Sahih al-Bukhari, hedîsa 4553
Abdullah ibn Abbas rivayet kiriye. Nivîsa erebî bi wergera me û ravekirinê.
Ji Abdullah ibn Abbas hatiye rîwayetkirin
Sahih al-Bukhari bi tevahî pêbawer tê hesibandin.
Rîwayet
حَدَّثَنِي إِبْرَاهِيمُ بْنُ مُوسَى، عَنْ هِشَامٍ، عَنْ مَعْمَرٍ،. وَحَدَّثَنِي عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مُحَمَّدٍ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ، أَخْبَرَنَا مَعْمَرٌ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، قَالَ أَخْبَرَنِي عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُتْبَةَ، قَالَ حَدَّثَنِي ابْنُ عَبَّاسٍ، قَالَ حَدَّثَنِي أَبُو سُفْيَانَ، مِنْ فِيهِ إِلَى فِيَّ قَالَ انْطَلَقْتُ فِي الْمُدَّةِ الَّتِي كَانَتْ بَيْنِي وَبَيْنَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ـ قَالَ ـ فَبَيْنَا أَنَا بِالشَّأْمِ إِذْ جِيءَ بِكِتَابٍ مِنَ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم إِلَى هِرَقْلَ قَالَ وَكَانَ دِحْيَةُ الْكَلْبِيُّ جَاءَ بِهِ فَدَفَعَهُ إِلَى عَظِيمِ بُصْرَى، فَدَفَعَهُ عَظِيمُ بُصْرَى إِلَى ـ هِرَقْلَ ـ قَالَ فَقَالَ هِرَقْلُ هَلْ هَا هُنَا أَحَدٌ مِنْ قَوْمِ هَذَا الرَّجُلِ الَّذِي يَزْعُمُ أَنَّهُ نَبِيٌّ فَقَالُوا نَعَمْ. قَالَ فَدُعِيتُ فِي نَفَرٍ مِنْ قُرَيْشٍ فَدَخَلْنَا عَلَى هِرَقْلَ، فَأُجْلِسْنَا بَيْنَ يَدَيْهِ فَقَالَ أَيُّكُمْ أَقْرَبُ نَسَبًا مِنْ هَذَا الرَّجُلِ الَّذِي يَزْعُمُ أَنَّهُ نَبِيٌّ فَقَالَ أَبُو سُفْيَانَ فَقُلْتُ أَنَا. فَأَجْلَسُونِي بَيْنَ يَدَيْهِ، وَأَجْلَسُوا أَصْحَابِي خَلْفِي، ثُمَّ دَعَا بِتُرْجُمَانِهِ فَقَالَ قُلْ لَهُمْ إِنِّي سَائِلٌ هَذَا عَنْ هَذَا الرَّجُلِ الَّذِي يَزْعُمُ أَنَّهُ نَبِيٌّ، فَإِنْ كَذَبَنِي فَكَذِّبُوهُ. قَالَ أَبُو سُفْيَانَ وَايْمُ اللَّهِ، لَوْلاَ أَنْ يُؤْثِرُوا عَلَىَّ الْكَذِبَ لَكَذَبْتُ. ثُمَّ قَالَ لِتُرْجُمَانِهِ سَلْهُ كَيْفَ حَسَبُهُ فِيكُمْ قَالَ قُلْتُ هُوَ فِينَا ذُو حَسَبٍ. قَالَ فَهَلْ كَانَ مِنْ آبَائِهِ مَلِكٌ قَالَ قُلْتُ لاَ. قَالَ فَهَلْ كُنْتُمْ تَتَّهِمُونَهُ بِالْكَذِبِ قَبْلَ أَنْ يَقُولَ مَا قَالَ قُلْتُ لاَ. قَالَ أَيَتَّبِعُهُ أَشْرَافُ النَّاسِ أَمْ ضُعَفَاؤُهُمْ قَالَ قُلْتُ بَلْ ضُعَفَاؤُهُمْ. قَالَ يَزِيدُونَ أَوْ يَنْقُصُونَ قَالَ قُلْتُ لاَ بَلْ يَزِيدُونَ. قَالَ هَلْ يَرْتَدُّ أَحَدٌ مِنْهُمْ عَنْ دِينِهِ، بَعْدَ أَنْ يَدْخُلَ فِيهِ، سَخْطَةً لَهُ قَالَ قُلْتُ لاَ. قَالَ فَهَلْ قَاتَلْتُمُوهُ قَالَ قُلْتُ نَعَمْ. قَالَ فَكَيْفَ كَانَ قِتَالُكُمْ إِيَّاهُ قَالَ قُلْتُ تَكُونُ الْحَرْبُ بَيْنَنَا وَبَيْنَهُ سِجَالاً، يُصِيبُ مِنَّا وَنُصِيبُ مِنْهُ. قَالَ فَهَلْ يَغْدِرُ قَالَ قُلْتُ لاَ وَنَحْنُ مِنْهُ فِي هَذِهِ الْمُدَّةِ لاَ نَدْرِي مَا هُوَ صَانِعٌ فِيهَا. قَالَ وَاللَّهِ مَا أَمْكَنَنِي مِنْ كَلِمَةٍ أُدْخِلُ فِيهَا شَيْئًا غَيْرَ هَذِهِ. قَالَ فَهَلْ قَالَ هَذَا الْقَوْلَ أَحَدٌ قَبْلَهُ قُلْتُ لاَ. ثُمَّ قَالَ لِتُرْجُمَانِهِ قُلْ لَهُ إِنِّي سَأَلْتُكَ عَنْ حَسَبِهِ فِيكُمْ، فَزَعَمْتَ أَنَّهُ فِيكُمْ ذُو حَسَبٍ، وَكَذَلِكَ الرُّسُلُ تُبْعَثُ فِي أَحْسَابِ قَوْمِهَا، وَسَأَلْتُكَ هَلْ كَانَ فِي آبَائِهِ مَلِكٌ فَزَعَمْتَ أَنْ لاَ فَقُلْتُ لَوْ كَانَ مِنْ آبَائِهِ مَلِكٌ قُلْتُ رَجُلٌ يَطْلُبُ مُلْكَ آبَائِهِ، وَسَأَلْتُكَ عَنْ أَتْبَاعِهِ أَضُعَفَاؤُهُمْ أَمْ أَشْرَافُهُمْ فَقُلْتَ بَلْ ضُعَفَاؤُهُمْ، وَهُمْ أَتْبَاعُ الرُّسُلِ، وَسَأَلْتُكَ هَلْ كُنْتُمْ تَتَّهِمُونَهُ بِالْكَذِبِ قَبْلَ أَنْ يَقُولَ مَا قَالَ فَزَعَمْتَ أَنْ لاَ، فَعَرَفْتُ أَنَّهُ لَمْ يَكُنْ لِيَدَعَ الْكَذِبَ عَلَى النَّاسِ ثُمَّ يَذْهَبَ فَيَكْذِبَ عَلَى اللَّهِ، وَسَأَلْتُكَ هَلْ يَرْتَدُّ أَحَدٌ مِنْهُمْ عَنْ دِينِهِ بَعْدَ أَنْ يَدْخُلَ فِيهِ سَخْطَةً لَهُ فَزَعَمْتَ أَنْ لاَ، وَكَذَلِكَ الإِيمَانُ إِذَا خَالَطَ بَشَاشَةَ الْقُلُوبِ، وَسَأَلْتُكَ هَلْ يَزِيدُونَ أَمْ يَنْقُصُونَ فَزَعَمْتَ أَنَّهُمْ يَزِيدُونَ، وَكَذَلِكَ الإِيمَانُ حَتَّى يَتِمَّ، وَسَأَلْتُكَ هَلْ قَاتَلْتُمُوهُ فَزَعَمْتَ أَنَّكُمْ قَاتَلْتُمُوهُ فَتَكُونُ الْحَرْبُ بَيْنَكُمْ وَبَيْنَهُ سِجَالاً، يَنَالُ مِنْكُمْ وَتَنَالُونَ مِنْهُ، وَكَذَلِكَ الرُّسُلُ تُبْتَلَى، ثُمَّ تَكُونُ لَهُمُ الْعَاقِبَةُ، وَسَأَلْتُكَ هَلْ يَغْدِرُ فَزَعَمْتَ أَنَّهُ لاَ يَغْدِرُ، وَكَذَلِكَ الرُّسُلُ لاَ تَغْدِرُ، وَسَأَلْتُكَ هَلْ قَالَ أَحَدٌ هَذَا الْقَوْلَ قَبْلَهُ فَزَعَمْتَ أَنْ لاَ، فَقُلْتُ لَوْ كَانَ قَالَ هَذَا الْقَوْلَ أَحَدٌ قَبْلَهُ قُلْتُ رَجُلٌ ائْتَمَّ بِقَوْلٍ قِيلَ قَبْلَهُ. قَالَ ثُمَّ قَالَ بِمَ يَأْمُرُكُمْ قَالَ قُلْتُ يَأْمُرُنَا بِالصَّلاَةِ وَالزَّكَاةِ وَالصِّلَةِ وَالْعَفَافِ. قَالَ إِنْ يَكُ مَا تَقُولُ فِيهِ حَقًّا فَإِنَّهُ نَبِيٌّ، وَقَدْ كُنْتُ أَعْلَمُ أَنَّهُ خَارِجٌ، وَلَمْ أَكُ أَظُنُّهُ مِنْكُمْ، وَلَوْ أَنِّي أَعْلَمُ أَنِّي أَخْلُصُ إِلَيْهِ لأَحْبَبْتُ لِقَاءَهُ، وَلَوْ كُنْتُ عِنْدَهُ لَغَسَلْتُ عَنْ قَدَمَيْهِ، وَلَيَبْلُغَنَّ مُلْكُهُ مَا تَحْتَ قَدَمَىَّ. قَالَ ثُمَّ دَعَا بِكِتَابِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَقَرَأَهُ، فَإِذَا فِيهِ " بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِيمِ مِنْ مُحَمَّدٍ رَسُولِ اللَّهِ، إِلَى هِرَقْلَ عَظِيمِ الرُّومِ، سَلاَمٌ عَلَى مَنِ اتَّبَعَ الْهُدَى، أَمَّا بَعْدُ، فَإِنِّي أَدْعُوكَ بِدِعَايَةِ الإِسْلاَمِ، أَسْلِمْ تَسْلَمْ، وَأَسْلِمْ يُؤْتِكَ اللَّهُ أَجْرَكَ مَرَّتَيْنِ، فَإِنْ تَوَلَّيْتَ فَإِنَّ عَلَيْكَ إِثْمَ الأَرِيسِيِّينَ، وَ{يَا أَهْلَ الْكِتَابِ تَعَالَوْا إِلَى كَلِمَةٍ سَوَاءٍ بَيْنَنَا وَبَيْنَكُمْ أَنْ لاَ نَعْبُدَ إِلاَّ اللَّهَ} إِلَى قَوْلِهِ {اشْهَدُوا بِأَنَّا مُسْلِمُونَ}". فَلَمَّا فَرَغَ مِنْ قِرَاءَةِ الْكِتَابِ ارْتَفَعَتِ الأَصْوَاتُ عِنْدَهُ، وَكَثُرَ اللَّغَطُ، وَأُمِرَ بِنَا فَأُخْرِجْنَا قَالَ فَقُلْتُ لأَصْحَابِي حِينَ خَرَجْنَا لَقَدْ أَمِرَ أَمْرُ ابْنِ أَبِي كَبْشَةَ، أَنَّهُ لَيَخَافُهُ مَلِكُ بَنِي الأَصْفَرِ فَمَا زِلْتُ مُوقِنًا بِأَمْرِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أَنَّهُ سَيَظْهَرُ حَتَّى أَدْخَلَ اللَّهُ عَلَىَّ الإِسْلاَمَ. قَالَ الزُّهْرِيُّ فَدَعَا هِرَقْلُ عُظَمَاءَ الرُّومِ فَجَمَعَهُمْ فِي دَارٍ لَهُ فَقَالَ يَا مَعْشَرَ الرُّومِ، هَلْ لَكُمْ فِي الْفَلاَحِ وَالرَّشَدِ آخِرَ الأَبَدِ، وَأَنْ يَثْبُتَ لَكُمْ مُلْكُكُمْ قَالَ فَحَاصُوا حَيْصَةَ حُمُرِ الْوَحْشِ إِلَى الأَبْوَابِ، فَوَجَدُوهَا قَدْ غُلِقَتْ، فَقَالَ عَلَىَّ بِهِمْ. فَدَعَا بِهِمْ فَقَالَ إِنِّي إِنَّمَا اخْتَبَرْتُ شِدَّتَكُمْ عَلَى دِينِكُمْ، فَقَدْ رَأَيْتُ مِنْكُمُ الَّذِي أَحْبَبْتُ. فَسَجَدُوا لَهُ وَرَضُوا عَنْهُ.
Îbn Ebbas (r.a.) ragihand: Ebû Sufyan ji min re bi xwe got:
"Di dema aştiyê ya ku di navbera min û Pêxemberê Xwedê ﷺ de hatibû girêdan de ez derketim rê. Dema ez li Şamê bûm, nameyek ji Pêxember ﷺ anîn ba Hîrakliyûs. Dihye el-Kelbî ew anîbû û dabû walîyê Busrayê, wî jî ew şandibû ba Hîrakliyûs. Hîrakliyûs pirsî: 'Ma li vir kesek ji qewmê vî zilamê ku îdia dike ew pêxember e heye?' Wan got: 'Erê.' Ez û çend mêrên ji