Sahih al-Bukhari, hadith 5358
Arabische tekst met eigen vertaling en uitleg.
De overlevering
حَدَّثَنَا سَعِيدُ بْنُ عُفَيْرٍ، قَالَ حَدَّثَنِي اللَّيْثُ، قَالَ حَدَّثَنِي عُقَيْلٌ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، قَالَ أَخْبَرَنِي مَالِكُ بْنُ أَوْسِ بْنِ الْحَدَثَانِ، وَكَانَ، مُحَمَّدُ بْنُ جُبَيْرِ بْنِ مُطْعِمٍ ذَكَرَ لِي ذِكْرًا مِنْ حَدِيثِهِ، فَانْطَلَقْتُ حَتَّى دَخَلْتُ عَلَى مَالِكِ بْنِ أَوْسٍ فَسَأَلْتُهُ فَقَالَ مَالِكٌ انْطَلَقْتُ حَتَّى أَدْخُلَ عَلَى عُمَرَ، إِذْ أَتَاهُ حَاجِبُهُ يَرْفَا فَقَالَ هَلْ لَكَ فِي عُثْمَانَ وَعَبْدِ الرَّحْمَنِ وَالزُّبَيْرِ وَسَعْدٍ يَسْتَأْذِنُونَ قَالَ نَعَمْ. فَأَذِنَ لَهُمْ ـ قَالَ ـ فَدَخَلُوا وَسَلَّمُوا فَجَلَسُوا، ثُمَّ لَبِثَ يَرْفَا قَلِيلاً فَقَالَ لِعُمَرَ هَلْ لَكَ فِي عَلِيٍّ وَعَبَّاسٍ قَالَ نَعَمْ. فَأَذِنَ لَهُمَا، فَلَمَّا دَخَلاَ سَلَّمَا وَجَلَسَا، فَقَالَ عَبَّاسٌ يَا أَمِيرَ الْمُؤْمِنِينَ اقْضِ بَيْنِي وَبَيْنَ هَذَا. فَقَالَ الرَّهْطُ عُثْمَانُ وَأَصْحَابُهُ يَا أَمِيرَ الْمُؤْمِنِينَ اقْضِ بَيْنَهُمَا، وَأَرِحْ أَحَدَهُمَا مِنَ الآخَرِ. فَقَالَ عُمَرُ اتَّئِدُوا أَنْشُدُكُمْ بِاللَّهِ الَّذِي بِهِ تَقُومُ السَّمَاءُ وَالأَرْضُ، هَلْ تَعْلَمُونَ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ " لاَ نُورَثُ مَا تَرَكْنَا صَدَقَةٌ ". يُرِيدُ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم نَفْسَهُ. قَالَ الرَّهْطُ قَدْ قَالَ ذَلِكَ. فَأَقْبَلَ عُمَرُ عَلَى عَلِيٍّ وَعَبَّاسٍ فَقَالَ أَنْشُدُكُمَا بِاللَّهِ هَلْ تَعْلَمَانِ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ ذَلِكَ قَالاَ قَدْ قَالَ ذَلِكَ. قَالَ عُمَرُ فَإِنِّي أُحَدِّثُكُمْ عَنْ هَذَا الأَمْرِ، إِنَّ اللَّهَ كَانَ خَصَّ رَسُولَهُ صلى الله عليه وسلم فِي هَذَا الْمَالِ بِشَىْءٍ لَمْ يُعْطِهِ أَحَدًا غَيْرَهُ، قَالَ اللَّهُ {مَا أَفَاءَ اللَّهُ عَلَى رَسُولِهِ مِنْهُمْ فَمَا أَوْجَفْتُمْ عَلَيْهِ مِنْ خَيْلٍ} إِلَى قَوْلِهِ {قَدِيرٌ}. فَكَانَتْ هَذِهِ خَالِصَةً لِرَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَاللَّهِ مَا احْتَازَهَا دُونَكُمْ وَلاَ اسْتَأْثَرَ بِهَا عَلَيْكُمْ، لَقَدْ أَعْطَاكُمُوهَا وَبَثَّهَا فِيكُمْ، حَتَّى بَقِيَ مِنْهَا هَذَا الْمَالُ، فَكَانَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يُنْفِقُ عَلَى أَهْلِهِ نَفَقَةَ سَنَتِهِمْ مِنْ هَذَا الْمَالِ، ثُمَّ يَأْخُذُ مَا بَقِيَ، فَيَجْعَلُهُ مَجْعَلَ مَالِ اللَّهِ، فَعَمِلَ بِذَلِكَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم حَيَاتَهُ، أَنْشُدُكُمْ بِاللَّهِ، هَلْ تَعْلَمُونَ ذَلِكَ قَالُوا نَعَمْ. قَالَ لِعَلِيٍّ وَعَبَّاسٍ أَنْشُدُكُمَا بِاللَّهِ هَلْ تَعْلَمَانِ ذَلِكَ قَالاَ نَعَمْ. ثُمَّ تَوَفَّى اللَّهُ نَبِيَّهُ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ أَبُو بَكْرٍ أَنَا وَلِيُّ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَقَبَضَهَا أَبُو بَكْرٍ يَعْمَلُ فِيهَا بِمَا عَمِلَ بِهِ فِيهَا رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَأَنْتُمَا حِينَئِذٍ ـ وَأَقْبَلَ عَلَى عَلِيٍّ وَعَبَّاسٍ ـ تَزْعُمَانِ أَنَّ أَبَا بَكْرٍ كَذَا وَكَذَا، وَاللَّهُ يَعْلَمُ أَنَّهُ فِيهَا صَادِقٌ بَارٌّ رَاشِدٌ تَابِعٌ لِلْحَقِّ، ثُمَّ تَوَفَّى اللَّهُ أَبَا بَكْرٍ فَقُلْتُ أَنَا وَلِيُّ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَأَبِي بَكْرٍ، فَقَبَضْتُهَا سَنَتَيْنِ أَعْمَلُ فِيهَا بِمَا عَمِلَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَأَبُو بَكْرٍ، ثُمَّ جِئْتُمَانِي وَكَلِمَتُكُمَا وَاحِدَةٌ وَأَمْرُكُمَا جَمِيعٌ، جِئْتَنِي تَسْأَلُنِي نَصِيبَكَ مِنِ ابْنِ أَخِيكَ، وَأَتَى هَذَا يَسْأَلُنِي نَصِيبَ امْرَأَتِهِ مِنْ أَبِيهَا، فَقُلْتُ إِنْ شِئْتُمَا دَفَعْتُهُ إِلَيْكُمَا عَلَى أَنَّ عَلَيْكُمَا عَهْدَ اللَّهِ وَمِيثَاقَهُ لَتَعْمَلاَنِ فِيهَا بِمَا عَمِلَ بِهِ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَبِمَا عَمِلَ بِهِ فِيهَا أَبُو بَكْرٍ، وَبِمَا عَمِلْتُ بِهِ فِيهَا، مُنْذُ وُلِّيتُهَا، وَإِلاَّ فَلاَ تُكَلِّمَانِي فِيهَا فَقُلْتُمَا ادْفَعْهَا إِلَيْنَا بِذَلِكَ. فَدَفَعْتُهَا إِلَيْكُمَا بِذَلِكَ، أَنْشُدُكُمْ بِاللَّهِ هَلْ دَفَعْتُهَا إِلَيْهِمَا بِذَلِكَ فَقَالَ الرَّهْطُ نَعَمْ. قَالَ فَأَقْبَلَ عَلَى عَلِيٍّ وَعَبَّاسٍ فَقَالَ أَنْشُدُكُمَا بِاللَّهِ هَلْ دَفَعْتُهَا إِلَيْكُمَا بِذَلِكَ قَالاَ نَعَمْ. قَالَ أَفَتَلْتَمِسَانِ مِنِّي قَضَاءً غَيْرَ ذَلِكَ، فَوَالَّذِي بِإِذْنِهِ تَقُومُ السَّمَاءُ وَالأَرْضُ لاَ أَقْضِي فِيهَا قَضَاءً غَيْرَ ذَلِكَ، حَتَّى تَقُومَ السَّاعَةُ، فَإِنْ عَجَزْتُمَا عَنْهَا فَادْفَعَاهَا فَأَنَا أَكْفِيكُمَاهَا.
