Sahih al-Bukhari, xadiiska 4677
Waxaa weriyey Ka'b ibn Malik. Qoraal Carabi ah oo wata tarjumaad iyo sharaxaad noo gaar ah.
Waxaa weriyey Ka'b ibn Malik
Sahih al-Bukhari guud ahaan waxaa loo tixgeliyaa mid lagu kalsoonaan karo.
Riwaayadda
حَدَّثَنِي مُحَمَّدٌ، حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ أَبِي شُعَيْبٍ، حَدَّثَنَا مُوسَى بْنُ أَعْيَنَ، حَدَّثَنَا إِسْحَاقُ بْنُ رَاشِدٍ، أَنَّ الزُّهْرِيَّ، حَدَّثَهُ قَالَ أَخْبَرَنِي عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ كَعْبِ بْنِ مَالِكٍ، عَنْ أَبِيهِ، قَالَ سَمِعْتُ أَبِي كَعْبَ بْنَ مَالِكٍ،، وَهْوَ أَحَدُ الثَّلاَثَةِ الَّذِينَ تِيبَ عَلَيْهِمْ أَنَّهُ لَمْ يَتَخَلَّفْ عَنْ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فِي غَزْوَةٍ غَزَاهَا قَطُّ غَيْرَ غَزْوَتَيْنِ غَزْوَةِ الْعُسْرَةِ وَغَزْوَةِ بَدْرٍ. قَالَ فَأَجْمَعْتُ صِدْقَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ضُحًى، وَكَانَ قَلَّمَا يَقْدَمُ مِنْ سَفَرٍ سَافَرَهُ إِلاَّ ضُحًى وَكَانَ يَبْدَأُ بِالْمَسْجِدِ، فَيَرْكَعُ رَكْعَتَيْنِ، وَنَهَى النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم عَنْ كَلاَمِي وَكَلاَمِ صَاحِبَىَّ، وَلَمْ يَنْهَ عَنْ كَلاَمِ أَحَدٍ مِنَ الْمُتَخَلِّفِينَ غَيْرِنَا، فَاجْتَنَبَ النَّاسُ كَلاَمَنَا، فَلَبِثْتُ كَذَلِكَ حَتَّى طَالَ عَلَىَّ الأَمْرُ، وَمَا مِنْ شَىْءٍ أَهَمُّ إِلَىَّ مِنْ أَنْ أَمُوتَ فَلاَ يُصَلِّي عَلَىَّ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم أَوْ يَمُوتَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَأَكُونَ مِنَ النَّاسِ بِتِلْكَ الْمَنْزِلَةِ، فَلاَ يُكَلِّمُنِي أَحَدٌ مِنْهُمْ، وَلاَ يُصَلِّي عَلَىَّ، فَأَنْزَلَ اللَّهُ تَوْبَتَنَا عَلَى نَبِيِّهِ صلى الله عليه وسلم حِينَ بَقِيَ الثُّلُثُ الآخِرُ مِنَ اللَّيْلِ، وَرَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم عِنْدَ أُمِّ سَلَمَةَ، وَكَانَتْ أُمُّ سَلَمَةَ مُحْسِنَةً فِي شَأْنِي مَعْنِيَّةً فِي أَمْرِي، فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " يَا أُمَّ سَلَمَةَ تِيبَ عَلَى كَعْبٍ ". قَالَتْ أَفَلاَ أُرْسِلُ إِلَيْهِ فَأُبَشِّرَهُ قَالَ " إِذًا يَحْطِمَكُمُ النَّاسُ فَيَمْنَعُونَكُمُ النَّوْمَ سَائِرَ اللَّيْلَةِ ". حَتَّى إِذَا صَلَّى رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم صَلاَةَ الْفَجْرِ آذَنَ بِتَوْبَةِ اللَّهِ عَلَيْنَا، وَكَانَ إِذَا اسْتَبْشَرَ اسْتَنَارَ وَجْهُهُ حَتَّى كَأَنَّهُ قِطْعَةٌ مِنَ الْقَمَرِ، وَكُنَّا أَيُّهَا الثَّلاَثَةُ الَّذِينَ خُلِّفُوا عَنِ الأَمْرِ الَّذِي قُبِلَ مِنْ هَؤُلاَءِ الَّذِينَ اعْتَذَرُوا حِينَ أَنْزَلَ اللَّهُ لَنَا التَّوْبَةَ، فَلَمَّا ذُكِرَ الَّذِينَ كَذَبُوا رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم مِنَ الْمُتَخَلِّفِينَ، وَاعْتَذَرُوا بِالْبَاطِلِ، ذُكِرُوا بِشَرِّ مَا ذُكِرَ بِهِ أَحَدٌ قَالَ اللَّهُ سُبْحَانَهُ {يَعْتَذِرُونَ إِلَيْكُمْ إِذَا رَجَعْتُمْ إِلَيْهِمْ قُلْ لاَ تَعْتَذِرُوا لَنْ نُؤْمِنَ لَكُمْ قَدْ نَبَّأَنَا اللَّهُ مِنْ أَخْبَارِكُمْ وَسَيَرَى اللَّهُ عَمَلَكُمْ وَرَسُولُهُ} الآيَةَ.