Qureyşê hatin gazîkirin û em ketin ba Hîrakliyûs; me xwe li pêşiya wî rûniştandin. Paşê wî got: 'Kîjan ji we ji aliyê nesebê ve herî nêzîkî vî zilamê ku îdia dike ew pêxember e ye?' Ebû Sufyan got: 'Ez im.' Wan ez li pêşiya wî rûniştandim û hevalên min li pişta min rûniştandin. Paşê wî tercumanê xwe gazî kir û got: 'Ji wan re bibêje ku ez ê ji vî zilamî li ser wî kesê ku îdia dike ew pêxember e bipirsim. Heke ew derewan bike, bila ew jî wî derewderxin.' Ebû Sufyan got: Sond be bi Xwedê! Heke netirsiyama ku hevalên min dê bibêjin ez derewker im, min dê derew bikira. Paşê Hîrakliyûs ji tercumanê xwe re got: 'Ji wî bipirse ka rewşa malbata wî di nav we de çawa ye?' Min got: 'Ew di nav me de xwedî nesbeke bilind e.' Wî got: 'Ma yek ji bavikên wî qral bûye?' Min got: 'Na.' Wî got: 'Ma we beriya ku ew van tiştan bibêje, ew bi derewê tawanbar kiribû?' Min got: 'Na.' Wî got: 'Ma eşrafên mirovan wî dişopînin an lawazên wan?' Min got: 'Belkî lawazên wan.' Wî got: 'Ma ew zêde dibin an kêm dibin?' Min got: 'Na, belkî zêde dibin.' Wî got: 'Ma yek ji wan piştî ku dikeve dînê wî, ji ber nefretê jê vedigere?' Min got: 'Na.' Wî got: 'Ma we şerê wî kiriye?' Min got: 'Erê.' Wî got: 'Şerê we yê bi wî re çawa bû?' Min got: 'Şer di navbera me û wî de dor bi dor bû; carna ew li me dixist û carna em li wî dixistin.' Wî got: 'Ma wî tu caran xiyanet kiriye?' Min got: 'Na, lê niha em di vê dema aştiyê de ji wî dûr in û em nizanin ew ê çi bike.' Ebû Sufyan zêde kir: Sond be bi Xwedê! Min nikaribû ji bilî vê yekê tiştekî din li dijî wî têxim nav axaftina xwe. Hîrakliyûs pirsî: 'Ma beriya wî kesekî din ev gotin gotiye?' Min got: 'Na.' Paşê Hîrakliyûs ji tercumanê xwe re got: 'Ji wî re bibêje: Min ji te li ser neseba wî ya di nav we de pirsî û te got ku ew xwedî nesbeke bilind e. Bi rastî hemû pêxember ji nav eşrafên qewmê xwe tên. Min ji te pirsî ka yek ji bavikên wî qral bûye û te red kir. Heke yek ji bavikên wî qral bûya, min dê bigota ew zilam li dû qralîtiya bavikên xwe ye. Min ji te li ser şopînerên wî pirsî ka ew lawaz in an eşraf in, û te got lawaz in. Ew şopînerên pêxemberan in. Min ji te pirsî ka we beriya gotinên wî ew bi derewê