Sahih al-Bukhari, xadiiska 4747
Waxaa weriyey Abdullah ibn Abbas. Qoraal Carabi ah oo wata tarjumaad iyo sharaxaad noo gaar ah.
Laga soo bilaabo al‑Bukhari dib ilaa Nabiga ﷺ
- 1Muhammad ibn Bashsharwuxuu u sheegay al‑Bukhariمُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ
- 2Ibn Abu Adiابْنُ أَبِي عَدِيٍّ
- 3Hisham ibn Hassanهِشَامِ بْنِ حَسَّانَ
- 4Ikrimaعِكْرِمَةُ
- 5Ibn Abbasابْنِ عَبَّاسٍ
- 6Rasuulka Alle ﷺرَسُولُ اللَّهِ ﷺ
Siday u kala horreeyaan qoraalka Carabiga ee riwaayaddan. Magacyada waxaa laga soo rogay Carabiga loona qoray farta Laatiinka. Sahih al-Bukhari guud ahaan waxaa loo tixgeliyaa mid lagu kalsoonaan karo.
Riwaayadda
حَدَّثَنِي مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ، حَدَّثَنَا ابْنُ أَبِي عَدِيٍّ، عَنْ هِشَامِ بْنِ حَسَّانَ، حَدَّثَنَا عِكْرِمَةُ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، أَنَّ هِلاَلَ بْنَ أُمَيَّةَ، قَذَفَ امْرَأَتَهُ عِنْدَ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم بِشَرِيكِ بْنِ سَحْمَاءَ، فَقَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم " الْبَيِّنَةَ أَوْ حَدٌّ فِي ظَهْرِكَ ". فَقَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ إِذَا رَأَى أَحَدُنَا عَلَى امْرَأَتِهِ رَجُلاً يَنْطَلِقُ يَلْتَمِسُ الْبَيِّنَةَ. فَجَعَلَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم يَقُولُ " الْبَيِّنَةَ وَإِلاَّ حَدٌّ فِي ظَهْرِكَ " فَقَالَ هِلاَلٌ وَالَّذِي بَعَثَكَ بِالْحَقِّ إِنِّي لَصَادِقٌ، فَلَيُنْزِلَنَّ اللَّهُ مَا يُبَرِّئُ ظَهْرِي مِنَ الْحَدِّ، فَنَزَلَ جِبْرِيلُ، وَأَنْزَلَ عَلَيْهِ {وَالَّذِينَ يَرْمُونَ أَزْوَاجَهُمْ} فَقَرَأَ حَتَّى بَلَغَ {إِنْ كَانَ مِنَ الصَّادِقِينَ} فَانْصَرَفَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم فَأَرْسَلَ إِلَيْهَا فَجَاءَ هِلاَلٌ، فَشَهِدَ، وَالنَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم يَقُولُ " إِنَّ اللَّهَ يَعْلَمُ أَنَّ أَحَدَكُمَا كَاذِبٌ فَهَلْ مِنْكُمَا تَائِبٌ ". ثُمَّ قَامَتْ فَشَهِدَتْ فَلَمَّا كَانَتْ عِنْدَ الْخَامِسَةِ وَقَّفُوهَا، وَقَالُوا إِنَّهَا مُوجِبَةٌ. قَالَ ابْنُ عَبَّاسٍ فَتَلَكَّأَتْ وَنَكَصَتْ حَتَّى ظَنَنَّا أَنَّهَا تَرْجِعُ ثُمَّ قَالَتْ لاَ أَفْضَحُ قَوْمِي سَائِرَ الْيَوْمِ، فَمَضَتْ. فَقَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم " أَبْصِرُوهَا فَإِنْ جَاءَتْ بِهِ أَكْحَلَ الْعَيْنَيْنِ سَابِغَ الأَلْيَتَيْنِ خَدَلَّجَ السَّاقَيْنِ، فَهْوَ لِشَرِيكِ بْنِ سَحْمَاءَ ". فَجَاءَتْ بِهِ كَذَلِكَ، فَقَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم " لَوْلاَ مَا مَضَى مِنْ كِتَابِ اللَّهِ لَكَانَ لِي وَلَهَا شَأْنٌ ".