Waxaa ii warramay Maxamed, waxaa noo warramay Axmed bin Abi Shucayb, waxaa noo warramay Muuse bin Acyan, waxaa noo warramay Isxaaq bin Raashid, in Az-Zuhri uu u warramay oo yiri: Waxaa ii warramay Cabdiraxmaan bin Cabdullaahi bin Kacab bin Maalik, oo ka weriyey aabbihii, oo yiri: Waxaan maqlay aabbahay Kacab bin Maalik, kaas oo ahaa mid ka mid ah saddexdii qof ee laga aqbalay towbadooda, isagoo leh weligiis kama harin Rasuulka Alle ﷺ dagaal uu galay marka laga reebo laba dagaal: Dagaalkii Al-Cusra (Tabuuk) iyo Dagaalkii Badar. Wuxuu yiri:
"Waxaan go'aansaday inaan runta u sheego Rasuulka Alle ﷺ subaxda hore, waana dhif inuu safar ka soo laabto mooyaane subaxda hore, wuxuuna marka hore tegi jiray masaajidka si uu u tukado laba rakco. Nabigu ﷺ wuxuu reebay in ila hadlo ama lala hadlo labadayda saaxiib, laakiin ma uusan reebin in lala hadlo cid kale oo ka hartay dagaalka annaga mooyaane. Sidaas darteed dadku way naga fogaadeen inay nala hadlaan, waxaanna ku sugnaa xaaladdaas ilaa arrinku igu dheeraaday, mana jirin wax iga muhiimsan oo aan ka walwalayo inaan dhinto oo uusan Nabigu ﷺ janaso iga tukan, ama uu dhinto Rasuulka Alle ﷺ oo aan ku haro heerkaas bulshada dhexdeeda ah oo uusan qofna ila hadlayn ama iga tukanayn janaso. Laakiin Alle wuxuu ku soo dejiyey towbadeenna Nabigiisa ﷺ markii la gaaray saddexdii dambe ee habeenka, iyadoo Rasuulka Alle ﷺ uu la joogay Ummu Salama, Ummu Salamana waxay ahayd mid wanaagsan oo danaynaysa arrinkayga. Rasuulka Alle ﷺ wuxuu yiri: 'Ummu Salamaay, Kacab waa laga aqbalay towbadii!' Way tiri: 'Ma u diraa cid ugu bishaarayso?' Wuxuu yiri: 'Haddaad sidaas samayso, dadku way idin hareeraynayaan oo habeenka intiisa kale seexan maysaan.' Markaas markii Rasuulka Alle ﷺ tukaday salaadda Subax, wuxuu ku dhawaaqay in Alle naga aqbalay towbada. Marka uu farxo, wajigiisu wuu nuuri jiray ilaa uu ka noqdo sida gabal dayax ah. Annagu saddexdayadii la dib dhigay arrinkeenu wuu ka duwanaa kuwii cudur-daarka bixiyey ee laga aqbalay. Laakiin markii la xusay kuwii beenta u sheegay Rasuulka Alle ﷺ ee ka haray dagaalka oo cudur-daar been ah bixiyey, waxaa lagu xusay shar ka mid ah sharta ugu xun. Alle Subxaanahu wuxuu yiri: {Way idiin cudur-daaran doonaan markaad u noqotaan. Waxaad dhahdaa: Ha cudur-daarina, idiin rumayn mayno. Alle waa nooga warramay xaaladdiinne, Alle iyo Rasuulkiisuna way arki doonaan camalkiinna}."
