Diyet · Sahih al-Bukhari

Sahih al-Bukhari, hedîsa 6899

Nivîsa erebî bi wergera me û ravekirinê.

Sahih (pêbawer)Pirtûk: Diyet
صحيح البخاري

Rîwayet

Nivîsa erebî

حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ بْنُ سَعِيدٍ، حَدَّثَنَا أَبُو بِشْرٍ، إِسْمَاعِيلُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ الأَسَدِيُّ حَدَّثَنَا الْحَجَّاجُ بْنُ أَبِي عُثْمَانَ، حَدَّثَنِي أَبُو رَجَاءٍ، مِنْ آلِ أَبِي قِلاَبَةَ حَدَّثَنِي أَبُو قِلاَبَةَ، أَنَّ عُمَرَ بْنَ عَبْدِ الْعَزِيزِ، أَبْرَزَ سَرِيرَهُ يَوْمًا لِلنَّاسِ، ثُمَّ أَذِنَ لَهُمْ فَدَخَلُوا فَقَالَ مَا تَقُولُونَ فِي الْقَسَامَةِ قَالَ نَقُولُ الْقَسَامَةُ الْقَوَدُ بِهَا حَقٌّ، وَقَدْ أَقَادَتْ بِهَا الْخُلَفَاءُ‏.‏ قَالَ لِي مَا تَقُولُ يَا أَبَا قِلاَبَةَ وَنَصَبَنِي لِلنَّاسِ‏.‏ فَقُلْتُ يَا أَمِيرَ الْمُؤْمِنِينَ عِنْدَكَ رُءُوسُ الأَجْنَادِ وَأَشْرَافُ الْعَرَبِ، أَرَأَيْتَ لَوْ أَنَّ خَمْسِينَ مِنْهُمْ شَهِدُوا عَلَى رَجُلٍ مُحْصَنٍ بِدِمَشْقَ أَنَّهُ قَدْ زَنَى، لَمْ يَرَوْهُ أَكُنْتَ تَرْجُمُهُ قَالَ لاَ‏.‏ قُلْتُ أَرَأَيْتَ لَوْ أَنَّ خَمْسِينَ مِنْهُمْ شَهِدُوا عَلَى رَجُلٍ بِحِمْصَ أَنَّهُ سَرَقَ أَكُنْتَ تَقْطَعُهُ وَلَمْ يَرَوْهُ قَالَ لاَ‏.‏ قُلْتُ فَوَاللَّهِ مَا قَتَلَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَطُّ، إِلاَّ فِي إِحْدَى ثَلاَثِ خِصَالٍ رَجُلٌ قَتَلَ بِجَرِيرَةِ نَفْسِهِ فَقُتِلَ، أَوْ رَجُلٌ زَنَى بَعْدَ إِحْصَانٍ، أَوْ رَجُلٌ حَارَبَ اللَّهَ وَرَسُولَهُ وَارْتَدَّ عَنِ الإِسْلاَمِ‏.‏ فَقَالَ الْقَوْمُ أَوَلَيْسَ قَدْ حَدَّثَ أَنَسُ بْنُ مَالِكٍ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَطَعَ فِي السَّرَقِ وَسَمَرَ الأَعْيُنَ، ثُمَّ نَبَذَهُمْ فِي الشَّمْسِ‏.