Sahih Muslim، حدیث 93
روایتشده توسط Umar ibn al-Khattab. متن عربی همراه با ترجمه و توضیح اختصاصی.
به روایت Umar ibn al-Khattab
صحيح مسلم در مجموع معتبر دانسته میشود.
روایت
حَدَّثَنِي أَبُو خَيْثَمَةَ، زُهَيْرُ بْنُ حَرْبٍ حَدَّثَنَا وَكِيعٌ، عَنْ كَهْمَسٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ بُرَيْدَةَ، عَنْ يَحْيَى بْنِ يَعْمَرَ، ح وَحَدَّثَنَا عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ مُعَاذٍ الْعَنْبَرِيُّ، - وَهَذَا حَدِيثُهُ - حَدَّثَنَا أَبِي، حَدَّثَنَا كَهْمَسٌ، عَنِ ابْنِ بُرَيْدَةَ، عَنْ يَحْيَى بْنِ يَعْمَرَ، قَالَ كَانَ أَوَّلَ مَنْ قَالَ فِي الْقَدَرِ بِالْبَصْرَةِ مَعْبَدٌ الْجُهَنِيُّ فَانْطَلَقْتُ أَنَا وَحُمَيْدُ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ الْحِمْيَرِيُّ حَاجَّيْنِ أَوْ مُعْتَمِرَيْنِ فَقُلْنَا لَوْ لَقِينَا أَحَدًا مِنْ أَصْحَابِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَسَأَلْنَاهُ عَمَّا يَقُولُ هَؤُلاَءِ فِي الْقَدَرِ فَوُفِّقَ لَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ عُمَرَ بْنِ الْخَطَّابِ دَاخِلاً الْمَسْجِدَ فَاكْتَنَفْتُهُ أَنَا وَصَاحِبِي أَحَدُنَا عَنْ يَمِينِهِ وَالآخَرُ عَنْ شِمَالِهِ فَظَنَنْتُ أَنَّ صَاحِبِي سَيَكِلُ الْكَلاَمَ إِلَىَّ فَقُلْتُ أَبَا عَبْدِ الرَّحْمَنِ إِنَّهُ قَدْ ظَهَرَ قِبَلَنَا نَاسٌ يَقْرَءُونَ الْقُرْآنَ وَيَتَقَفَّرُونَ الْعِلْمَ - وَذَكَرَ مِنْ شَأْنِهِمْ - وَأَنَّهُمْ يَزْعُمُونَ أَنْ لاَ قَدَرَ وَأَنَّ الأَمْرَ أُنُفٌ . قَالَ فَإِذَا لَقِيتَ أُولَئِكَ فَأَخْبِرْهُمْ أَنِّي بَرِيءٌ مِنْهُمْ وَأَنَّهُمْ بُرَآءُ مِنِّي وَالَّذِي يَحْلِفُ بِهِ عَبْدُ اللَّهِ بْنُ عُمَرَ لَوْ أَنَّ لأَحَدِهِمْ مِثْلَ أُحُدٍ ذَهَبًا فَأَنْفَقَهُ مَا قَبِلَ اللَّهُ مِنْهُ حَتَّى يُؤْمِنَ بِالْقَدَرِ ثُمَّ قَالَ حَدَّثَنِي أَبِي عُمَرُ بْنُ الْخَطَّابِ قَالَ بَيْنَمَا نَحْنُ عِنْدَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ذَاتَ يَوْمٍ إِذْ طَلَعَ عَلَيْنَا رَجُلٌ شَدِيدُ بَيَاضِ الثِّيَابِ شَدِيدُ سَوَادِ الشَّعَرِ لاَ يُرَى عَلَيْهِ أَثَرُ السَّفَرِ وَلاَ يَعْرِفُهُ مِنَّا أَحَدٌ حَتَّى جَلَسَ إِلَى النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فَأَسْنَدَ رُكْبَتَيْهِ إِلَى رُكْبَتَيْهِ وَوَضَعَ كَفَّيْهِ عَلَى فَخِذَيْهِ وَقَالَ يَا مُحَمَّدُ أَخْبِرْنِي عَنِ الإِسْلاَمِ . فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " الإِسْلاَمُ أَنْ تَشْهَدَ أَنْ لاَ إِلَهَ إِلاَّ اللَّهُ وَأَنَّ مُحَمَّدًا رَسُولُ اللَّهِ وَتُقِيمَ الصَّلاَةَ وَتُؤْتِيَ الزَّكَاةَ وَتَصُومَ رَمَضَانَ وَتَحُجَّ الْبَيْتَ إِنِ اسْتَطَعْتَ إِلَيْهِ سَبِيلاً . قَالَ صَدَقْتَ . قَالَ فَعَجِبْنَا لَهُ يَسْأَلُهُ وَيُصَدِّقُهُ . قَالَ فَأَخْبِرْنِي عَنِ الإِيمَانِ . قَالَ " أَنْ تُؤْمِنَ بِاللَّهِ وَمَلاَئِكَتِهِ وَكُتُبِهِ وَرُسُلِهِ وَالْيَوْمِ الآخِرِ وَتُؤْمِنَ بِالْقَدَرِ خَيْرِهِ وَشَرِّهِ " . قَالَ صَدَقْتَ . قَالَ فَأَخْبِرْنِي عَنِ الإِحْسَانِ . قَالَ " أَنْ تَعْبُدَ اللَّهَ كَأَنَّكَ تَرَاهُ فَإِنْ لَمْ تَكُنْ تَرَاهُ فَإِنَّهُ يَرَاكَ " . قَالَ فَأَخْبِرْنِي عَنِ السَّاعَةِ . قَالَ " مَا الْمَسْئُولُ عَنْهَا بِأَعْلَمَ مِنَ السَّائِلِ " . قَالَ فَأَخْبِرْنِي عَنْ أَمَارَتِهَا . قَالَ " أَنْ تَلِدَ الأَمَةُ رَبَّتَهَا وَأَنْ تَرَى الْحُفَاةَ الْعُرَاةَ الْعَالَةَ رِعَاءَ الشَّاءِ يَتَطَاوَلُونَ فِي الْبُنْيَانِ " . قَالَ ثُمَّ انْطَلَقَ فَلَبِثْتُ مَلِيًّا ثُمَّ قَالَ لِي " يَا عُمَرُ أَتَدْرِي مَنِ السَّائِلُ " . قُلْتُ اللَّهُ وَرَسُولُهُ أَعْلَمُ . قَالَ " فَإِنَّهُ جِبْرِيلُ أَتَاكُمْ يُعَلِّمُكُمْ دِينَكُمْ " .
ابو خیثمه زهیر بن حرب برایم حدیث کرد؛ وکیع از کهمس، او از عبدالله بن بریده، و او از یحیی بن یعمر روایت نمودند؛ و عبیدالله بن معاذ عنبری نیز برایمان حدیث کرد — و این حدیث اوست — پدرم برایمان حدیث کرد، کهمس از ابن بریده، و او از یحیی بن یعمر روایت کرد که گفت: نخستین کسی که در بصره دربارهی قدر سخن گفت، مَعبَد جُهَنی بود. سپس من و حمید بن عبدالرحمن حِمیَری برای حج یا عمره راهی شدیم و گفتیم: اگر با یکی از اصحاب رسول الله ﷺ دیدار کنیم، از آنچه این گروه دربارهی قدر میگویند از او خواهیم پرسید. آنگاه توفیق یافتیم و با عبدالله بن عمر بن خطاب در حالی که وارد مسجد میشد مواجه شدیم. من و همراهم او را احاطه کردیم؛ یکی از ما در سمت راست و دیگری در سمت چپش ایستاد. گمان کردم که همراهم سخن گفتن را به من واگذار خواهد کرد، پس گفتم: ای ابوعبدالرحمن! نزد ما مردمی پدید آمدهاند که قرآن میخوانند و دانش میجویند — سپس از احوالشان یاد کرد — و آنان ادعا میکنند که قدری وجود ندارد و کارها بیپیشینه و تصادفی است. او فرمود: هرگاه با آن گروه برخورد کردید، به آنان بگویید که من از ایشان بیزارم و آنان نیز از من بیزارند. سوگند به آن ذاتی که عبدالله بن عمر به او قسم میخورد، اگر یکی از آنان به اندازهی کوه احد طلا داشته باشد و آن را انفاق کند، خداوند از او نخواهد پذیرفت مگر آنکه به قدر ایمان آورد. سپس گفت: پدرم عمر بن خطاب برایم حدیث کرد که گفت: روزی نزد رسول الله ﷺ نشسته بودیم که ناگهان مردی با لباسهای بسیار سفید و موهای بسیار سیاه بر ما وارد شد؛ هیچ اثر سفر بر او دیده نمیشد و هیچیک از ما او را نمیشناخت. سرانجام نزد پیامبر ﷺ نشست، دو زانوی خود را به دو زانوی ایشان تکیه داد و دو کف دستش را بر رانهایش نهاد و گفت: ای محمد! مرا از اسلام آگاه کن. رسول الله ﷺ فرمودند:
