Sahih al-Bukhari, xadiiska 4553
Waxaa weriyey Abdullah ibn Abbas. Qoraal Carabi ah oo wata tarjumaad iyo sharaxaad noo gaar ah.
Waxaa weriyey Abdullah ibn Abbas
Sahih al-Bukhari guud ahaan waxaa loo tixgeliyaa mid lagu kalsoonaan karo.
Riwaayadda
حَدَّثَنِي إِبْرَاهِيمُ بْنُ مُوسَى، عَنْ هِشَامٍ، عَنْ مَعْمَرٍ،. وَحَدَّثَنِي عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مُحَمَّدٍ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ، أَخْبَرَنَا مَعْمَرٌ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، قَالَ أَخْبَرَنِي عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُتْبَةَ، قَالَ حَدَّثَنِي ابْنُ عَبَّاسٍ، قَالَ حَدَّثَنِي أَبُو سُفْيَانَ، مِنْ فِيهِ إِلَى فِيَّ قَالَ انْطَلَقْتُ فِي الْمُدَّةِ الَّتِي كَانَتْ بَيْنِي وَبَيْنَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ـ قَالَ ـ فَبَيْنَا أَنَا بِالشَّأْمِ إِذْ جِيءَ بِكِتَابٍ مِنَ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم إِلَى هِرَقْلَ قَالَ وَكَانَ دِحْيَةُ الْكَلْبِيُّ جَاءَ بِهِ فَدَفَعَهُ إِلَى عَظِيمِ بُصْرَى، فَدَفَعَهُ عَظِيمُ بُصْرَى إِلَى ـ هِرَقْلَ ـ قَالَ فَقَالَ هِرَقْلُ هَلْ هَا هُنَا أَحَدٌ مِنْ قَوْمِ هَذَا الرَّجُلِ الَّذِي يَزْعُمُ أَنَّهُ نَبِيٌّ فَقَالُوا نَعَمْ. قَالَ فَدُعِيتُ فِي نَفَرٍ مِنْ قُرَيْشٍ فَدَخَلْنَا عَلَى هِرَقْلَ، فَأُجْلِسْنَا بَيْنَ يَدَيْهِ فَقَالَ أَيُّكُمْ أَقْرَبُ نَسَبًا مِنْ هَذَا الرَّجُلِ الَّذِي يَزْعُمُ أَنَّهُ نَبِيٌّ فَقَالَ أَبُو سُفْيَانَ فَقُلْتُ أَنَا. فَأَجْلَسُونِي بَيْنَ يَدَيْهِ، وَأَجْلَسُوا أَصْحَابِي خَلْفِي، ثُمَّ دَعَا بِتُرْجُمَانِهِ فَقَالَ قُلْ لَهُمْ إِنِّي سَائِلٌ هَذَا عَنْ هَذَا الرَّجُلِ الَّذِي يَزْعُمُ أَنَّهُ نَبِيٌّ، فَإِنْ كَذَبَنِي فَكَذِّبُوهُ. قَالَ أَبُو سُفْيَانَ وَايْمُ اللَّهِ، لَوْلاَ أَنْ يُؤْثِرُوا عَلَىَّ الْكَذِبَ لَكَذَبْتُ. ثُمَّ قَالَ لِتُرْجُمَانِهِ سَلْهُ كَيْفَ حَسَبُهُ فِيكُمْ قَالَ قُلْتُ هُوَ فِينَا ذُو حَسَبٍ. قَالَ فَهَلْ كَانَ مِنْ آبَائِهِ مَلِكٌ قَالَ قُلْتُ لاَ. قَالَ فَهَلْ كُنْتُمْ تَتَّهِمُونَهُ بِالْكَذِبِ قَبْلَ أَنْ يَقُولَ مَا قَالَ قُلْتُ لاَ. قَالَ أَيَتَّبِعُهُ أَشْرَافُ النَّاسِ أَمْ ضُعَفَاؤُهُمْ قَالَ قُلْتُ بَلْ ضُعَفَاؤُهُمْ. قَالَ يَزِيدُونَ أَوْ يَنْقُصُونَ قَالَ قُلْتُ لاَ بَلْ يَزِيدُونَ. قَالَ هَلْ يَرْتَدُّ أَحَدٌ مِنْهُمْ عَنْ دِينِهِ، بَعْدَ أَنْ يَدْخُلَ فِيهِ، سَخْطَةً لَهُ قَالَ قُلْتُ لاَ. قَالَ فَهَلْ قَاتَلْتُمُوهُ قَالَ قُلْتُ نَعَمْ. قَالَ فَكَيْفَ كَانَ قِتَالُكُمْ إِيَّاهُ قَالَ قُلْتُ تَكُونُ الْحَرْبُ بَيْنَنَا وَبَيْنَهُ سِجَالاً، يُصِيبُ مِنَّا وَنُصِيبُ مِنْهُ. قَالَ فَهَلْ يَغْدِرُ قَالَ قُلْتُ لاَ وَنَحْنُ مِنْهُ فِي هَذِهِ الْمُدَّةِ لاَ نَدْرِي مَا هُوَ صَانِعٌ فِيهَا. قَالَ وَاللَّهِ مَا أَمْكَنَنِي مِنْ كَلِمَةٍ أُدْخِلُ فِيهَا شَيْئًا غَيْرَ هَذِهِ. قَالَ فَهَلْ قَالَ هَذَا الْقَوْلَ أَحَدٌ قَبْلَهُ قُلْتُ لاَ. ثُمَّ قَالَ لِتُرْجُمَانِهِ قُلْ لَهُ إِنِّي سَأَلْتُكَ عَنْ حَسَبِهِ فِيكُمْ، فَزَعَمْتَ أَنَّهُ فِيكُمْ ذُو حَسَبٍ، وَكَذَلِكَ الرُّسُلُ تُبْعَثُ فِي أَحْسَابِ قَوْمِهَا، وَسَأَلْتُكَ هَلْ كَانَ فِي آبَائِهِ مَلِكٌ فَزَعَمْتَ أَنْ لاَ فَقُلْتُ لَوْ كَانَ مِنْ آبَائِهِ مَلِكٌ قُلْتُ رَجُلٌ يَطْلُبُ مُلْكَ آبَائِهِ، وَسَأَلْتُكَ عَنْ أَتْبَاعِهِ أَضُعَفَاؤُهُمْ أَمْ أَشْرَافُهُمْ فَقُلْتَ بَلْ ضُعَفَاؤُهُمْ، وَهُمْ أَتْبَاعُ الرُّسُلِ، وَسَأَلْتُكَ هَلْ كُنْتُمْ تَتَّهِمُونَهُ بِالْكَذِبِ قَبْلَ أَنْ يَقُولَ مَا قَالَ فَزَعَمْتَ أَنْ لاَ، فَعَرَفْتُ أَنَّهُ لَمْ يَكُنْ لِيَدَعَ الْكَذِبَ عَلَى النَّاسِ ثُمَّ يَذْهَبَ فَيَكْذِبَ عَلَى اللَّهِ، وَسَأَلْتُكَ هَلْ يَرْتَدُّ أَحَدٌ مِنْهُمْ عَنْ دِينِهِ بَعْدَ أَنْ يَدْخُلَ فِيهِ سَخْطَةً لَهُ فَزَعَمْتَ أَنْ لاَ، وَكَذَلِكَ الإِيمَانُ إِذَا خَالَطَ بَشَاشَةَ الْقُلُوبِ، وَسَأَلْتُكَ هَلْ يَزِيدُونَ أَمْ يَنْقُصُونَ فَزَعَمْتَ أَنَّهُمْ يَزِيدُونَ، وَكَذَلِكَ الإِيمَانُ حَتَّى يَتِمَّ، وَسَأَلْتُكَ هَلْ قَاتَلْتُمُوهُ فَزَعَمْتَ أَنَّكُمْ قَاتَلْتُمُوهُ فَتَكُونُ الْحَرْبُ بَيْنَكُمْ وَبَيْنَهُ سِجَالاً، يَنَالُ مِنْكُمْ وَتَنَالُونَ مِنْهُ، وَكَذَلِكَ الرُّسُلُ تُبْتَلَى، ثُمَّ تَكُونُ لَهُمُ الْعَاقِبَةُ، وَسَأَلْتُكَ هَلْ يَغْدِرُ فَزَعَمْتَ أَنَّهُ لاَ يَغْدِرُ، وَكَذَلِكَ الرُّسُلُ لاَ تَغْدِرُ، وَسَأَلْتُكَ هَلْ قَالَ أَحَدٌ هَذَا الْقَوْلَ قَبْلَهُ فَزَعَمْتَ أَنْ لاَ، فَقُلْتُ لَوْ كَانَ قَالَ هَذَا الْقَوْلَ أَحَدٌ قَبْلَهُ قُلْتُ رَجُلٌ ائْتَمَّ بِقَوْلٍ قِيلَ قَبْلَهُ. قَالَ ثُمَّ قَالَ بِمَ يَأْمُرُكُمْ قَالَ قُلْتُ يَأْمُرُنَا بِالصَّلاَةِ وَالزَّكَاةِ وَالصِّلَةِ وَالْعَفَافِ. قَالَ إِنْ يَكُ مَا تَقُولُ فِيهِ حَقًّا فَإِنَّهُ نَبِيٌّ، وَقَدْ كُنْتُ أَعْلَمُ أَنَّهُ خَارِجٌ، وَلَمْ أَكُ أَظُنُّهُ مِنْكُمْ، وَلَوْ أَنِّي أَعْلَمُ أَنِّي أَخْلُصُ إِلَيْهِ لأَحْبَبْتُ لِقَاءَهُ، وَلَوْ كُنْتُ عِنْدَهُ لَغَسَلْتُ عَنْ قَدَمَيْهِ، وَلَيَبْلُغَنَّ مُلْكُهُ مَا تَحْتَ قَدَمَىَّ. قَالَ ثُمَّ دَعَا بِكِتَابِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَقَرَأَهُ، فَإِذَا فِيهِ " بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِيمِ مِنْ مُحَمَّدٍ رَسُولِ اللَّهِ، إِلَى هِرَقْلَ عَظِيمِ الرُّومِ، سَلاَمٌ عَلَى مَنِ اتَّبَعَ الْهُدَى، أَمَّا بَعْدُ، فَإِنِّي أَدْعُوكَ بِدِعَايَةِ الإِسْلاَمِ، أَسْلِمْ تَسْلَمْ، وَأَسْلِمْ يُؤْتِكَ اللَّهُ أَجْرَكَ مَرَّتَيْنِ، فَإِنْ تَوَلَّيْتَ فَإِنَّ عَلَيْكَ إِثْمَ الأَرِيسِيِّينَ، وَ{يَا أَهْلَ الْكِتَابِ تَعَالَوْا إِلَى كَلِمَةٍ سَوَاءٍ بَيْنَنَا وَبَيْنَكُمْ أَنْ لاَ نَعْبُدَ إِلاَّ اللَّهَ} إِلَى قَوْلِهِ {اشْهَدُوا بِأَنَّا مُسْلِمُونَ}". فَلَمَّا فَرَغَ مِنْ قِرَاءَةِ الْكِتَابِ ارْتَفَعَتِ الأَصْوَاتُ عِنْدَهُ، وَكَثُرَ اللَّغَطُ، وَأُمِرَ بِنَا فَأُخْرِجْنَا قَالَ فَقُلْتُ لأَصْحَابِي حِينَ خَرَجْنَا لَقَدْ أَمِرَ أَمْرُ ابْنِ أَبِي كَبْشَةَ، أَنَّهُ لَيَخَافُهُ مَلِكُ بَنِي الأَصْفَرِ فَمَا زِلْتُ مُوقِنًا بِأَمْرِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أَنَّهُ سَيَظْهَرُ حَتَّى أَدْخَلَ اللَّهُ عَلَىَّ الإِسْلاَمَ. قَالَ الزُّهْرِيُّ فَدَعَا هِرَقْلُ عُظَمَاءَ الرُّومِ فَجَمَعَهُمْ فِي دَارٍ لَهُ فَقَالَ يَا مَعْشَرَ الرُّومِ، هَلْ لَكُمْ فِي الْفَلاَحِ وَالرَّشَدِ آخِرَ الأَبَدِ، وَأَنْ يَثْبُتَ لَكُمْ مُلْكُكُمْ قَالَ فَحَاصُوا حَيْصَةَ حُمُرِ الْوَحْشِ إِلَى الأَبْوَابِ، فَوَجَدُوهَا قَدْ غُلِقَتْ، فَقَالَ عَلَىَّ بِهِمْ. فَدَعَا بِهِمْ فَقَالَ إِنِّي إِنَّمَا اخْتَبَرْتُ شِدَّتَكُمْ عَلَى دِينِكُمْ، فَقَدْ رَأَيْتُ مِنْكُمُ الَّذِي أَحْبَبْتُ. فَسَجَدُوا لَهُ وَرَضُوا عَنْهُ.
