تفسیر نبوی قرآن · Sahih al-Bukhari

Sahih al-Bukhari، حدیث 4890

روایت‌شده توسط Ali ibn Abi Talib. متن عربی همراه با ترجمه و توضیح اختصاصی.

Sahih (معتبر)کتاب: تفسیر نبوی قرآن
صحيح البخاري
چه کسی روایت کرد؟

به روایت Ali ibn Abi Talib

Sahih (معتبر)

صحيح البخاري در مجموع معتبر دانسته می‌شود.

روایت

متن عربی

حَدَّثَنَا الْحُمَيْدِيُّ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، حَدَّثَنَا عَمْرُو بْنُ دِينَارٍ، قَالَ حَدَّثَنِي الْحَسَنُ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ عَلِيٍّ، أَنَّهُ سَمِعَ عُبَيْدَ اللَّهِ بْنَ أَبِي رَافِعٍ، كَاتِبَ عَلِيٍّ يَقُولُ سَمِعْتُ عَلِيًّا ـ رضى الله عنه ـ يَقُولُ بَعَثَنِي رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أَنَا وَالزُّبَيْرَ وَالْمِقْدَادَ فَقَالَ ‏"‏ انْطَلِقُوا حَتَّى تَأْتُوا رَوْضَةَ خَاخٍ فَإِنَّ بِهَا ظَعِينَةً مَعَهَا كِتَابٌ فَخُذُوهُ مِنْهَا ‏"‏‏.‏ فَذَهَبْنَا تَعَادَى بِنَا خَيْلُنَا حَتَّى أَتَيْنَا الرَّوْضَةَ فَإِذَا نَحْنُ بِالظَّعِينَةِ فَقُلْنَا أَخْرِجِي الْكِتَابَ فَقَالَتْ مَا مَعِي مِنْ كِتَابٍ‏.‏ فَقُلْنَا لَتُخْرِجِنَّ الْكِتَابَ أَوْ لَنُلْقِيَنَّ الثِّيَابَ‏.‏ فَأَخْرَجَتْهُ مِنْ عِقَاصِهَا فَأَتَيْنَا بِهِ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم فَإِذَا فِيهِ مِنْ حَاطِبِ بْنِ أَبِي بَلْتَعَةَ إِلَى أُنَاسٍ مِنَ الْمُشْرِكِينَ مِمَّنْ بِمَكَّةَ يُخْبِرُهُمْ بِبَعْضِ أَمْرِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ مَا هَذَا يَا حَاطِبُ ‏"‏‏.‏ قَالَ لاَ تَعْجَلْ عَلَىَّ يَا رَسُولَ اللَّهِ إِنِّي كُنْتُ امْرَأً مِنْ قُرَيْشٍ وَلَمْ أَكُنْ مِنْ أَنْفُسِهِمْ وَكَانَ مَنْ مَعَكَ مِنَ الْمُهَاجِرِينَ لَهُمْ قَرَابَاتٌ يَحْمُونَ بِهَا أَهْلِيهِمْ وَأَمْوَالَهُمْ بِمَكَّةَ فَأَحْبَبْتُ إِذْ فَاتَنِي مِنَ النَّسَبِ فِيهِمْ أَنْ أَصْطَنِعَ إِلَيْهِمْ يَدًا يَحْمُونَ قَرَابَتِي وَمَا فَعَلْتُ ذَلِكَ كُفْرًا وَلاَ ارْتِدَادًا عَنْ دِينِي‏.‏ فَقَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ إِنَّهُ قَدْ صَدَقَكُمْ ‏"‏‏.‏ فَقَالَ عُمَرُ دَعْنِي يَا رَسُولَ اللَّهِ فَأَضْرِبَ عُنُقَهُ‏.‏ فَقَالَ ‏"‏ إِنَّهُ شَهِدَ بَدْرًا وَمَا يُدْرِيكَ لَعَلَّ اللَّهَ ـ عَزَّ وَجَلَّ ـ اطَّلَعَ عَلَى أَهْلِ بَدْرٍ فَقَالَ اعْمَلُوا مَا شِئْتُمْ فَقَدْ غَفَرْتُ لَكُمْ ‏"‏‏.‏ قَالَ عَمْرٌو وَنَزَلَتْ فِيهِ ‏{‏يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا لاَ تَتَّخِذُوا عَدُوِّي وَعَدُوَّكُمْ‏}‏ قَالَ لاَ أَدْرِي الآيَةَ فِي الْحَدِيثِ أَوْ قَوْلُ عَمْرٍو‏.‏ حَدَّثَنَا عَلِيٌّ قِيلَ لِسُفْيَانَ فِي هَذَا فَنَزَلَتْ ‏{‏لاَ تَتَّخِذُوا عَدُوِّي‏}‏ قَالَ سُفْيَانُ هَذَا فِي حَدِيثِ النَّاسِ حَفِظْتُهُ مِنْ عَمْرٍو وَمَا تَرَكْتُ مِنْهُ حَرْفًا وَمَا أُرَى أَحَدًا حَفِظَهُ غَيْرِي‏.‏

ترجمه

حمیدی برای ما حدیث کرد، سفیان برای ما حدیث کرد، عمرو بن دینار برای ما حدیث کرد و گفت: حسن بن محمد بن علی برایم نقل کرد که عبیدالله بن ابی رافع (کاتب علی) را شنیده است که می‌گفت: شنیدم علی رضی الله عنه فرمود:

«رسول الله ﷺ من، زبیر و مقداد را مأمور کرد و فرمود: بروید تا به روضة خاخ برسید؛ زیرا در آنجا زنی بر شتر نشسته که نامه‌ای همراه دارد؛ آن را از او بگیرید.» پس حرکت کردیم و اسبانمان با سرعت تاختند تا به آن باغ رسیدیم. ناگهان زن را یافتیم. گفتیم: «نامه را بیرون بیاور!» گفت: «من نامه‌ای ندارم.» گفتیم: «یا نامه را بیرون می‌آوری یا لباست را از تنت درمی‌آوریم.» پس نامه را از میان گیسوانش بیرون آورد. آن را نزد پیامبر ﷺ آوردیم؛ دیدیم نامه‌ای است از حاطب بن ابی بلتعه به برخی از مشرکان مکه که آنان را از برخی امور پیامبر ﷺ آگاه کرده بود. پیامبر ﷺ فرمود: «ای حاطب! این چیست؟» حاطب عرض کرد: «ای رسول خدا ﷺ! در حق من شتاب نکنید. من مردی از قریش بودم اما از تیرهٔ آنان نبودم. مهاجرانی که با شما هستند، در مکه خویشاوندانی دارند که از خانواده و اموالشان حمایت می‌کنند، ولی من چنین پیوند نسبی با آنان نداشتم؛ لذا خواستم با انجام این کار بر آنان منتی بگذارم تا از خویشاوندانم محافظت کنند. من این کار را از روی کفر یا ارتداد از دینم انجام ندادم.» پیامبر ﷺ فرمود: «او راست گفته است.» عمر رضی الله عنه عرض کرد: «ای رسول خدا ﷺ! اجازه دهید گردنش را بزنم.» پیامبر ﷺ فرمود: «او در جنگ بدر شرکت داشته است؛ چه می‌دانی، شاید خداوند عزوجل بر اهل بدر نظر افکنده و فرموده باشد: هر چه می‌خواهید بکنید، من شما را بخشیدم.» عمرو گوید: و دربارهٔ او این آیه نازل شد: {ای کسانی که ایمان آورده‌اید، دشمن من و دشمن خودتان را دوست نگیرید.} عمرو گوید: نمی‌دانم آیا این آیه جزو متن حدیث است یا سخن خودِ عمرو. علی برای ما حدیث کرد: از سفیان پرسیده شد که آیا آیهٔ {دشمن من را دوست نگیرید} در همین ماجرا نازل شده است؟ سفیان پاسخ داد: «این در روایت مردم آمده است. من این حدیث را از عمرو حفظ کرده‌ام و حتی یک حرف از آن را فرونگذاشته‌ام و گمان نمی‌کنم کسی غیر از من آن را بدین صورت حفظ کرده باشد.»

ترجمه و توضیح توسط Khutba World، ترجمه‌شده از عربی.

پیام اصلی

حاطب از ترس برای خانواده‌اش چنین کرد، نه از روی کفر.

پیشینه و سبب بیان

حاطب بن ابی‌بلتعه هنگام آماده‌سازی برای فتح مکه نامه‌ای برای برخی از مخالفان مکی فرستاد. نامه را رهگیری کردند؛ حاطب توضیح داد که از روی نگرانی برای خانواده‌اش چنین کرده، نه از روی کفر یا ارتداد.

توضیح واژه‌های دشوار
روضهٔ خاخ

جایی که فرستادگان پیامبر ﷺ آن زنِ در سفر را یافتند.

مهاجران

صحابه‌ای که برای حفظ ایمانشان از مکه به مدینه هجرت کردند.

اهل بدر

صحابه‌ای که در نبرد بدر شرکت کردند و فضیلتی ویژه داشتند.

برداشت‌های عالمان

شارحان کلاسیک تأکید می‌کنند که کار حاطب جدی بود، اما پیش از محکوم‌کردن او باید توضیح و گواهی ایمانی‌اش نیز در نظر گرفته می‌شد. پیامبر ﷺ به شرکت او در بدر و آمرزش خداوند اشاره کرد، اما این امر مجوزی برای افشای اسرار نزد دشمنان نیست. عالمان این روایت را به تمایز میان گناه و کفر مرتبط می‌دانند: هیچ‌کس بدون دلیلِ کفر، مرتد اعلام نمی‌شود. همچنین روشن می‌شود که نهی کلی از دوستی با دشمنان را نباید بی‌تمایز به هر موقعیت یا شخصی تعمیم داد.

درس‌هایی برای امروز
  1. پیش از صدور حکمی سنگین، نیت شخص را بررسی کنید و به توضیح او گوش دهید.
  2. از اطلاعات محرمانه محافظت کنید و آن را در اختیار طرف‌هایی نگذارید که ممکن است به دیگران آسیب برسانند.
  3. کارهای نیک پیشین افراد را به رسمیت بشناسید، اما آن‌ها را بهانه‌ای برای تأیید رفتار زیان‌بار قرار ندهید.
الْحَدِيثُ الشَّرِيفُ

هر روز یک حدیث، به زبان خودت

اپلیکیشن هر روز یک حدیث همراه با توضیح به تو ارائه می‌دهد؛ حتی به‌صورت ویجت روی تلفنت. استفاده از آن رایگان است.