tawanbar kiribû û te got na. Min fêm kir ku kesekî ku li ser mirovan derewan nake, nikare li ser Xwedê derewan bike. Min ji te pirsî ka yek ji wan piştî ketina dîn vedigere û te got na. Îman wiha ye dema ku bi dilxweşiya dilan re têkel dibe. Min ji te pirsî ka ew zêde dibin û te got erê. Îman wiha ye heta ku temam bibe. Min ji te pirsî ka we şerê wî kiriye û te got erê, û şer dor bi dor bû. Pêxember wiha tên ceribandin û paşê encam ji wan re ye. Min ji te pirsî ka wî xiyanet kiriye û te got na. Pêxember xiyanetê nakin. Min ji te pirsî ka beriya wî kesekî ev gotin gotiye û te got na. Heke kesekî beriya wî ev gotin gotiba, min dê bigota ew zilam gotineke berê hatiye gotin dişopîne.'" Ebû Sufyan got: "Paşê Hîrakliyûs ji min pirsî: 'Ew fermanê dide we ku hûn çi bikin?' Min got: 'Ew fermanê dide me ku em nimêj bikin, zekat bidin, silatanê bikin û paqij bin.' Wî got: 'Heke ev tiştên ku tu dibêjî rast bin, ew bi rastî pêxember e. Min dizanibû ku ew ê derkeve, lê min texmîn nedikir ku ew ê ji nav we be. Heke min bizanibûya ku ez dikarim bigihîjim wî, min dixwest wî bibînim û heke ez li ba wî bûma, min dê lingên wî bişuştana. Û mülka wî dê bêguman bigihîje bin lingên min.'" Paşê Hîrakliyûs nameya Pêxemberê Xwedê ﷺ xwest û xwend. Tê de nivîsandî bû: "Bi navê Xwedê yê Rehman û Rehîm. Ji Muhemmed Pêxemberê Xwedê bo Hîrakliyûs mezinê Rûman. Silav li ser yê ku hidayetê dişopîne. Piştî vê, ez te vedixwînim da'weta Îslamê. Bibe Misilman û rizgar bibe; bibe Misilman û Xwedê dê du caran ecra te bide te. Heke tu rû bigerînî, gunehê Arîsiyan (gelê te) li ser te ye. 'Ey Ehla Kitêb! Werin ser peyvekê ku di navbera me û we de wekhev e: Em ji bilî Xwedê tu kesî neperestin...'" heta gotina Wî '{Şahidiyê bidin ku em Misilman in}'. Dema wî xwendina nameyê qedand, deng li ba wî bilind bûn û qerebalix zêde bû, û em hatin derxistin. Ebû Sufyan got: "Dema em derketin, min ji hevalên xwe re got: 'Karê Îbn Ebû Kebşe (Muhemmed) giran bûye; heta qralê Benu'l-Esfer (Rûm) jî jê ditirse.' Ez her tim bawer bûm ku Pêxemberê Xwedê ﷺ dê serbikeve heta ku Xwedê Îslam da min." Zührî got: "Paşê Hîrakliyûs mezinên Rûman gazî kirin û ew li maleke xwe kom kirin