Mālik ibn Aws ibn al-Hadathan verhaalde: Ik ging op een dag naar ʿUmar (ibn al-Khattab). Terwijl ik bij hem zat, kwam zijn deurwachter Yarfa en zei:
"Oethman, ʿAbd ar-Rahman, az-Zoebair en Saʿd vragen toestemming om binnen te komen." ʿUmar antwoordde: "Ja." Hij liet hen toe; zij kwamen binnen, groetten en namen plaats. Even later kwam Yarfa opnieuw en vroeg aan ʿUmar: "Zal ik ʿAli en ʿAbbas toelaten?" ʿUmar antwoordde: "Ja." Hij liet hen binnen; zij kwamen, groetten en gingen zitten. ʿAbbas zei: "O Amir al-Mu'minin! Oordeel tussen mij en deze man." De groep, bestaande uit Oethman en zijn metgezellen, zei: "O Amir al-Mu'minin! Oordeel tussen hen beiden en bevrijd de één van de ander." ʿUmar zei: "Wacht! Ik bezweer jullie bij Allah, door Wiens wil de hemel en de aarde standhouden: weten jullie dat de Boodschapper van Allah ﷺ heeft gezegd: 'Wij laten geen erfenis na; wat wij achterlaten is sadaqah'? En daarmee bedoelde de Boodschapper van Allah ﷺ zichzelf?" De groep antwoordde: "Hij heeft dat inderdaad gezegd." Vervolgens richtte ʿUmar zich tot ʿAli en ʿAbbas en zei: "Ik bezweer jullie bij Allah: weten jullie dat de Boodschapper van Allah ﷺ dit heeft gezegd?" Zij antwoordden: "Ja, hij heeft dat gezegd." ʿUmar vervolgde: "Laat mij jullie over deze zaak vertellen. Allah heeft Zijn Boodschapper ﷺ met betrekking tot deze eigendommen iets bijzonders gegeven wat Hij niemand anders heeft geschonken. Allah zegt: {En wat Allah als buit aan Zijn Boodschapper heeft gegeven... waarvoor jullie geen paarden of kamelen hebben laten rennen} tot aan Zijn woorden: {...en Allah is over alles Machtig}. Deze eigendommen waren dus uitsluitend voor de Boodschapper van Allah ﷺ. Maar bij Allah, hij hield ze niet voor zichzelf achter ten koste van jullie, noch eigende hij ze zich toe boven jullie; integendeel, hij gaf ze aan jullie en verdeelde ze onder jullie, totdat alleen dit deel ervan overbleef. Van deze eigendommen voorzag de Boodschapper van Allah ﷺ zijn gezin in hun levensonderhoud voor een jaar, en wat er daarna van overbleef, besteedde hij zoals het geld van Allah wordt besteed. Zo handelde de Boodschapper van Allah ﷺ gedurende zijn hele leven. Ik bezweer jullie bij Allah: weten jullie dat?" Zij antwoordden: "Ja." Vervolgens zei hij tegen ʿAli en ʿAbbas: "Ik bezweer jullie bij Allah: weten jullie dat ook?" Zij antwoordden: "Ja." ʿUmar vervolgde: "Toen Allah Zijn Profeet ﷺ tot Zich nam, zei Aboe Bakr: 'Ik ben de opvolger van de Boodschapper van Allah ﷺ.' Aboe Bakr nam het beheer over deze eigendommen op zich en handelde ermee precies zoals de Boodschapper van Allah ﷺ had gedaan. Jullie beiden wisten dit destijds maar al te goed." Toen richtte ʿUmar zich tot ʿAli en ʿAbbas en zei: "Jullie beweren dat Aboe Bakr zus-en-zo was! Maar Allah weet dat hij daarin eerlijk, vroom, rechtgeleid en trouw aan de waarheid was. Daarna nam Allah Aboe Bakr tot Zich, en ik zei: 'Ik ben de opvolger van de Boodschapper van Allah ﷺ en van Aboe Bakr.' Ik beheerde deze eigendommen twee jaar lang en handelde ermee precies zoals de Boodschapper van Allah ﷺ en Aboe Bakr hadden gedaan. Vervolgens kwamen jullie beiden naar mij met hetzelfde verzoek en dezelfde zaak. Jij (ʿAbbas) kwam