Waxaa ii warramay Ibraahiim bin Muusa, oo ka weriyey Hishaam, oo ka weriyey Macmar. Waxaa kaloo ii warramay Cabdullaahi bin Muxammad, wuxuu yiri: Waxaa noo warramay Cabdir-Razzaaq, waxaa nooga warramay Macmar, oo ka weriyey Az-Zuhri, wuxuu yiri: Waxaa ii warramay Cubaydullaahi bin Cabdullaahi bin Cutbah, wuxuu yiri: Waxaa ii warramay Ibn Cabbaas, wuxuu yiri: Waxaa ii warramay Abuu Sufyaan si shaqsi ah, afkiisa ilaa afkayga, wuxuu yiri:
"Waxaan safaray xilligii heshiiska ee dhexmaray aniga iyo Rasuulka Allah ﷺ. Intaan joogay Shaam, ayaa warqad ka timid Nabiga ﷺ loo keenay Hiraqliyus. Dixyah Al-Kalbi ayaa keenay wuxuuna siiyey madaxa Busraa, isna wuxuu u gudbiyey Hiraqliyus. Hiraqliyus wuxuu yiri: 'Ma jiraa qof ka mid ah dadka ninkan sheeganaya inuu Nabi yahay?' Waxay yiraahdeen: 'Haa.' Markaas aniga iyo rag reer Qureysh ah ayaa naloo yeeray, waxaanna galnay meeshii Hiraqliyus, waxaana nala fariisiyey hortiisa. Kadib wuxuu yiri: 'Keebaa idinka ugu nasab dhow ninkan sheeganaya inuu Nabi yahay?' Abuu Sufyaan wuxuu yiri: 'Aniga.' Markaas waxay i fariisiyeen hortiisa, asxaabtaydana dabadayda. Kadib wuxuu u yeeray turjumaankiisii wuxuuna ku yiri: 'U sheeg inaan wax ka weydiinayo ninkan sheeganaya inuu Nabi yahay. Hadduu been ii sheego, beeniya.' Abuu Sufyaan wuxuu yiri: 'Wallahi, haddaan ka cabsan lahaa inay igu sheegaan beenlow, waan been sheegi lahaa.' Kadib wuxuu turjumaankiisii ku yiri: 'Weydii: Sidee buu nasabkiisu yahay dhexdiinna?' Waxaan iri: 'Wuxuu nagu leeyahay nasab sharaf leh.' Wuxuu yiri: 'Aabbayaashiis ma jiray boqor?' Waxaan iri: 'Maya.' Wuxuu yiri: 'Ma ku eedeyn jirteen been intaanu oran wuxuu yiri?' Waxaan iri: 'Maya.' Wuxuu yiri: 'Ma ashraaftaa raacda mise masaakiinta?' Waxaan iri: 'Balse masaakiinta.' Wuxuu yiri: 'Ma bataan mise way yaraadaan?' Waxaan iri: 'Maya, balse way bataan.' Wuxuu yiri: 'Qof ma ka riddoobaa diintiisa kadib markuu galo, isagoo u carooday?' Waxaan iri: 'Maya.' Wuxuu yiri: 'Ma la dagaalasheen?' Waxaan iri: 'Haa.' Wuxuu yiri: 'Sidee buu ahaa dagaalkiinnu?' Waxaan iri: 'Dagaalku wuxuu ahaa mid isku beddelbeddela; mar wuu naga guuleystaa, marna waan ka guuleysannaa. Wuu na dhaawacaa, annaguna waan dhaawacnaa.' Wuxuu yiri: 'Ma khiyaameeyaa?' Waxaan iri: 'Maya, laakiin hadda waxaan ku jirnaa heshiis mana ogin waxa uu samayn doono.' Abuu Sufyaan wuxuu yiri: 'Wallahi, kalmad aan ku daro oo aan tan ahayn waan kari waayey.' Wuxuu yiri: 'Qof ma yiri hadalkan isaga ka hor?' Waxaan iri: 'Maya.' Kadib wuxuu turjumaankiisii ku yiri: 'U sheeg: Waxaan ku weydiiyey nasabkiisa dhexdiinna, waxaad sheegtay inuu sharaf leeyahay, sidaas oo kale Rususha waxaa laga soo diraa ashraafta qowmkooda. Waxaan ku weydiiyey in aabbayaashiis boqor jiray, waad diidday; hadduu boqor jiri lahaa waxaan dhihi lahaa wuxuu doonayaa mulkigii aabbayaashiis. Waxaan ku weydiiyey taageerayaashiisa inay yihiin masaakiin ama ashraaf, waxaad