Sahih al-Bukhari, xadiiska 4809
Waxaa weriyey Abdullah ibn Mas'ud. Qoraal Carabi ah oo wata tarjumaad iyo sharaxaad noo gaar ah.
Waxaa weriyey Abdullah ibn Mas'ud
Sahih al-Bukhari guud ahaan waxaa loo tixgeliyaa mid lagu kalsoonaan karo.
Riwaayadda
حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ، حَدَّثَنَا جَرِيرٌ، عَنِ الأَعْمَشِ، عَنْ أَبِي الضُّحَى، عَنْ مَسْرُوقٍ، قَالَ دَخَلْنَا عَلَى عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مَسْعُودٍ، قَالَ يَا أَيُّهَا النَّاسُ مَنْ عَلِمَ شَيْئًا فَلْيَقُلْ بِهِ، وَمَنْ لَمْ يَعْلَمْ فَلْيَقُلِ اللَّهُ أَعْلَمُ، فَإِنَّ مِنَ الْعِلْمِ أَنْ يَقُولَ لِمَا لاَ يَعْلَمُ اللَّهُ أَعْلَمُ، قَالَ اللَّهُ عَزَّ وَجَلَّ لِنَبِيِّهِ صلى الله عليه وسلم {قُلْ مَا أَسْأَلُكُمْ عَلَيْهِ مِنْ أَجْرٍ وَمَا أَنَا مِنَ الْمُتَكَلِّفِينَ} وَسَأُحَدِّثُكُمْ عَنِ الدُّخَانِ إِنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم دَعَا قُرَيْشًا إِلَى الإِسْلاَمِ فَأَبْطَئُوا عَلَيْهِ فَقَالَ " اللَّهُمَّ أَعِنِّي عَلَيْهِمْ بِسَبْعٍ كَسَبْعِ يُوسُفَ "، فَأَخَذَتْهُمْ سَنَةٌ فَحَصَّتْ كُلَّ شَىْءٍ حَتَّى أَكَلُوا الْمَيْتَةَ وَالْجُلُودَ حَتَّى جَعَلَ الرَّجُلُ يَرَى بَيْنَهُ وَبَيْنَ السَّمَاءِ دُخَانًا مِنَ الْجُوعِ، قَالَ اللَّهُ عَزَّ وَجَلَّ {فَارْتَقِبْ يَوْمَ تَأْتِي السَّمَاءُ بِدُخَانٍ مُبِينٍ * يَغْشَى النَّاسَ هَذَا عَذَابٌ أَلِيمٌ} قَالَ فَدَعَوْا {رَبَّنَا اكْشِفْ عَنَّا الْعَذَابَ إِنَّا مُؤْمِنُونَ * أَنَّى لَهُمُ الذِّكْرَى وَقَدْ جَاءَهُمْ رَسُولٌ مُبِينٌ * ثُمَّ تَوَلَّوْا عَنْهُ وَقَالُوا مُعَلَّمٌ مَجْنُونٌ * إِنَّا كَاشِفُو الْعَذَابِ قَلِيلاً إِنَّكُمْ عَائِدُونَ} أَفَيُكْشَفُ الْعَذَابُ يَوْمَ الْقِيَامَةِ قَالَ فَكُشِفَ ثُمَّ عَادُوا فِي كُفْرِهِمْ، فَأَخَذَهُمُ اللَّهُ يَوْمَ بَدْرٍ قَالَ اللَّهُ تَعَالَى {يَوْمَ نَبْطِشُ الْبَطْشَةَ الْكُبْرَى إِنَّا مُنْتَقِمُونَ}.
