Het Vijfde van de Oorlogsbuit voor de Zaak van Allah · Sahih al-Bukhari

Sahih al-Bukhari, hadith 3094

Overgeleverd door Malik ibn Aws ibn al-Hadathan. Arabische tekst met eigen vertaling en uitleg.

Sahih (betrouwbaar)Boek: Het Vijfde van de Oorlogsbuit voor de Zaak van Allah
صحيح البخاري
Wie vertelde het?

Overgeleverd door Malik ibn Aws ibn al-Hadathan

Sahih (betrouwbaar)

Sahih al-Bukhari geldt als geheel als betrouwbaar.

De overlevering

Arabische tekst

حَدَّثَنَا إِسْحَاقُ بْنُ مُحَمَّدٍ الْفَرْوِيُّ، حَدَّثَنَا مَالِكُ بْنُ أَنَسٍ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، عَنْ مَالِكِ بْنِ أَوْسِ بْنِ الْحَدَثَانِ،، وَكَانَ، مُحَمَّدُ بْنُ جُبَيْرٍ ذَكَرَ لِي ذِكْرًا مِنْ حَدِيثِهِ ذَلِكَ، فَانْطَلَقْتُ حَتَّى أَدْخُلَ عَلَى مَالِكِ بْنِ أَوْسٍ، فَسَأَلْتُهُ عَنْ ذَلِكَ الْحَدِيثِ فَقَالَ مَالِكٌ بَيْنَا أَنَا جَالِسٌ فِي أَهْلِي حِينَ مَتَعَ النَّهَارُ، إِذَا رَسُولُ عُمَرَ بْنِ الْخَطَّابِ يَأْتِينِي فَقَالَ أَجِبْ أَمِيرَ الْمُؤْمِنِينَ‏.‏ فَانْطَلَقْتُ مَعَهُ حَتَّى أَدْخُلَ عَلَى عُمَرَ، فَإِذَا هُوَ جَالِسٌ عَلَى رِمَالِ سَرِيرٍ، لَيْسَ بَيْنَهُ وَبَيْنَهُ فِرَاشٌ مُتَّكِئٌ عَلَى وِسَادَةٍ مِنْ أَدَمٍ، فَسَلَّمْتُ عَلَيْهِ ثُمَّ جَلَسْتُ فَقَالَ يَا مَالِ، إِنَّهُ قَدِمَ عَلَيْنَا مِنْ قَوْمِكَ أَهْلُ أَبْيَاتٍ، وَقَدْ أَمَرْتُ فِيهِمْ بِرَضْخٍ فَاقْبِضْهُ فَاقْسِمْهُ بَيْنَهُمْ‏.‏ فَقُلْتُ يَا أَمِيرَ الْمُؤْمِنِينَ، لَوْ أَمَرْتَ بِهِ غَيْرِي‏.‏ قَالَ اقْبِضْهُ أَيُّهَا الْمَرْءُ‏.‏ فَبَيْنَا أَنَا جَالِسٌ عِنْدَهُ أَتَاهُ حَاجِبُهُ يَرْفَا فَقَالَ هَلْ لَكَ فِي عُثْمَانَ وَعَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ عَوْفٍ وَالزُّبَيْرِ وَسَعْدِ بْنِ أَبِي وَقَّاصٍ يَسْتَأْذِنُونَ قَالَ نَعَمْ‏.‏ فَأَذِنَ لَهُمْ فَدَخَلُوا فَسَلَّمُوا وَجَلَسُوا، ثُمَّ جَلَسَ يَرْفَا يَسِيرًا ثُمَّ قَالَ هَلْ لَكَ فِي عَلِيٍّ وَعَبَّاسٍ قَالَ نَعَمْ‏.