Sahih al-Bukhari, xadiiska 5550
Waxaa weriyey Abu Bakra. Qoraal Carabi ah oo wata tarjumaad iyo sharaxaad noo gaar ah.
Laga soo bilaabo al‑Bukhari dib ilaa Nabiga ﷺ
- 1Muhammad ibn Salamwuxuu u sheegay al‑Bukhariمُحَمَّدُ بْنُ سَلاَمٍ
- 2Abd al‑Wahhabعَبْدُ الْوَهَّابِ
- 3Ayyubأَيُّوبُ
- 4Muhammadمُحَمَّدٍ
- 5Ibn Abu Bakraابْنِ أَبِي بَكْرَةَ
- 6Abu Bakraأَبِي بَكْرَةَ
- 7Rasuulka Alle ﷺرَسُولُ اللَّهِ ﷺ
Siday u kala horreeyaan qoraalka Carabiga ee riwaayaddan. Magacyada waxaa laga soo rogay Carabiga loona qoray farta Laatiinka. Sahih al-Bukhari guud ahaan waxaa loo tixgeliyaa mid lagu kalsoonaan karo.
Riwaayadda
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ سَلاَمٍ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الْوَهَّابِ، حَدَّثَنَا أَيُّوبُ، عَنْ مُحَمَّدٍ، عَنِ ابْنِ أَبِي بَكْرَةَ، عَنْ أَبِي بَكْرَةَ ـ رضى الله عنه ـ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ " الزَّمَانُ قَدِ اسْتَدَارَ كَهَيْئَتِهِ يَوْمَ خَلَقَ اللَّهُ السَّمَوَاتِ وَالأَرْضَ، السَّنَةُ اثْنَا عَشَرَ شَهْرًا، مِنْهَا أَرْبَعَةٌ حُرُمٌ، ثَلاَثٌ مُتَوَالِيَاتٌ ذُو الْقَعْدَةِ وَذُو الْحِجَّةِ وَالْمُحَرَّمُ، وَرَجَبُ مُضَرَ الَّذِي بَيْنَ جُمَادَى وَشَعْبَانَ، أَىُّ شَهْرٍ هَذَا ". قُلْنَا اللَّهُ وَرَسُولُهُ أَعْلَمُ. فَسَكَتَ حَتَّى ظَنَنَّا أَنَّهُ سَيُسَمِّيهِ بِغَيْرِ اسْمِهِ، قَالَ " أَلَيْسَ ذَا الْحِجَّةِ ". قُلْنَا بَلَى. قَالَ " أَىُّ بَلَدٍ هَذَا ". قُلْنَا اللَّهُ وَرَسُولُهُ أَعْلَمُ. فَسَكَتَ حَتَّى ظَنَنَّا أَنَّهُ سَيُسَمِّيهِ بِغَيْرِ اسْمِهِ، قَالَ " أَلَيْسَ الْبَلْدَةَ ". قُلْنَا بَلَى. قَالَ " فَأَىُّ يَوْمٍ هَذَا ". قُلْنَا اللَّهُ وَرَسُولُهُ أَعْلَمُ، فَسَكَتَ حَتَّى ظَنَنَّا أَنَّهُ سَيُسَمِّيهِ بِغَيْرِ اسْمِهِ قَالَ " أَلَيْسَ يَوْمَ النَّحْرِ ". قُلْنَا بَلَى. قَالَ " فَإِنَّ دِمَاءَكُمْ وَأَمْوَالَكُمْ ـ قَالَ مُحَمَّدٌ وَأَحْسِبُهُ قَالَ ـ وَأَعْرَاضَكُمْ عَلَيْكُمْ حَرَامٌ كَحُرْمَةِ يَوْمِكُمْ هَذَا، فِي بَلَدِكُمْ هَذَا فِي شَهْرِكُمْ، وَسَتَلْقَوْنَ رَبَّكُمْ فَيَسْأَلُكُمْ عَنْ أَعْمَالِكُمْ، أَلاَ فَلاَ تَرْجِعُوا بَعْدِي ضُلاَّلاً، يَضْرِبُ بَعْضُكُمْ رِقَابَ بَعْضٍ، أَلاَ لِيُبَلِّغِ الشَّاهِدُ الْغَائِبَ، فَلَعَلَّ بَعْضَ مَنْ يَبْلُغُهُ أَنْ يَكُونَ أَوْعَى لَهُ مِنْ بَعْضِ مَنْ سَمِعَهُ ـ وَكَانَ مُحَمَّدٌ إِذَا ذَكَرَهُ قَالَ صَدَقَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم ثُمَّ قَالَ ـ أَلاَ هَلْ بَلَّغْتُ أَلاَ هَلْ بَلَّغْتُ ".
