته شده بود و من به دنبال آن گشتم و جستجویم مرا بازداشت. گروهی از کسانی که معمولاً من را حمل میکردند، آمدند و عُهْدَهام را بر پشت شترم که بر آن سوار بودم، قرار دادند، در حالی که تصور میکردند من در آن هستم. در آن زمان زنان سبکوزن بودند و چرب نبودند، زیرا کم غذا میخوردند، بنابراین آنها در بلند کردن عُهْدَه، سبکی آن را احساس نکردند، و من هنوز دختر جوانی بودم. آنها شتر را راندند و رفتند. سپس من گردنبندم را پس از رفتن لشکر پیدا کردم. به اردوگاه آنها رفتم اما کسی در آنجا نیافتم، پس به جایی که معمولاً میماندم رفتم، فکر میکردم آنها من را از دست میدهند و در جستجوی من برمیگردند. در حالی که در محل خود نشسته بودم، خوابم برد و خوابیدم. سُفوان بن العُتّیل السلمی الذّخْنِی در پشت لشکر بود. او در آخر شب حرکت کرد و صبح به محل استقرار من رسید و شکل فردی خوابیده را دید. نزد من آمد و با دیدن من شناختم، زیرا قبل از حجاب، من را میدید. برخاستم به خاطر گفتن او:
"إِنَّا لِلّهِ وَإِنَّا إِلَيْهِ رَاجِعُونَ"، که هنگام شناختن من گفت. صورت خود را با جامهام پوشاندم، و به خدا قسم، او هیچ سخن نگفت جز، "إِنَّا لِلّهِ وَإِنَّا إِلَيْهِ رَاجِعُونَ"، تا آنکه شتر مادهاش را بر زمین نشاند، و او بر پاهای جلویی آن قدم گذاشت و من سوار آن شدم. سپس سُفوان حرکت کرد، و شتر مادهای که من بر آن سوار بودم را رهبری کرد، تا به لشکر رسیدیم در حالی که در ظهر گرم استراحت میکردند. پس هر که برای هلاکت مقدر شده بود، در هلاکت افتاد، و سرقت (دروغین) بر عهده عبدالله بن ابی بن سلول بود. پس از آن، به مدینه رسیدیم و من به مدت یک ماه بیمار شدم در حالی که مردم در حال پخش کردن دروغهای مردم افک بودند، و من از هیچکدام خبر نداشتم. اما چیزی که در حین بیماریام شک من را برانگیخت، این بود که دیگر همان محبت رسول الله (ﷺ) را که هنگام بیماریام دریافت میکردم، نمیدیدم. رسول الله (ﷺ) وارد میشد، سلام میداد و میپرسید: "كيف تلكِ (السيدة)؟" و سپس میرفت. این شک من را برانگیخت، اما از شرّ پخش شده خبر نداشتم تا زمانی که از بیماریام بهبود یافتم. با ام مسطح بیرون رفتم تا به نیازهای طبیعی بروم، به سمت المَنَاسِی، جایی که معمولاً ادرار میکردیم، و این کار را جز شبها انجام نمیدادیم، و قبل از آن که توالتهای نزدیک به خانههایمان باشد. و این عادت ما، مشابه عادت عربهای قدیم (در بیابانها یا در چادرها) در دفع ادرار بود، زیرا آن را مشکلساز و مضر میدانستیم که در خانهها توالت داشته باشیم. پس با ام مسطح بیرون رفتم، که دختر ابی رُهْم بن عبد مناف بود، و مادرش دختر سَخْر بن عامر، که عمه ابی بکر الصدّیق بود، و پسرش مسطح بن عُثْنَة بود. وقتی کارمان تمام شد، من و ام مسطح به سمت خانهام برگشتیم. ام مسطح بر ردای خود لغزید، و گفت: "مُسْتَحِقّ هلاکت باشد!" من به او گفتم: "چه سخن بدی گفتی! آیا مردی را که در جنگ بدر شرکت داشت، مورد اهانت قرار میدهی؟" او گفت: "ای تو! نشنیدی چه گفته است؟" من گفتم: "و او چه گفته است؟" سپس