‏ فَقُلْتُ أَنَا أُحَدِّثُكُمْ حَدِيثَ أَنَسٍ، حَدَّثَنِي أَنَسٌ أَنَّ نَفَرًا مِنْ عُكْلٍ ثَمَانِيَةً قَدِمُوا عَلَى رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَبَايَعُوهُ عَلَى الإِسْلاَمِ، فَاسْتَوْخَمُوا الأَرْضَ فَسَقِمَتْ أَجْسَامُهُمْ، فَشَكَوْا ذَلِكَ إِلَى رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ أَفَلاَ تَخْرُجُونَ مَعَ رَاعِينَا فِي إِبِلِهِ، فَتُصِيبُونَ مِنْ أَلْبَانِهَا وَأَبْوَالِهَا ‏"‏‏.‏ قَالُوا بَلَى، فَخَرَجُوا فَشَرِبُوا مِنْ أَلْبَانِهَا وَأَبْوَالِهَا فَصَحُّوا، فَقَتَلُوا رَاعِيَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَأَطْرَدُوا النَّعَمَ، فَبَلَغَ ذَلِكَ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَأَرْسَلَ فِي آثَارِهِمْ، فَأُدْرِكُوا فَجِيءَ بِهِمْ، فَأَمَرَ بِهِمْ فَقُطِّعَتْ أَيْدِيهِمْ وَأَرْجُلُهُمْ، وَسَمَرَ أَعْيُنَهُمْ، ثُمَّ نَبَذَهُمْ فِي الشَّمْسِ حَتَّى مَاتُوا‏.‏ قُلْتُ وَأَىُّ شَىْءٍ أَشَدُّ مِمَّا صَنَعَ هَؤُلاَءِ ارْتَدُّوا عَنِ الإِسْلاَمِ وَقَتَلُوا وَسَرَقُوا‏.‏ فَقَالَ عَنْبَسَةُ بْنُ سَعِيدٍ وَاللَّهِ إِنْ سَمِعْتُ كَالْيَوْمِ قَطُّ‏.‏ فَقُلْتُ أَتَرُدُّ عَلَىَّ حَدِيثِي يَا عَنْبَسَةُ قَالَ لاَ، وَلَكِنْ جِئْتَ بِالْحَدِيثِ عَلَى وَجْهِهِ، وَاللَّهِ لاَ يَزَالُ هَذَا الْجُنْدُ بِخَيْرٍ مَا عَاشَ هَذَا الشَّيْخُ بَيْنَ أَظْهُرِهِمْ‏.‏ قُلْتُ وَقَدْ كَانَ فِي هَذَا سُنَّةٌ مِنْ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم دَخَلَ عَلَيْهِ نَفَرٌ مِنَ الأَنْصَارِ فَتَحَدَّثُوا عِنْدَهُ، فَخَرَجَ رَجُلٌ مِنْهُمْ بَيْنَ أَيْدِيهِمْ فَقُتِلَ، فَخَرَجُوا بَعْدَهُ، فَإِذَا هُمْ بِصَاحِبِهِمْ يَتَشَحَّطُ فِي الدَّمِ، فَرَجَعُوا إِلَى رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَقَالُوا يَا رَسُولَ اللَّهِ صَاحِبُنَا كَانَ تَحَدَّثَ مَعَنَا، فَخَرَجَ بَيْنَ أَيْدِينَا، فَإِذَا نَحْنُ بِهِ يَتَشَحَّطُ فِي الدَّمِ‏.‏ فَخَرَجَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ ‏"‏ بِمَنْ تَظُنُّونَ أَوْ تَرَوْنَ قَتَلَهُ ‏"‏‏.