om je aandeel te eisen uit het nalatenschap van je neef, en hij (ʿAli) kwam om het aandeel van zijn vrouw uit het nalatenschap van haar vader te eisen. Ik zei toen: 'Als jullie willen, zal ik het aan jullie overdragen, op voorwaarde dat jullie een verbond en belofte met Allah sluiten dat jullie ermee zullen handelen zoals de Boodschapper van Allah ﷺ deed, zoals Aboe Bakr deed, en zoals ik heb gedaan sinds ik het beheer kreeg. Zo niet, spreek mij er dan niet meer over aan.' Jullie zeiden toen: 'Draag het aan ons over op die voorwaarde.' En zo droeg ik het aan jullie over. Ik bezweer jullie bij Allah: heb ik het hun op die voorwaarde overgedragen?" De groep antwoordde: "Ja." Vervolgens richtte hij zich tot ʿAli en ʿAbbas en zei: "Ik bezweer jullie bij Allah: heb ik het jullie op die voorwaarde overgedragen?" Zij antwoordden: "Ja." ʿUmar voegde eraan toe: "Verlangen jullie nu van mij een ander oordeel dan dit? Bij Degene door Wiens wil de hemel en de aarde standhouden: ik zal hierover nooit een ander oordeel vellen tot het Uur aanbreekt! Als jullie niet in staat zijn het te beheren, geef het dan terug aan mij, dan zal ik het namens jullie voldoende beheren."
Vertaling en uitleg door Khutba World, vertaald vanuit het Arabisch.
De Profeet ﷺ reserveerde een jaar onderhoud voor zijn gezin en beheerde de rest als gemeenschapsbezit.
ʿAli en ʿAbbas vroegen ʿUmar om een oordeel over het beheer van goederen die met de Profeet ﷺ verbonden waren. ʿUmar herinnerde de aanwezigen aan de uitspraak dat de profeten geen erfenis nalaten en aan de afspraak waaronder het beheer aan hen was overgedragen.
Goederen die zonder een veldslag aan de moslims toevallen en volgens islamitische regels worden beheerd.
Liefdadigheid; hier duidt het op goederen die niet als persoonlijke erfenis worden verdeeld.
De middelen die nodig zijn om het gezin gedurende een jaar te verzorgen.
Klassieke geleerden leiden hieruit af dat de goederen waarover ʿUmar sprak niet als gewone nalatenschap onder erfgenamen werden verdeeld, maar volgens de profetische praktijk werden beheerd. De overlevering toont ook dat het gezin van de Profeet ﷺ uit die middelen een passend onderhoud kreeg en dat het resterende bedrag ten bate van de gemeenschap werd besteed. Juristen bespreken de precieze regels voor fayʾ en het beheer ervan binnen de leer over openbaar bezit; deze passage op zichzelf stelt geen algemene regel vast voor ieders persoonlijke nalatenschap.
- Maak bij het beheer van gezamenlijke middelen vooraf duidelijke afspraken en houd je daar zorgvuldig aan.
- Neem in een verantwoord budget eerst het noodzakelijke onderhoud van je gezin op.
- Behandel gemeenschapsgeld transparant en besteed het resterende bedrag volgens het afgesproken doel.
Deze sahih-overlevering behandelt eveneens de uitspraak dat de Profeet ﷺ geen erfenis naliet en helpt het onderwerp van nalatenschap en liefdadigheid te plaatsen.
Sahih al-Bukhari · #5356 (Sahih)Deze sahih-overlevering hoort bij het thema gezinsonderhoud en vult de aandacht voor verantwoord besteden aan familie aan.
Elke dag een hadith, in jouw taal
De app geeft je dagelijks een hadith met uitleg, ook als widget op je telefoon. Gratis te gebruiken.