او سخن مردم افک را که بر من افتاده بود، برایم نقل کرد، و این موضوع بر بیماریام افزود. وقتی به خانه برگشتم، رسول الله (ﷺ) نزد من آمد، و پس از سلام، گفت: "كيف تلكِ (السيدة)؟" من گفتم: "آیا اجازه میدهی به پدر و مادرم بروم؟" در آن زمان قصد داشتم از طریق آنها از خبر مطمئن شوم. رسول الله (ﷺ) اجازه داد و من به پدر و مادرم رفتم و از مادرم پرسیدم: "ای مادر! مردم درباره چه صحبت میکنند؟" مادرم گفت: "ای دخترم! آرام باش، به خدا قسم، هیچ زنی جذاب که شوهرش او را دوست داشته باشد و همسران دیگری هم داشته باشد، نیست، مگر اینکه همسرانش عیبجویی میکنند." من گفتم: "سبحان الله! آیا واقعاً مردم درباره این صحبت میکنند؟" آن شب تمام شب گریه کردم، تا صبح. اشکهایم هرگز قطع نشد، و خواب نرفتم، و صبح در حالی که هنوز گریه میکردم، سپیده دم شد. رسول الله (ﷺ) «علی بن ابیطالب» و «اسامه بن زید» را فراخواند، چون وحی الهی تأخیر داشت، تا درباره طلاق همسرش با آنها مشورت کند. اسامه بن زید به رسول الله (ﷺ) درباره بیگناهی همسرش و محبتش به او گفت. او گفت: "ای رسول الله! او همسرت است، و ما چیزی جز خوبی درباره او نمیدانیم." اما علی بن ابیطالب گفت: "ای رسول الله! خدا بر تو محدودیتی قرار نداده است؛ و زنان زیادی جز او هست. اگر از بردهات بپرسید، حقیقت را به تو خواهد گفت." عایشه افزود: پس رسول الله (ﷺ) برای بریره فراخواند و گفت: "ای بریره! آیا چیزی دیدهای که ممکن است تو را نسبت به عایشه شکدار کند؟" بریره گفت: "به خدا قسم، آنچه درباره عایشه دیدم، جز اینکه او دختر کمسن و سالی است که گاهی میخوابد و خمیر خانوادهاش را رها میکند، و بزهای خانگی میآیند و میخورند، چیزی نبوده است." پس رسول الله (ﷺ) برخاست و از مردم خواست کسی باشد که بر عبدالله بن ابی بن سلول انتقام بگیرد. رسول الله (ﷺ) در منبر گفت: "ای مسلمانان! چه کسی کمک میکند من را در مقابل مردی که به من تهمت زده است؟ به خدا قسم، من جز خوبی درباره خانوادهام نمیدانم، و مردم مردی را سرزنش کردهاند که من دربارهاش جز خوبی نمیدانم، و او هرگز به خانوادهام سر نزده است جز با من." سعد بن معاذ انصاری برخاست و گفت: "ای رسول الله! به خدا قسم، من تو را از او خلاص میکنم. اگر او از قبیله بنیعُصْر باشد، سرش را خواهم برید؛ و اگر از برادران ما، خزرج، باشد، فرمان بده و ما اطاعت میکنیم." در آن زمان سعد بن عُباده، رئیس خزرج، برخاست، و قبل از این حادثه، مردی پارسا بود، اما به خاطر تعصبش بر قبیلهاش، تحریک شد. او به سعد بن معاذ گفت: "به خدا قسم، دروغ گفتی! او را نخواهی کشت و هرگز نمیتوانی او را بکشی!" در این هنگام، عُدی بن حُدَیر، پسر عمو سعد بن معاذ، برخاست و گفت: "تو دروغگو هستی! به خدا قسم، حتماً او را میکشیم؛ و تو منافقی که از منافقان دفاع میکنی!" پس قبایل عُصْر و خزرج برانگیخته شدند تا جایی که قصد جنگ با یکدیگر داشتند، در حالی که رسول الله (ﷺ) بر منبر بود. رسول الله (ﷺ) آنها را آرام کرد تا سکوت کردند، و او هم سکوت کرد. در آن