Waxaa ii warramay Muxammad bin Bashaar, waxaa noo warramay Ibnu Abii Cadiyy, oo ka weriyey Hishaam bin Xasaan, waxaa noo warramay Cikrimah, oo ka weriyey Ibnu Cabbaas, in Hilaal bin Umeyyah uu Nebiga ﷺ horteeda ku eedeeyey xaaskiisa inay la sinaysatay Shariik bin Saxmaa’. Markaasuu Nebigu ﷺ yiri:
“Keen caddeyn ama dhabarkaaga xad baa lagu fulin.” Wuxuu yiri: “Rasuulka Allow! Haddii midkeen uu arko nin xaaskiisa dul saaran, ma wuxuu aadayaa inuu raadiyo markhaatiyo?” Nebigu ﷺ wuxuu ku celcelinayey: “Keen caddeyn ama dhabarkaaga xad baa lagu fulin.” Hilaal wuxuu yiri: “Waxaan ku dhaartay Kan xaqa kugu soo diray, anigu run baan sheegayaa, Allaana wuxuu soo dejin doonaa wax dhabarkayga ka badbaadinaya xadka.” Markaasaa Jibriil soo degay oo ku soo dejiyey: {Kuwa xaasaskooda eedeeya…} Nebigu ﷺ wuu akhriyey ilaa uu gaaray: {…hadduu ka mid yahay kuwa runta sheega.} Kadibna Nebigu ﷺ wuu baxay oo wuxuu u yeeray gabadhii. Hilaal baa keenay oo dhaartay, iyadoo Nebigu ﷺ leeyahay: “Allaah waa og yahay in midkiin beenaale yahay, ee ma jiraa midkiin oo toobad keena?” Kadibna gabadhii way istaagtay oo way dhaaratay. Markay maraysay dhaartii shanaad, dadkii baa celiyey oo ku yiri: “Tani waa mid waajib ah (oo lacnad keenaysa).” Ibnu Cabbaas wuxuu yiri: Way hakatay oo dib bay u noqotay ilaa aan moodnay inay ka noqonayso, kadibna waxay tiri: “Ma ceebayn doono qoomkayga maanta inteeda kale,” wayna sii wadday. Nebigu ﷺ wuxuu yiri: “Eega iyada; hadday dhasho ilmo indho madow, bararo waaweyn leh, iyo lugyo buuran, waa wiilkii Shariik bin Saxmaa’.” Way dhashay ilmihii sifooyinkaas leh. Markaasuu Nebigu ﷺ yiri: “Haddaanay horay u socon Kitaabka Allaah, arrin baan kala geli lahaa iyada.”
Tarjumaad iyo sharaxaad ay samaysay Khutba World, oo laga tarjumay Carabiga.
Eed gaar ah ayaa la adeegsadaa marka lammaane is qaba uu midka kale ku eedeeyo sino.
Hilaal ibn Umayya ayaa Nebiga ﷺ hortiisa xaaskiisa ku eedeeyay inay sino la samaysay Shariik ibn Sahmaa'. Markaas ayaa la soo dejiyay habraaca li'aan, sida ku xusan Qur'aanka 24:6–9.
Habraac shareeco oo ah dhaar isdhaafsi ah, marka ninku xaaskiisa sino ku eedeeyo isaga oo aan haysan afar markhaati.
Macnaha halkan laga wado waa markhaatiga looga baahan yahay in lagu xaqiijiyo eedda sinada.
Culimadii hore waxay Qur'aanka 24:6–9 iyo xadiiskan ka fahmeen in li'aanku yahay ka-reebis gaar ah oo ku saabsan xeerka caddaynta caadiga ah ee eedaha sinada ee lammaanaha is qaba dhexdooda. Ninka iyo xaasku mid kastaa wuxuu ku dhaartaa dhaaraha loo dejiyay; dhaarta shanaadna waxay xambaarsan tahay digniin culus. Madh-habyadu waxay fiqhigooda ku faahfaahiyaan saamaynta sharci iyo shuruudaha habraaca, hase yeeshee li'aanka uma arkaan oggolaansho lagu eedeeyo qof aan caddayn loo hayn. Nebigu ﷺ wuxuu sidoo kale muujiyay in isu ekaanshaha muuqda ee ilmuhu uusan keligiis beddelayn habraaca ama go'aanka Eebbe.
- Qofna ha ku eedayn fal-xumo culus adiga oo aan haysan caddaynta loo baahan yahay; hadalku wuxuu geysan karaa dhaawac weyn.
- Khilaafka guurka u bandhig khubaro aqoon u leh oo awood u leh, raacna habraaca la dejiyay intii aad adigu ciqaab fulin lahayd.
- Dhaaraha iyo markhaatiga si dhab ah u qaado: xadiisku wuxuu adkaynayaa masuuliyadda run-sheegidda iyo digniinta beenta.
Xadiiskani isaguna wuxuu ka hadlayaa eed u dhexaysa lammaane is qaba, wuxuuna sii caddaynayaa habraaca dhaaraha.
Sahih al-Bukhari · #4746 (Sahih)Kiiskaasna wuxuu ka hadlayaa habraaca la raaco marka ninku xaaskiisa ku eedeeyo isaga oo aan haysan afar markhaati.
Sahih al-Bukhari · #4749 (Sahih)Xadiiskani wuxuu aayadaha li'aanka la xiriirinayaa kiis kale oo la soo weriyay, wuxuuna gacan ka geysanayaa fahamka macnaha guud.
Maalin kasta xadiis, kuna qoran luqaddaada
Abku wuxuu maalin kasta ku siinayaa xadiis wata sharaxaad, sidoo kalena ah wijit taleefankaaga ku jira. Waa bilaash.