‏ فَأَذِنَ لَهُمَا، فَدَخَلاَ فَسَلَّمَا فَجَلَسَا، فَقَالَ عَبَّاسٌ يَا أَمِيرَ الْمُؤْمِنِينَ، اقْضِ بَيْنِي وَبَيْنَ هَذَا‏.‏ وَهُمَا يَخْتَصِمَانِ فِيمَا أَفَاءَ اللَّهُ عَلَى رَسُولِهِ صلى الله عليه وسلم مِنْ بَنِي النَّضِيرِ‏.‏ فَقَالَ الرَّهْطُ عُثْمَانُ وَأَصْحَابُهُ يَا أَمِيرَ الْمُؤْمِنِينَ، اقْضِ بَيْنَهُمَا وَأَرِحْ أَحَدَهُمَا مِنَ الآخَرِ‏.‏ قَالَ عُمَرُ تَيْدَكُمْ، أَنْشُدُكُمْ بِاللَّهِ الَّذِي بِإِذْنِهِ تَقُومُ السَّمَاءُ وَالأَرْضُ، هَلْ تَعْلَمُونَ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ لاَ نُورَثُ مَا تَرَكْنَا صَدَقَةٌ ‏"‏‏.‏ يُرِيدُ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم نَفْسَهُ‏.‏ قَالَ الرَّهْطُ قَدْ قَالَ ذَلِكَ‏.‏ فَأَقْبَلَ عُمَرُ عَلَى عَلِيٍّ وَعَبَّاسٍ فَقَالَ أَنْشُدُكُمَا اللَّهَ، أَتَعْلَمَانِ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَدْ قَالَ ذَلِكَ قَالاَ قَدْ قَالَ ذَلِكَ‏.‏ قَالَ عُمَرُ فَإِنِّي أُحَدِّثُكُمْ عَنْ هَذَا الأَمْرِ، إِنَّ اللَّهَ قَدْ خَصَّ رَسُولَهُ صلى الله عليه وسلم فِي هَذَا الْفَىْءِ بِشَىْءٍ لَمْ يُعْطِهِ أَحَدًا غَيْرَهُ ـ ثُمَّ قَرَأَ ‏{‏وَمَا أَفَاءَ اللَّهُ عَلَى رَسُولِهِ مِنْهُمْ‏}‏ إِلَى قَوْلِهِ ‏{‏قَدِيرٌ‏}‏ ـ فَكَانَتْ هَذِهِ خَالِصَةً لِرَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم‏.‏ وَاللَّهِ مَا احْتَازَهَا دُونَكُمْ، وَلاَ اسْتَأْثَرَ بِهَا عَلَيْكُمْ قَدْ أَعْطَاكُمُوهُ، وَبَثَّهَا فِيكُمْ حَتَّى بَقِيَ مِنْهَا هَذَا الْمَالُ، فَكَانَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يُنْفِقُ عَلَى أَهْلِهِ نَفَقَةَ سَنَتِهِمْ مِنْ هَذَا الْمَالِ، ثُمَّ يَأْخُذُ مَا بَقِيَ فَيَجْعَلُهُ مَجْعَلَ مَالِ اللَّهِ، فَعَمِلَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم بِذَلِكَ حَيَاتَهُ، أَنْشُدُكُمْ بِاللَّهِ هَلْ تَعْلَمُونَ ذَلِكَ قَالُوا نَعَمْ‏.‏ ثُمَّ قَالَ لِعَلِيٍّ وَعَبَّاسٍ أَنْشُدُكُمَا بِاللَّهِ هَلْ تَعْلَمَانِ ذَلِكَ قَالَ عُمَرُ ثُمَّ تَوَفَّى اللَّهُ نَبِيَّهُ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ أَبُو بَكْرٍ أَنَا وَلِيُّ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم‏.‏ فَقَبَضَهَا أَبُو بَكْرٍ، فَعَمِلَ فِيهَا بِمَا عَمِلَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم، وَاللَّهُ يَعْلَمُ إِنَّهُ فِيهَا لَصَادِقٌ بَارٌّ رَاشِدٌ تَابِعٌ لِلْحَقِّ، ثُمَّ تَوَفَّى اللَّهُ أَبَا بَكْرٍ، فَكُنْتُ أَنَا وَلِيَّ أَبِي بَكْرٍ، فَقَبَضْتُهَا سَنَتَيْنِ مِنْ إِمَارَتِي، أَعْمَلُ فِيهَا بِمَا عَمِلَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَمَا عَمِلَ فِيهَا أَبُو بَكْرٍ، وَاللَّهُ يَعْلَمُ إِنِّي فِيهَا لَصَادِقٌ بَارٌّ رَاشِدٌ تَابِعٌ لِلْحَقِّ، ثُمَّ جِئْتُمَانِي تُكَلِّمَانِي وَكَلِمَتُكُمَا وَاحِدَةٌ، وَأَمْرُكُمَا وَاحِدٌ، جِئْتَنِي يَا عَبَّاسُ تَسْأَلُنِي نَصِيبَكَ مِنِ ابْنِ أَخِيكَ، وَجَاءَنِي هَذَا ـ يُرِيدُ عَلِيًّا ـ يُرِيدُ نَصِيبَ امْرَأَتِهِ مِنْ أَبِيهَا، فَقُلْتُ لَكُمَا إِنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ لاَ نُورَثُ مَا تَرَكْنَا صَدَقَةٌ ‏"‏‏.‏ فَلَمَّا بَدَا لِي أَنْ أَدْفَعَهُ إِلَيْكُمَا قُلْتُ إِنْ شِئْتُمَا دَفَعْتُهَا إِلَيْكُمَا عَلَى أَنَّ عَلَيْكُمَا عَهْدَ اللَّهِ وَمِيثَاقَهُ لَتَعْمَلاَنِ فِيهَا بِمَا عَمِلَ فِيهَا رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم، وَبِمَا عَمِلَ فِيهَا أَبُو بَكْرٍ، وَبِمَا عَمِلْتُ فِيهَا مُنْذُ وَلِيتُهَا، فَقُلْتُمَا ادْفَعْهَا إِلَيْنَا‏.‏ فَبِذَلِكَ دَفَعْتُهَا إِلَيْكُمَا، فَأَنْشُدُكُمْ بِاللَّهِ، هَلْ دَفَعْتُهَا إِلَيْهِمَا بِذَلِكَ قَالَ الرَّهْطُ نَعَمْ‏.‏ ثُمَّ أَقْبَلَ عَلَى عَلِيٍّ وَعَبَّاسٍ فَقَالَ أَنْشُدُكُمَا بِاللَّهِ هَلْ دَفَعْتُهَا إِلَيْكُمَا بِذَلِكَ قَالاَ نَعَمْ‏.‏ قَالَ فَتَلْتَمِسَانِ مِنِّي قَضَاءً غَيْرَ ذَلِكَ فَوَاللَّهِ الَّذِي بِإِذْنِهِ تَقُومُ السَّمَاءُ وَالأَرْضُ، لاَ أَقْضِي فِيهَا قَضَاءً غَيْرَ ذَلِكَ، فَإِنْ عَجَزْتُمَا عَنْهَا فَادْفَعَاهَا إِلَىَّ، فَإِنِّي أَكْفِيكُمَاهَا‏.‏

Vertaling

Isḥāq ibn Moḥammad al-Farwī heeft ons overgeleverd, Mālik ibn Anas heeft ons overgeleverd, van Ibn Shihāb, van Mālik ibn Aws ibn al-Ḥadathān. Moḥammad ibn Jubayr had mij iets van deze overlevering verteld, dus ging ik naar Mālik ibn Aws en vroeg hem naar deze ḥadīth. Hij zei:

"Terwijl ik op een ochtend thuis zat, kwam de boodschapper van ʿUmar ibn al-Khaṭṭāb naar mij toe en zei: 'Beantwoord de oproep van de Leider der Gelovigen.' Ik ging met hem mee tot ik bij ʿUmar binnenkwam. Hij zat op een bed van palmbladeren zonder matras, leunend tegen een leren kussen. Ik groette hem en ging zitten. Hij zei: 'O Mālik, er zijn mensen van jouw volk gekomen die gezinnen hebben, en ik heb opdracht gegeven hun een gift te geven; neem het aan en verdeel het onder hen.' Ik zei: 'O Leider der Gelovigen, beveel dit liever aan iemand anders.' Hij zei: 'Neem het aan, man!' Terwijl ik bij hem zat, kwam zijn kamerheer Yarfaʾ en zei: 'Wilt u dat ʿUthmān, ʿAbd ar-Raḥmān ibn ʿAwf, az-Zubayr en Saʿd ibn Abī Waqqās binnengelaten worden?' Hij zei: 'Ja.' Zij werden binnengelaten, groetten en gingen zitten. Even later kwam Yarfaʾ weer en zei: 'Wilt u dat ʿAlī en ʿAbbās binnengelaten worden?' Hij zei: 'Ja.' Zij kwamen binnen, groetten en gingen zitten. ʿAbbās zei: 'O Leider der Gelovigen, oordeel tussen mij en deze man.' Zij hadden een geschil over wat Allah als fay' aan Zijn Boodschapper ﷺ heeft geschonken van Banū an-Naḍīr. De groep – ʿUthmān en zijn metgezellen – zei: 'O Leider der Gelovigen, oordeel tussen hen en verlos de één van de ander.' ʿUmar zei: 'Rustig! Ik bezweer jullie bij Allah, door Wiens toestemming de hemel en de aarde bestaan: weten jullie dat de Boodschapper van Allah ﷺ heeft gezegd: "Wij laten geen erfdeel na; wat wij nalaten is ṣadaqa", waarbij de Boodschapper van Allah ﷺ zichzelf bedoelde?' De groep zei: 'Hij heeft dat inderdaad gezegd.' Toen richtte ʿUmar zich tot ʿAlī en ʿAbbās en zei: 'Ik bezweer jullie bij Allah: weten jullie dat de Boodschapper van Allah ﷺ dit heeft gezegd?' Zij zeiden: 'Hij heeft dat inderdaad gezegd.' ʿUmar zei: 'Ik zal jullie over deze zaak vertellen. Allah heeft Zijn Boodschapper ﷺ in deze fay' iets bijzonders gegeven wat Hij niemand anders heeft gegeven.' Vervolgens reciteerde hij: {En wat Allah als fay' aan Zijn Boodschapper van hen heeft gegeven...} tot aan {...voorwaar, Allah is Almachtig}. Dit was dus exclusief voor de Boodschapper van Allah ﷺ. Bij Allah, hij heeft het niet voor zichzelf gehouden ten koste van jullie, noch heeft hij zich ermee bevoordeeld boven jullie; hij heeft het jullie gegeven en onder jullie verdeeld, totdat dit vermogen ervan overbleef. De Boodschapper van Allah ﷺ besteedde hiervan de jaarlijkse kosten van zijn familie, en wat overbleef gaf hij uit op de weg van Allah. Zo handelde de Boodschapper van Allah ﷺ gedurende zijn hele leven. Ik bezweer jullie bij Allah: weten jullie dit?' Zij zeiden: 'Ja.' Daarna zei hij tegen ʿAlī en ʿAbbās: 'Ik bezweer jullie bij Allah: weten jullie dit?' ʿUmar vervolgde: 'Toen Allah Zijn Profeet ﷺ tot Zich nam, zei Abū Bakr: "Ik ben de opvolger van de Boodschapper van Allah ﷺ." Abū Bakr nam dit vermogen in beheer en handelde ermee zoals de Boodschapper van Allah ﷺ had gedaan – en Allah weet dat hij daarin waarachtig, vroom, rechtgeleid en trouw aan de waarheid was. Toen nam Allah Abū Bakr tot Zich en werd ik de opvolger van Abū Bakr. Ik beheerde het twee jaar tijdens mijn bestuur en handelde ermee zoals de Boodschapper van Allah ﷺ en Abū Bakr hadden gedaan – en Allah weet dat ik daarin waarachtig, vroom, rechtgeleid en trouw aan de waarheid ben. Nu komen jullie beiden tot mij met hetzelfde verzoek en dezelfde zaak. Jij, ʿAbbās, komt om je deel van het bezit van je neef te vragen, en jij – doelend op ʿAlī – komt om het deel van je vrouw uit het bezit van haar vader te vragen. Ik heb jullie gezegd dat de Boodschapper van Allah ﷺ heeft gezegd: "Wij laten geen erfdeel na; wat wij nalaten is ṣadaqa." Toen ik besloot het aan jullie over te dragen, zei ik: 'Als jullie willen, draag ik het aan jullie over, op voorwaarde dat jullie het verbond en het pact van Allah aangaan om ermee te handelen zoals de Boodschapper van Allah ﷺ, Abū Bakr en ik sinds mijn aanstelling hebben gedaan.' Jullie zeiden: 'Draag het aan ons over.' Op die voorwaarde heb ik het aan jullie overgedragen. Ik bezweer jullie bij Allah: heb ik het hun op die voorwaarde overgedragen?' De groep zei: 'Ja.' Daarna richtte hij zich tot ʿAlī en ʿAbbās en zei: 'Ik bezweer jullie bij Allah: heb ik het jullie op die voorwaarde overgedragen?' Zij zeiden: 'Ja.' Hij zei: 'Zoeken jullie nu een ander oordeel dan dit? Bij Allah, door Wiens toestemming de hemel en de aarde bestaan, ik zal hierin geen ander oordeel vellen dan dit. Als jullie niet in staat zijn het te beheren, geef het dan terug aan mij; dan zal ik het voor jullie beheren.'