û got: 'Ey koma Rûman! Ma hûn dixwazin felah û reşadeta herheyî ji we re be û mülka we bimîne?' Wan tavilê wekî kerên kovî ber bi deriyan ve baz dan, lê wan dît ku girtî ne. Wî got: 'Wan bînin ba min.' Wan ew anîn û wî got: 'Min tenê xurtiya we ya li ser dînê we ceriband. Min ji we tiştê ku min dixwest dît.' Wan ji wî re secde kirin û jê razî bûn."
Werger û ravekirin ji hêla Khutba World ve, ji erebî hatine wergerandin.
Hîraklius di Muhammed ﷺ û peyama wî de nîşanên pêxemberiyê nas kir.
Di dema agirbesta di navbera Pêxember ﷺ û Qureyşiyan de, Hîraklius li Şamê ji Ebû Sufyanê derbarê Pêxember ﷺ de pirsî, piştî ku nameya wî wergirt.
Herêma dîrokî ya Levantê, ku herêmên Sûriye û Filistîna îroyîn jî dihewîne.
Beşdariya alîkariyê ya mecbûrî ku misilman di şertên diyarkirî de didin.
Reayên serokekî û mirovên asayî yên ku serok berpirsiyariya wan digire ser xwe.
Zanyarên klasîk destnîşan dikin ku dilpakî, navûdengê pêbawer û sebat nîşaneyên piştgirîkirina pêbaweriya pêxemberekî ne. Aqilmendiya Hîraklius herwiha nîşan dide ku lêgerê rastiyê dikare delîlan bi baldarî binirxîne, heta dema ku şahidê li beramberî wî dijberê wî be. Nameya Pêxember ﷺ diyar dike ku daʿwah — bangkirina mirovan bo perestina Allah — bi rêzgirtina ji serokên re tê kirin. Fermûdeyên wî herwiha perestin, lênêrîna malbatê û paqijiyê dihewand; çar dibistanên hiqûqî yên sunnî van rêzikên şerîetê li gorî çavkaniyên firehtir ên hiqûqa îslamî dinirxînin.
- Rastgo be, heta ku rastî sûda kesekî be ku tu bi wî re nelihev î.
- Gotinan bi baldarî binirxîne û bala xwe bide karakter û kirinên kesekî, ne tenê pozîsyona wî.
- Bi rêz bang li kesên din bike ku başiyê bikin û baweriyê bi nimêj, dilfirehî û lênêrîna malbatê ve girêbide.
Ev rîwayet bingehên pratîka îslamî vedibêje û bi nimêj, xêr û jiyana exlaqî ya ku Ebû Sufyan ji Hîraklius re behs kir ve girêdayî ye.
Sahih al-Bukhari · #4475 (Sahih)Ev hedîs qala bangkirina mirovan bo baweriyê dike û dikeve alîkar ku peyama rêberiya pêxemberî ya di vê rîwayetê de bê fêmkirin.
Her roj hedîsek, bi zimanê te
Sepan her roj hedîsek bi ravekirinê dide te, herwiha wek wîdjetekê li ser telefona te. Bikaranîna wê belaş e.