Tarjumaad iyo sharaxaad ay samaysay Khutba World, oo laga tarjumay Carabiga.
Kaʿb wuxuu doortay runta, Allahna wuu aqbalay toobadda saddexdooda.
Kaʿb ibn Maalik wuxuu ka warramayaa maqnaanshihiisii duullaankii Tabuuk, go’aankiisii ahaa inuu Nabiga ﷺ si run ah ugu jawaabo, iyo muddadii ay Muslimiintu ka fogaayeen isaga iyo labadiisii saaxiib. Allah wuu aqbalay toobaddooda, wuxuuna arrintan ku soo dejiyey aayado ku jira Suurat at-Tawbah.
Kaʿb ibn Maalik iyo labadiisii saaxiib, kuwaas oo arrintooda dib loo dhigay ilaa Allah ka aqbalay toobaddooda.
Magac kale oo loo yaqaan duullaankii Tabuuk, kaas oo dhacay duruufo adag.
Salaadda waajibka ah ee subaxda, lana tukado ka hor qorrax-soo-baxa.
Culimada hore, oo ay ka mid yihiin an-Nawawi iyo Ibn Hajar, waxay carrabka ku adkeeyeen in qirashada daacadda ah ee Kaʿb ay ka wanaagsanayd cudurdaar been ah. Waxay arrintan ka fahmeen in toobad dhab ahi ay la socoto run-sheeg, samir iyo aqbalidda cawaaqibka khaladaadka. Riwaayaddu sidoo kale waxay muujinaysaa in go’doomin bulsheed oo ku-meel-gaar ahi xaaladdan gaarka ah ahayd tallaabo tarbiyadeed; mana aha oggolaansho guud oo dadka si aan kala sooc lahayn looga fogaado.
- Runta sheeg marka lagaa rabo inaad khalad sharaxdo, xataa haddii beentu kuu muuqato inay ku siin karto faa’iido ku-meel-gaar ah.
- Toobad keen adigoo si daacad ah u qiranaya khaladkaaga, Allahna dembi-dhaaf weydiisanaya, hab-dhaqankaagana hagaajinaya.
- Qofka toobad keenaya sii fursad uu ku soo laabto, kana fogow xanta iyo ceebayn aan loo baahnayn.
Riwaayaddani waxay sii waddaa qisada Kaʿb, waxayna iftiiminaysaa falcelintiisii markii uu soo gaadhay warka wanaagsan ee ah in toobaddiisa la aqbalay.
Sahih al-Bukhari · #4679 (Sahih)Riwaayaddani waxay ka hadlaysaa waxyiga ku saabsan kuwii ka hadhay Tabuuk, iyo kala duwanaanta u dhexaysa u-noqosho daacad ah iyo cudurdaaryo been ah.
Sahih al-Bukhari · #7 (Sahih)Wadahadalkii Heraclius iyo Abu Sufyaan wuxuu isaguna muujinayaa sida Islaamku muhiimad weyn u siiyo markhaati run ah.
Maalin kasta xadiis, kuna qoran luqaddaada
Abku wuxuu maalin kasta ku siinayaa xadiis wata sharaxaad, sidoo kalena ah wijit taleefankaaga ku jira. Waa bilaash.