‏ قَالُوا نَرَى أَنَّ الْيَهُودَ قَتَلَتْهُ‏.‏ فَأَرْسَلَ إِلَى الْيَهُودِ فَدَعَاهُمْ‏.‏ فَقَالَ ‏"‏ آنْتُمْ قَتَلْتُمْ هَذَا ‏"‏‏.‏ قَالُوا لاَ‏.‏ قَالَ ‏"‏ أَتَرْضَوْنَ نَفَلَ خَمْسِينَ مِنَ الْيَهُودِ مَا قَتَلُوهُ ‏"‏‏.‏ فَقَالُوا مَا يُبَالُونَ أَنْ يَقْتُلُونَا أَجْمَعِينَ ثُمَّ يَنْتَفِلُونَ‏.‏ قَالَ ‏"‏ أَفَتَسْتَحِقُّونَ الدِّيَةَ بِأَيْمَانِ خَمْسِينَ مِنْكُمْ ‏"‏‏.‏ قَالُوا مَا كُنَّا لِنَحْلِفَ، فَوَدَاهُ مِنْ عِنْدِهِ‏.‏ قُلْتُ وَقَدْ كَانَتْ هُذَيْلٌ خَلَعُوا خَلِيعًا لَهُمْ فِي الْجَاهِلِيَّةِ فَطَرَقَ أَهْلَ بَيْتٍ مِنَ الْيَمَنِ بِالْبَطْحَاءِ فَانْتَبَهَ لَهُ رَجُلٌ مِنْهُمْ فَحَذَفَهُ بِالسَّيْفِ فَقَتَلَهُ، فَجَاءَتْ هُذَيْلٌ فَأَخَذُوا الْيَمَانِيَ فَرَفَعُوهُ إِلَى عُمَرَ بِالْمَوْسِمِ وَقَالُوا قَتَلَ صَاحِبَنَا‏.‏ فَقَالَ إِنَّهُمْ قَدْ خَلَعُوهُ‏.‏ فَقَالَ يُقْسِمُ خَمْسُونَ مِنْ هُذَيْلٍ مَا خَلَعُوهُ‏.‏ قَالَ فَأَقْسَمَ مِنْهُمْ تِسْعَةٌ وَأَرْبَعُونَ رَجُلاً، وَقَدِمَ رَجُلٌ مِنْهُمْ مِنَ الشَّأْمِ فَسَأَلُوهُ أَنْ يُقْسِمَ فَافْتَدَى يَمِينَهُ مِنْهُمْ بِأَلْفِ دِرْهَمٍ، فَأَدْخَلُوا مَكَانَهُ رَجُلاً آخَرَ، فَدَفَعَهُ إِلَى أَخِي الْمَقْتُولِ فَقُرِنَتْ يَدُهُ بِيَدِهِ، قَالُوا فَانْطَلَقَا وَالْخَمْسُونَ الَّذِينَ أَقْسَمُوا حَتَّى إِذَا كَانُوا بِنَخْلَةَ، أَخَذَتْهُمُ السَّمَاءُ فَدَخَلُوا فِي غَارٍ فِي الْجَبَلِ، فَانْهَجَمَ الْغَارُ عَلَى الْخَمْسِينَ الَّذِينَ أَقْسَمُوا فَمَاتُوا جَمِيعًا، وَأَفْلَتَ الْقَرِينَانِ وَاتَّبَعَهُمَا حَجَرٌ فَكَسَرَ رِجْلَ أَخِي الْمَقْتُولِ، فَعَاشَ حَوْلاً ثُمَّ مَاتَ‏.‏ قُلْتُ وَقَدْ كَانَ عَبْدُ الْمَلِكِ بْنُ مَرْوَانَ أَقَادَ رَجُلاً بِالْقَسَامَةِ ثُمَّ نَدِمَ بَعْدَ مَا صَنَعَ، فَأَمَرَ بِالْخَمْسِينَ الَّذِينَ أَقْسَمُوا فَمُحُوا مِنَ الدِّيوَانِ وَسَيَّرَهُمْ إِلَى الشَّأْمِ‏.‏