«اسلام آن است که شهادت دهی هیچ معبودی جز الله نیست و محمد رسول الله است، نماز را برپا داری، زکات بپردازی، روزهی رمضان بگیری و اگر توانایی داشتی، حج خانه را به جا آوری.» آن مرد گفت: راست گفتی. عمر گفت: شگفتزده شدیم که او هم سؤال میکرد و هم خودش تصدیق مینمود. آن مرد گفت: مرا از ایمان آگاه کن. پیامبر ﷺ فرمودند: «به الله، فرشتگانش، کتابهایش، پیامبرانش، روز بازپسین و به قدرِ خیر و شرّ آن ایمان آوری.» آن مرد گفت: راست گفتی. سپس گفت: مرا از احسان آگاه کن. پیامبر ﷺ فرمودند: «الله را چنان پرستش کنی که گویی او را میبینی، زیرا اگر تو او را نمیبینی، همانا او تو را میبیند.» آن مرد گفت: مرا از ساعت (قیامت) آگاه کن. پیامبر ﷺ فرمودند: «پرسششونده از پرسنده داناتر نیست.» آن مرد گفت: پس مرا از نشانههای آن آگاه کن. پیامبر ﷺ فرمودند: «کنیز بانوی خود را بزاید و ببینی که پابرهنگان، برهنگان و تهیدستانِ شبانی که بز میچرانند، در ساختن بناهای بلند با یکدیگر مسابقه دهند.» عمر گفت: سپس آن مرد رفت و من مدتی درنگ کردم. آنگاه پیامبر ﷺ به من فرمودند: «ای عمر! آیا میدانی آن پرسشگر چه کسی بود؟» گفتم: الله و رسولش داناترند. فرمودند: «او جبرئیل بود که آمد تا دینتان را به شما بیاموزد.»
ترجمه و توضیح توسط Khutba World، ترجمهشده از عربی.
این حدیث اسلام، ایمان، احسان و ایمان به تقدیر را به هم پیوند میدهد.
یحیی بن یعمر روایت میکند که در بصره درباره تقدیر اختلافنظر پدید آمد. ازاینرو، او و حمید بن عبدالرحمن به دیدار یکی از صحابه پیامبر ﷺ رفتند و از ابن عمر درباره آن پرسیدند. ابن عمر در پاسخ، حدیث عمر درباره جبرئیل را نقل کرد که در آن جبرئیل دین را آموزش میدهد.
تقدیر الهی: علم و اندازهگذاری خداوند درباره هر آنچه رخ میدهد، چه خیر و چه شر.
عبادت خالصانه خداوند با حضور قلب، چنانکه گویی او را میبینی، و با آگاهی از اینکه او تو را میبیند.
روز رستاخیز؛ زمان دقیق آن را تنها خداوند میداند.
عالمان کلاسیک حدیث جبرئیل را متنی بنیادین میدانند که اسلام، ایمان و احسان را در کنار هم میآورد: اعمال آشکار، باور درونی و عبادت خالصانه. شش اصل ایمان، ایمان به قدر را نیز در بر میگیرد؛ ابن عمر تأکید میکند که این موضوع فرعی نیست. عالمان توضیح میدهند که ایمان به تقدیر به معنای نداشتن مسئولیت انسان در قبال انتخابهایش نیست. پنج رکن، مهمترین تکالیف ظاهری را بیان میکنند که حج نیز برای کسی که توانایی آن را دارد از جمله آنهاست. چهار مذهب فقهی اهلسنت این بنیادها را میپذیرند؛ این حدیث همچنین نمونهای از آموزش از راه پرسش و پاسخ است.
- اصول ایمان و پنج رکن را بیاموزید و آنها را در عبادت و انتخابهای روزانه به کار ببندید.
- با توجه نماز بخوانید و عمل کنید؛ به خود یادآوری کنید که خداوند شما را میبیند، حتی وقتی دیگران نمیبینند.
- درباره مسائل ایمانی با دقت گفتوگو کنید و از عالمان متخصص دانش معتبر بجویید.
هر روز یک حدیث، به زبان خودت
اپلیکیشن هر روز یک حدیث همراه با توضیح به تو ارائه میدهد؛ حتی بهصورت ویجت روی تلفنت. استفاده از آن رایگان است.