روز، من آنقدر گریه کردم که نه اشکهایم قطع شد، و نه خوابیدم. صبح، پدر و مادرم با من بودند، و من دو شب و یک روز بیوقفه گریه کردم، تا جایی که فکر میکردند کبد من از گریه میترکد. در حالی که آنها با من بودند و من گریه میکردم، زنی انصاری اجازه خواست تا مرا ببیند. او را پذیرفتم و نشست و با من گریه کرد. در حالی که در آن حالت بودم، رسول الله (ﷺ) نزد ما آمد، سلام داد و نشست. او از روزی که درباره من سخن گفته شده بود، با من ننشسته بود. او یک ماه بدون دریافت وحی الهی درباره من، در خانه ماند. رسول الله (ﷺ) تشهد خواند و سپس گفت: "ای عایشه! به تو خبر دادهاند چنین و چنان، و اگر تو بیگناهی، خداوند بیگناهیات را آشکار میکند، و اگر گناهی مرتکب شدهای، از خدا طلب آمرزش کن و توبه نما، زیرا هر بندهای که گناه خود را اعتراف کند و توبه کند، خدا توبهاش را میپذیرد." پس از پایان سخنرانی، اشکهایم کاملاً بند آمد، و دیگر حتی یک قطره هم نماند. به پدرم گفتم: "به رسول خدا (ﷺ) جواب بده بر حسب آنچه گفت." او گفت: "به خدا قسم، نمیدانم چه بگویم به رسول خدا (ﷺ)." سپس به مادرم گفتم: "به رسول خدا جواب بده." او گفت: "نمیدانم چه بگویم به رسول خدا (ﷺ)." من، که هنوز دختر جوانی بودم و کمی قرآن میدانستم، گفتم: "به خدا قسم، میدانم که تو این داستان (افک) را آنقدر شنیدهای که در ذهنت نقش بسته و باور کردهای، پس حالا اگر بگویم من بیگناهم، و خدا میداند که من بیگناهم، تو باور نمیکنی؛ و اگر گناهی را اعتراف کنم، و خدا میداند که من بیگناهم، تو باور میکنی. به خدا قسم، نمونهای جز یوسف پسر یعقوب نمیتوانم برایت ذکر کنم: "پس (برای من) صبر بهترین است بر آنچه تو ادعا میکنی و تنها کمکگرفته از خدا است." سپس روی برگرداندم و بر تخت خود دراز کشیدم، و در آن زمان میدانستم که بیگناهم و خدا بیگناهم را آشکار خواهد کرد. اما به خدا قسم، هرگز فکر نمیکردم که خدا درباره کار من وحی نازل کند که قرائت شود (برای همیشه)، چون خود را خیلی ناچیز میپنداشتم که خدا درباره من چیزی نازل کند که باید خوانده شود؛ اما امیدوار بودم که رسول خدا (ﷺ) رویایی ببیند که در آن خدا بیگناهم را ثابت کند. به خدا قسم، رسول خدا (ﷺ) از جای خود برنخاست و هیچکس خانه را ترک نکرد، وقتی که وحی نازل شد بر رسول خدا (ﷺ). پس او همان حالت سختی را تجربه کرد که هنگام وحی الهی بر او عارض میشد، و قطرههای عرقش مانند مروارید میریخت، هرچند روز سرد بود، و این به خاطر سنگینی سخنی بود که بر او نازل شده بود. وقتی این حالت بر رسول الله (ﷺ) تمام شد و او در حالی که خندان بود، از رهایی یافت، اولین کلامش این بود: "عایشه، خدا بیگناهیات را اعلام کرد." مادر من گفت: "بلند شو و به او برو." من گفتم: "به خدا قسم، نمیروم و از هیچکس جز خدا تشکر نمیکنم." پس خدا نازل کرد: "إِنَّ الَّذِينَ يُحِبُّونَ أَن تَشِيعَ الْفَاحِشَةُ فِي الَّذِينَ آمَنُوا لَهُمْ عَذَابٌ أَلِيمٌ فِي الدُّنْيَا وَالْآخِرَةِ وَاللَّهُ يَعْلَمُ وَأَنتُمْ لَا تَعْلَمُونَ" (24.20-11). وقتی