Masruq wuxuu yiri: Waxaan u galnay Cabdullaahi bin Mascuud, wuxuuna yiri:
"Dadow! Qofkii wax yaqaana ha sheego, qofkii aan waxba aqoonna ha yiraahdo 'Allaah baa og', waayo cilmi waxaa ka mid ah in qofku wuxuusan aqoon ka yiraahdo 'Allaah baa og'. Allaah oo Sharaf iyo Weyni leh wuxuu Nabigiisa ﷺ ku yiri: {Waxaad dhahdaa: Idinkama dalbanayo ajir (Quraankan), mana ihi kuwa iska yeelyeela.} (38:86) Haddaba waxaan idiinka sheekaynayaa Dukhaanka (Qiiqa). Rasuulka Allaah ﷺ wuxuu Qureysh ugu yeeray Islaamka, wayna ka gaabiyeen. Markaasuu wuxuu yiri: 'Allaahow, igu caawi iyaga todoba sano oo abaara sida todobadii sano ee Yuusuf.' Waxaa qabsatay sanad abaar ah oo baabi'isay wax kasta ilaa ay cuneen meydadka xoolaha iyo haragyada. Nin baa arkay isaga iyo samada dhexdooda qiiq ka dhashay gaajada darteed. Allaah oo Sharaf iyo Weyni leh wuxuu yiri: {Sug maalinta samadu keenayso qiiq muuqda * Oo dadka daboolaya, kaasoo ah cadaab xanuun badan.} (44:10-11) Markaasay baryeen: {Rabbigayo, naga dul qaada cadaabka, annagu waan rumeynay.} Sidee bay xusuus ugu noqon kartaa iyadoo uu u yimid Rasuul si cad wax u sharxaya? Kadibna way ka jeesteen oo waxay yiraahdeen: 'Waa nin la baray, waana waalan yahay!' {Waan idinka dul qaadaynaa cadaabka xoogaa yar, laakiin hubaal waad soo noqon doontaan (gaalnimo).} (44:12-15) Ma maalinta Qiyaamaha ayaa cadaabka laga qaadayaa?" Cabdullaahi wuxuu raaciyay: "Cadaabkii waa laga qaaday muddo yar, laakiin gaalnimadoodii bay ku noqdeen, markaasaa Allaah qabtay Maalintii Badar. Allaah Korreeye wuxuu yiri: {Maalinta aan qaban doono qabashada weyn, annagu waan aargudan doonnaa.}"
Tarjumaad iyo sharaxaad ay samaysay Khutba World, oo laga tarjumay Carabiga.
Aqoonta runta ahi waxay u baahan tahay is-hoosaysiin iyo qirashada ciqaabta Alle.
Cabdullaahi ibn Mascuud wuxuu aayadaha Qiiqa ku xiriirinayaa macaluushii ku dhacday Quraysh kaddib markii ay diideen baaqii Nebiga ﷺ ee Islaamka. Ciqaabta si ku-meel-gaar ah ayaa looga qaaday, balse waxay dib ugu noqdeen gaalnimadoodii, dabadeedna dagaalkii Badar ayaa lagu jabiyey.
Qirasho daacad ah oo muujinaysa inaadan jawaabta garanayn iyo in Alle leeyahay aqoon dhammaystiran.
Qiiqa lagu xusay aayadaha Suuradda ad-Dukhaan ee halkan laga hadlayo; Ibn Mascuud wuxuu ku xiriirinayaa macaluushii Quraysh.
Ciqaab iyo aargoosi xooggan oo Alle ka yimid; Ibn Mascuud erayadan wuxuu ku dabaqayaa jabkii Quraysh ee Badar.
Culimadu waxay hadalka Ibn Mascuud ka fahmeen in marka aan la hubin ay calaamad aqooneed tahay in la yiraahdo: «Alle ayaa og waxa ugu fiican», lagana fogaado in Alle laga hadlo aqoon la’aan. Qaybtani waxay sidoo kale adkaynaysaa in dhibka oo si ku-meel-gaar ah loo fududeeyo aanu caddayn u ahayn towbad keen: marka dhibka laga qaado, dadku waa inay ku adkaystaan iimaanka iyo adeecidda. Ibn Mascuud Qiiqa la sheegay wuxuu ku fasirayaa qiiqii la xiriiray macaluusha ee ay Quraysh arkeen; culimadu sidoo kale waxay aayadaha Qiiqa iyo dhacdooyinka ugu dambeeya uga hadlaan su’aalo tafsiir oo kala gaar ah.
- Haddii lagu weydiiyo wax aadan garanayn, si daacad ah u dheh: «Alle ayaa og waxa ugu fiican», dabadeedna raadso aqoon lagu kalsoon yahay.
- Sharaxaad diini ah wadaag oo keliya markaad si taxaddar leh u hubiso isha iyo macnaha.
- Fududaynta ka dambaysa dhibka uga faa’iidayso mahadnaq iyo is-hagaajin, hana uga dhigin sabab aad ugu noqoto khaladaadkii hore.
Masruuq wuxuu sidoo kale werinayaa in Ibn Mascuud xusay ducadii Nebiga ﷺ ee ahayd in toddoba sano ay dhacaan sida sannadihii Yuusuf, isla markaana uu sharraxay macaluushii ka dambaysay.
Sahih al-Bukhari · #4811 (Sahih)Werintan kale ee Ibn Mascuud iyaduna waxay ka hadlaysaa Qiiqa lagu xusay Suuradda ad-Dukhaan, waxayna bixisaa duruufo waxtar u leh fasiraadda.
Maalin kasta xadiis, kuna qoran luqaddaada
Abku wuxuu maalin kasta ku siinayaa xadiis wata sharaxaad, sidoo kalena ah wijit taleefankaaga ku jira. Waa bilaash.