Vertaling en uitleg door Khutba World, vertaald vanuit het Arabisch.

Kernboodschap

ʿUmar beheerde het bezit van Banū an-Naḍīr als liefdadig vermogen, niet als erfenis.

Achtergrond & aanleiding

ʿAlī en ʿAbbās vroegen ʿUmar om een oordeel over het beheer van het bezit van Banū an-Naḍīr. ʿUmar herinnerde hen aan de uitspraak dat wat de profeten nalaten als ṣadaqa geldt en aan de beheersafspraak die zij eerder hadden aanvaard.

Moeilijke woorden uitgelegd
fayʾ

Bezittingen die zonder een veldslag aan de moslimgemeenschap toevielen.

ṣadaqa

Liefdadig vermogen dat voor het goede bestemd is, niet als persoonlijk erfdeel.

khumus

Het vijfde deel van bepaalde oorlogsbuit dat volgens islamitische regels een bijzondere bestemming heeft.

Wat geleerden eruit halen

Klassieke geleerden leiden hieruit af dat de profeten geen persoonlijk erfdeel nalaten: hun nagelaten bezit wordt besteed volgens de bestemming die zij hebben vastgesteld. De geleerden bespreken de precieze juridische status en het beheer van dit bezit; in deze overlevering staat vooral centraal dat Abū Bakr en ʿUmar de praktijk van de Profeet ﷺ voortzetten. Ook blijkt dat een bestuurder publiek vermogen zorgvuldig moet beheren en gemaakte voorwaarden moet handhaven. De vier soennitische wetscholen erkennen de regel dat de profeten niet als gewone erfgenamen worden geërfd, terwijl zij de toepassing en het beheer van zulke specifieke bezittingen nader uitwerken.

Lessen voor vandaag
  1. Leg bij het beheer van gemeenschappelijk of liefdadig vermogen duidelijke voorwaarden vast en houd die zorgvuldig na.
  2. Baseer een oordeel op betrouwbare kennis en luister naar alle betrokkenen voordat je beslist.
  3. Besteed middelen die aan een goed doel zijn toegewezen aan dat doel, ook wanneer het beheer in andere handen overgaat.
De 6 kringen

Wat deze overlevering betekent van innerlijk naar samenleving — tik op een kring om te openen.

الْحَدِيثُ الشَّرِيفُ

Elke dag een hadith, in jouw taal

De app geeft je dagelijks een hadith met uitleg, ook als widget op je telefoon. Gratis te gebruiken.