Abuu Bakrah wuxuu ka wariyey: Nebigu ﷺ wuxuu yiri,
"Waqtigu wuxuu ku soo laabtay xaaladdiisii asalka ahayd maalintii uu Allah abuuray Samooyinka iyo Dhulka. Sanadku waa laba iyo toban bilood, afar ka mid ahina waa bilood xurmo leh (xurmaysan): saddex baa isku xiga, waa Dul-Qacda, Dul-Xijjah, iyo Muxarram; tan afraadna waa Rajab Mudar oo u dhexeeya Jumaada iyo Shacbaan. Waa kee bishani?" Waxaan nidhi, "Allah iyo Rasuulkiisa ayaa ogsoon." Wuu aamusay muddo dheer ilaa aan ka moodnay inuu magac kale ugu yeeri doono aan ahayn magaciisa rasmiga ah. Wuxuu yiri, "Ma aha bisha Dul-Xijjah?" Waxaan nidhi, "Haa." Wuxuu yiri, "Waa kee magaaladani?" Waxaan nidhi, "Allah iyo Rasuulkiisa ayaa ogsoon." Wuu aamusay muddo dheer ilaa aan ka moodnay inuu magac kale ugu yeeri doono. Wuxuu yiri, "Ma aha Magaalada (Makkah)?" Waxaan nidhi, "Haa." Wuxuu yiri, "Waa maalin tee maanta?" Waxaan nidhi, "Allah iyo Rasuulkiisa ayaa ogsoon." Wuu aamusay muddo dheer ilaa aan ka moodnay inuu magac kale ugu yeeri doono. Wuxuu yiri, "Ma aha Maalinta Xajka (Yawmu Naxr)?" Waxaan nidhi, "Haa." Kadib wuxuu yiri, "Dhiiggiinna, xoolihiinna, iyo sharaftiinnu waxay idiinku yihiin xurmo (xaaraan in la xadgudbo) sida xurmada maalintiinnan, magaaladiinnan, iyo bishiiddan. Waxaad la kulmi doontaan Rabbigiin, wuuna idin weydiin doonaa camalladiinna. Ogaada! Ha ku noqonina baadil iyo dhiig daadin kadib markaan tago, adinkoo qaarba qaarka kale luqunta ka jaraya. Ogaada, ha gaarsiiyo kii jooga kii maqan, waayo waxaa laga yaabaa in qaar ka mid ah kuwa loo gaarsiiyo ay si fiican u fahmaan inta badan kuwii si toos ah u maqlay." (Marka uu Maxamed, wariyaha hoose, arrinkan xuso wuxuu oran jiray: Nebigu ﷺ run buu sheegay. Kadibna wuxuu dhihi jiray: "Miyaanan gaarsiinin? Miyaanan gaarsiinin?")
Tarjumaad iyo sharaxaad ay samaysay Khutba World, oo laga tarjumay Carabiga.
Nolosha, hantida iyo sharafta waxay leeyihiin xurmo la mid ah tan Maka iyo waqtiga barakaysan.
Afarta bilood ee leh xurmo gaar ah: Dul-Qacda, Dul-Xijja, Muxarram iyo Rajab.
Maalinta tobnaad ee Dul-Xijja, marka xujaydu xajka dhexdiisa ku gutaan gawraca udxiyada.
Sharafta iyo sumcadda qofka, oo aan si xaq-darro ah loo dhaawici karin.
Culimada hore waxay xadiiskan ka fahmeen in si xaq-darro ah wax loogu dhimo nolosha, hantida iyo sharafta ay si daran u xaaraan tahay. Nebigu ﷺ wuxuu adkeeyey ilaalintooda isagoo la barbar dhigay xurmada Maalinta Ciidul-Adxaa, Maka iyo bisha barakaysan. Culimadu waxay kaloo carrabka ku adkeeyeen in dadka goobta joogaa ay aqoonta gaarsiiyaan kuwa kale, iyo in kuwa dambe ee warka maqla ay mararka qaarkood si ka wanaagsan u fahmi karaan. Digniinta ku saabsan in la is dilo waxay caddaynaysaa in dagaalka dhexdooda ah iyo daadinta dhiiggu aanay ahayn jid hanuun.
- Ilaali nolosha, hantida iyo sumcadda dadka kale, waxyeelladana ka hagaaji haddii aad qof dulmisay.
- Aqoonta diinta ee lagu kalsoonaan karo si taxaddar leh u gudbi, caddeena waxa aad adigu maqashay iyo waxa aad baratay.
- Khilaafaadka xal ka raadi oo diid in dadka kale loo adeegsado xoog.
Xadiiskani wuxuu xusayaa waxyaabaha ka reeban mamnuucidda daadinta dhiigga qof Muslim ah, wuxuuna ka caawiyaa fahamka digniinta guud ee ka dhanka ah daadinta dhiigga.
Sahih al-Bukhari · #31 (Sahih)Werintani waxay sharraxaysaa khatarta weyn ee ka dhalata marka Muslimiintu seef isku qaadaan.
Sahih al-Bukhari · #67 (Sahih)Werintan oo ka tirsan silsilad werin la mid ah waxay sidoo kale ka hadlaysaa xurmada dhiigga iyo hantida.
Maalin kasta xadiis, kuna qoran luqaddaada
Abku wuxuu maalin kasta ku siinayaa xadiis wata sharaxaad, sidoo kalena ah wijit taleefankaaga ku jira. Waa bilaash.