tiri masaakiin, iyaguna waa taageerayaasha Rususha. Waxaan ku weydiiyey inaad ku eedeyseen been intaanu hadlin, waad diidday, markaas waxaan ogaaday inuusan dadka ku been abuuran karin kadibna Allah ku been abuurto. Waxaan ku weydiiyey in qof ka riddoobo diintiisa kadib markuu galo, waad diidday, sidaas oo kale waa Iimaanka markuu galo farxadda quluubta. Waxaan ku weydiiyey inay bataan ama yaraadaan, waxaad tiri way bataan, sidaas oo kale waa Iimaanka ilaa uu ka dhammaystirmo. Waxaan ku weydiiyey inaad la dagaalasheen, waxaad tiri haa, dagaalkuna wuu isku beddelbeddelaa; wuu idin dhaawacaa, idinkuna waad dhaawacdaan, sidaas oo kale Rususha waa la imtixaamaa, kadibna caaqibada iyagaa leh. Waxaan ku weydiiyey inuu khiyaameeyo, waad diidday, Rusushuna ma khiyaameeyaan. Waxaan ku weydiiyey in qof yiri hadalkan isaga ka hor, waad diidday; hadduu qof yiri lahaa waxaan dhihi lahaa wuxuu ku dayanayaa hadal hore.' Abuu Sufyaan wuxuu yiri: 'Kadib wuxuu i weydiiyey: Maxuu idin amraa? Waxaan iri: Wuxuu na amraa Salaadda, Sakada, xiriirinta qaraabada, iyo dhawrsanaanta. Wuxuu yiri: Haddii waxaad sheegtay run yihiin, isagu waa Nabi. Waan ogaa inuu soo bixi doono, laakiin kuma fekerayn inuu idinka dhex bixi doono. Haddaan ogaan lahaa inaan gaari karo, waan jeclaan lahaa inaan la kulmo, haddaan agtiisa joogi lahaana cagihiisa baan dhaqi lahaa; mulkigiisuna wuxuu gaari doonaa waxa cagahayga hoostooda ah.' Kadib wuxuu dalbaday warqaddii Rasuulka Allah ﷺ wuuna akhriyey. Waxaa ku qornaa: 'Magaca Allah, ee Naxariista Badan, ee Reer Aakhiro Naxariista Badan. Ka timid Muxammad, Rasuulka Allah, kuna socota Hiraqliyus, Madaxa Rooma. Nabadgelyo ha ahaato ciddii raacda Hanuunka. Intaa kadib, waxaan kuugu yeerayaa Islaamka. Islaam oo nabad gal, Islaam oo Allah wuxuu ku siinayaa laba ajir. Haddaad jeedsatana, waxaa korkaaga ah dembiga Ariisiyiinta (beeralayda). Iyo {Ahlal-Kitaabow, kaalaya eray siman oo dhexdeenna ah: inaan caabudin Allah mooyee...} ilaa qowlkiisa: {Ka marqaatiya inaan Muslimiin nahay.}' Markuu dhammeeyey akhriska warqadda, codadkii baa kor u kacay agtiisa, buuq badanna waa dhacay, waxaana nalagu amray inaan baxno. Waxaan asxaabtayda ku iri markaan baxnay: 'Arrinka Ibn Abii Kabsha (Muxammad) wuu xoogeystay; xitaa boqorka Banii Al-Asfar wuu ka cabsanayaa.' Sidaas baan ku aaminsanaa in Rasuulka Allah ﷺ guuleysan doono, ilaa Allah iga geliyo Islaamka. Az-Zuhri wuxuu yiri: Hiraqliyus wuxuu u yeeray madaxdii Rooma wuxuuna ku ururiyey guri uu leeyahay. Wuxuu yiri: 'Roomaayow, ma rabtaan liibaan iyo hanuun weligeed ah, iyo in mulkiinnu idiin sugnaado?' Markaas bay u ordeen albaabadii sid dameero duurjoog ah, laakiin waxay arkeen inay xiran yihiin. Wuxuu yiri: 'Iigu keena.' Wuuna u yeeray wuxuuna ku yiri: 'Waxaan kaliya imtixaamayey adkeysiga diintiinna, waxaanna idinka arkay waxaan jeclaystay.' Markaas bay u sujuudeen wayna ka raalli noqdeen.