Werger

Ebû Qilabe ragihand: Rojekê Umer kurê Ebdul-Ezîz textê xwe ji bo xelkê derxist da ku gel li ber wî kom bibe. Paşê rê da wan û ew hatin hundir. Wî got:

"Hûn li ser El-Qesamê çi dibêjin?" Wan got: "Em dibêjin ku Qesame ji bo Qisasê (tola stendinê) helal e, û Xelîfeyên berê jî li gorî wê Qisas pêk anîne." Paşê wî ji min re got: "Ey Ebû Qilabe! Tu çi dibêjî?" û ez li ber çavê xelkê danîm. Min got: "Ey Emîrê Mu'minan! Li cem te serokên leşker û eşrafên Ereban hene. Heke pêncî kes ji wan şahidiyê bidin ku mêrekî zewicî li Şamê zîna kiriye, lê wan bi xwe nedîtibe, ma tu yê wî recm bikî?" Wî got: "Na." Min got: "Heke pêncî kes şahidiyê bidin ku kesekî li Humsê dizî kiriye, lê wan nedîtibe, ma tu yê destê wî bibirî?" Wî got: "Na." Min got: "Bi Xwedê sond! Resûlullah ﷺ qet kes nekujt, meger di yek ji van sê rewşan de be: 1. Kesekî ku bi neheqî kesek din kuştibe (bi Qisasê hate kuştin), 2. Kesekî zewicî ku piştî zewacê zîna kiribe, 3. Kesekî ku li dijî Xwedê û Resûlê Wî şer kiribe û ji Îslamê vegeriyaye." Hingê xelkê got: "Ma Enes kurê Malik negotiye ku Resûlullah ﷺ destên dizan birîn, çavên wan şewitandin û paşê ew avêtin ber tavê?" Min got: "Ez ê hedîsa Enes ji we re vebêjim. Enes ragihand: Heşt kes ji eşîra Ukl hatin cem Resûlullah ﷺ û bi Îslamê re bey'et dan. Lê axa wir li wan nehat, nexweş ketin û vê yekê ji Resûlullah ﷺ re gilî kirin. Wî got: 'Ma hûn naçin cem şivanê me yê deveyan da ku ji şîr û mîza wan vexwin?' Wan got: 'Belê.' Çûn, ji şîr û mîza wan vexwarin û sax bûn. Paşê wan şivanê Resûlullah ﷺ kuşt û deve revandin. Ev xeber gihîşt Resûlullah ﷺ, wî kes şandin pey wan, hatin girtin û anîn cem wî. Wî emir kir ku dest û lingên wan werin birîn û çavên wan werin şewitandin, paşê ew avêtin ber tavê heta mirin." Min got: "Çi tiştek ji ya ku van kesan kir girantir e? Wan ji Îslamê vegeriyan, kuştin û dizîn." Hingê Enbese kurê Seîd got: "Bi Xwedê sond! Min qet tiştekî wekî îro nebîstiye." Min got: "Ey Enbese! Ma tu hedîsa min red dikî?" Wî got: "Na, lê te hedîs bi awayê wê yê rast anî. Bi Xwedê sond! Ev leşker dê her dem di xêrê de bin heya ku ev Şêx (Ebû Qilabe) di nav wan de be." Min zêde kir: "Di vê bûyerê de sunneteke Resûlullah ﷺ jî heye. Komek Ensar hatin cem Pêxember ﷺ û li cem wî sohbet kirin. Mêrekî ji wan li pêşiya wan derket û hate kuştin. Ew li pey wî derketin, dîtin ku hevalê wan di xwînê de ye. Vegeriyan cem Resûlullah ﷺ û gotin: 'Ya Resûlallah! Hevalê me ku me pê re diaxivî, li pêşiya me derket û me ew di xwînê de dît.' Resûlullah ﷺ derket û pirsî: 'Hûn guman dikin an difikirin ku kî ew kuştiye?' Wan got: 'Em difikirin ku Cihûyan ew kuştiye.' Pêxember ﷺ Cihû anîn û pirsî: 'We ev kes kuştiye?' Wan got: 'Na.' Wî ji Ensaran pirsî: 'Ma hûn razî ne ku pêncî Cihû sond bixwin ku wan ew nekujtiye?' Wan got: 'Cihû guh nadin ku hemû me bikujin û paşê sondên derew bixwin.' Wî got: 'Wê demê ma hûn dixwazin bi sondên pêncî kesên ji xwe diyetê bistînin?' Wan got: 'Em ê sond nexwin.' Hingê Pêxember ﷺ bi xwe diyet da wan." Min zêde kir: "Eşîra Huzeyl di dema Cahiliyetê de kesekî ji xwe red kiribû. Ew li Bat'hayê şevê êrişî maleke Yemenî kir, lê mêrekî ji wan hişyar bû û bi şûr ew kuşt. Huzeyl hatin, ew Yemenî girtin û di dema Hecê de anîn cem Umer û gotin: 'Wî hevalê me kuştiye.' Yemenî got: 'Lê wan ew red kiribû.' Umer got: 'Bila pêncî kes ji Huzeylê sond bixwin ku wan ew red nekiriye.' Çil û neh kes ji wan sond xwarin. Mêrekî ji wan ji Şamê hat, wan xwest ku ew jî sond bixwe, lê wî bi hezar dirhem sond kirî û kesekî din anîn şûna wî. Wî destê xwe da destê birayê kuştî. Gotin: Ew her du û ew pêncî kesên ku sond xwaribûn derketin. Gava gihîştin Nexle, baran barî, ew ketin غارekî (şikeftekî) di çiyê de. Şikeft li ser wan pêncî kesên ku sond xwaribûn hilweşiya û hemû mirin. Ew her du kesên ku dest dabûn hev rizgar bûn, lê kevirek ket ser lingê birayê kuştî û şikand. Ew salekê jiya û paşê mir." Min got: "Ebdul-Melik kurê Merwan jî li gorî Qesamê kesek kuşt, lê paşê poşman bû. Wî emir kir ku navên wan pêncî kesên ku sond xwaribûn ji dîwanê werin jêbirin û ew sirgûnî Şamê kirin."