خدا این آیه را نازل کرد تا بیگناهی من را تأیید کند، ابوبکر الصدّیق که به خاطر خویشاوندی و فقر، برای مسطح بن عُثْنَة کمک میداد، گفت: "به خدا قسم، هرگز برای مسطح چیزی نخواهم داد بعد از آنچه درباره عایشه گفته است." پس خدا نازل کرد: "لَا يَأْتَلِ أُوْلُو الْفَضْلِ مِنْكُمْ وَالسَّعَةِ أَنْ يُؤْتُوا أُوْلِي الْقُرْبَى وَالْمَسَاكِينَ وَالْمُهَاجِرِينَ فِي سَبِيلِ اللَّهِ وَلْيَسْتَغْفِرُوا لِذُنُوبِهِمْ أَلَمْ يَكُنُوا أَنفُسُهُمْ يَسْتَغْفِرُونَ" (24.22). ابوبکر گفت: "بله، به خدا قسم، آرزو میکنم خدا من را ببخشد." پس او کمکهایش به مسطح را ادامه داد و گفت: "به خدا قسم، هرگز آن را از او بازنمیدارم." عایشه افزود: رسول الله (ﷺ) همچنین از زینب بنت جحش درباره من پرسید. او گفت: "ای زینب! چه دیدهای؟" او پاسخ داد: "ای رسول الله! من گوش و چشمم را حفظ میکنم (از دروغ گفتن). من جز خوبی درباره عایشه نمیدانم." از میان همسران رسول الله (ﷺ)، زینب آرزو داشت همان لطفی را که من دریافت میکردم، از او دریافت کند، اما خدا او را از دروغ گفتن حفظ کرد به خاطر تقوای او. اما خواهرش، حمنه، در دفاع از او ادامه داد، و او هم مانند کسانی که تهمت و شایعه پراکنی کردند، نابود شد.
ترجمه و توضیح توسط Khutba World، ترجمهشده از عربی.
الله عایشه را از تهمت مبرا ساخت و به بخشش فراخواند.
این حدیث به تهمتی میپردازد که پس از یک غزوه به عایشه زده شد و به نزول آیات ۱۱ تا ۲۰ سورهٔ نور اشاره میکند که بیگناهی او را تأیید کرد. در آیهٔ ۲۲، ابوبکر به بخشیدن مِسطح و ازسرگیری کمک مالی به او ترغیب میشود.
اتهامی بزرگ و ساختگی که بهصورت تهمت پراکنده شد.
کجاوهای سرپوشیده که بر شتر قرار میدادند.
با پشیمانی بهسوی الله بازگشتن و از او آمرزش خواستن.
مفسران کلاسیک تأکید میکنند که وحی بیگناهی عایشه را تأیید کرد و انتشار اتهامهای اثباتنشده گناهی بزرگ است. بخش مربوط به ابوبکر میآموزد که بخشش و ازسرگیری کمک، حتی هنگامی که شخصی از نظر عاطفی آسیب دیده است، فضیلت دارد. فقیهان از قرعهکشی میان همسران نتیجه میگیرند که در سفرهای مشترک باید تقسیم عادلانه رعایت شود؛ چهار مذهب فقهی اهلسنت چگونگی دقیق اجرای آن را در چارچوب احکام حقوق همسری بررسی میکنند.
- پیش از بررسی دقیق واقعیتها، اتهامی را بازگو نکنید.
- از کسی که هدف تهمت قرار گرفته حمایت کنید و شایعه را بیشتر پراکنده نکنید.
- بخشش را در نظر بگیرید و نیکوکاری را ادامه دهید، حتی اگر کسی شما را عمیقاً آزرده باشد.
این حدیث نیز به آیاتی از سورهٔ نور میپردازد که با ماجرای تهمت ارتباط دارند.
Sahih al-Bukhari · #4751 (Sahih)این روایت ماجرای تهمت را از دیدگاه مادر عایشه بازگو میکند.
Sahih al-Bukhari · #4752 (Sahih)قرائت و توضیح عایشه دربارهٔ آیاتی از سورهٔ نور، زمینهٔ این رویداد را کاملتر میکند.
هر روز یک حدیث، به زبان خودت
اپلیکیشن هر روز یک حدیث همراه با توضیح به تو ارائه میدهد؛ حتی بهصورت ویجت روی تلفنت. استفاده از آن رایگان است.