Tarjumaad iyo sharaxaad ay samaysay Khutba World, oo laga tarjumay Carabiga.
Heraclius wuxuu Mohammed ﷺ iyo farriintiisa ku gartay astaamo nebinnimo.
Intii uu socday xabbad-joojintii u dhexaysay Nebiga ﷺ iyo Quraysh, Heraclius wuxuu Abuu Sufyaan kaga waraystay Nebiga ﷺ Shaam, kaddib markii uu helay warqaddii Nebiga.
Gobolkii taariikhiga ahaa ee Shaam, oo ay ku jiraan dhulal ka tirsan Suuriya iyo Falastiin maanta.
Wax-bixinta waajibka ah ee Muslimiintu bixiyaan marka shuruudo gaar ahi jiraan.
Dadweynaha iyo dadka caadiga ah ee hoggaamiye mas’uul ka yahay.
Culimada hore waxay tilmaamaan in run-sheegnimada, sumcad lagu kalsoon yahay iyo ku-adkaysigu yihiin astaamo xoojiya kalsoonida nebiga. Sababaynta Heraclius waxay sidoo kale muujinaysaa in qof runta raadinayaa si taxaddar leh u miisaami karo caddaymaha, xataa marka markhaatigu yahay qof ka soo horjeeda. Warqadda Nebiga ﷺ waxay caddaynaysaa in dacwadu, iyadoo si cad loogu yeerayo in Alle la caabudo, ay la socon karto in hoggaamiyeyaasha si xushmad leh loola hadlo. Amarradiisu waxay kaloo ka koobnaayeen cibaado, daryeelka qoyska iyo dhowrsanaan; afarta mad-hab ee Sunnigu waxay tilmaamahan u qaabeeyaan iyagoo ku salaynaya ilaha guud ee shareecada Islaamka.
- Run sheeg, xataa marka runtaasi u danaynayso qof aad isku khilaafsan tihiin.
- Si taxaddar leh u baadh hadallada, oo eeg akhlaaqda iyo ficillada qofka, ee ha ku ekaan maqaamkiisa.
- Dadka si xushmad leh ugu yeer wanaagga, iimaankana ku lammaani salaad, deeqsinimo iyo daryeelka qoyska.
Werintani waxay sharraxaysaa udub-dhexaadka ku-dhaqanka Islaamka, waxayna la jaanqaadaysaa salaadaha, sadaqada iyo hab-nololeedka akhlaaqda leh ee Abuu Sufyaan uga warramay Heraclius.
Sahih al-Bukhari · #4475 (Sahih)Xadiiskani wuxuu ka hadlayaa yeeridda iimaanka, wuxuuna gacan ka geystaa fahamka farriinta hanuunka nebinnimo ee werintan.
Maalin kasta xadiis, kuna qoran luqaddaada
Abku wuxuu maalin kasta ku siinayaa xadiis wata sharaxaad, sidoo kalena ah wijit taleefankaaga ku jira. Waa bilaash.