Werger û ravekirin ji hêla Khutba World ve, ji erebî hatine wergerandin.

Peyama bingehîn

Al-Qasama di dozên kuştinê û diyya, lêkolîna bi baldarî ya delîlan dixwaze.

Wateya peyvên dijwar
Al-Qasama

Rêbazek e ku di hin dozên kuştinê de tê bikaranîn û tê de hejmareke diyarkirî ya sondan tê xwarin.

Qisas

Bersiva hiqûqî ya li hember sûcekê, bi şertên hişk û bi rêya dadgeha xwedî desthilatê.

Diyya

Tezmînata diravî ya ku bi qanûnê hatiye diyarkirin û ji malbata kesê kuştî re tê dayîn.

Zanyar ji vê çi derdixin

Zanyarên klasîk li ser bingeha van vegotinan nîqaş kirine ka al-Qasama di dozên kuştinê de çawa tê sepandin û sond dikarin çi encaman çêkin. Di hin aliyên vê rêbazê de, di nav de ka kê sond dixwe û kengê qisas an diyya tê sepandin, dibistanên hiqûqê ji hev cuda ne. Berawirdkirina Ebû Qilabe destnîşan dike ku bêyî rêzikên delîlên ku hatine diyarkirin, tawanbarî nikare bibe sedema ceza. Vegotina derbarê Ensaran de jî nîşan dide ku Pêxember ﷺ aliyê ku nexwest sond bixwe neçar nekir û diyya bi xwe da.

Dersên ji bo îro
  1. Kesek bi sûceke giran tawanbar neke bêyî ku delîl û rêbaza derbasdar bi baldarî were nirxandin.
  2. Dozên kuştinê û cezan bide dadgehên xwedî desthilatê; tu carî xwe neke xwediyê tolhildanê.
  3. Sondê wek berpirsiyariyeke giran bibîne û bêyî zanîna rastiyê sond nexwe.
الْحَدِيثُ الشَّرِيفُ

Her roj hedîsek, bi zimanê te

Sepan her roj hedîsek bi ravekirinê dide te, herwiha wek wîdjetekê li ser telefona te. Bikaranîna wê belaş e.