Sahih al-Bukhari, xadiiska 6982
Waxaa weriyey Aisha. Qoraal Carabi ah oo wata tarjumaad iyo sharaxaad noo gaar ah.
Waxaa weriyey Aisha
Sahih al-Bukhari guud ahaan waxaa loo tixgeliyaa mid lagu kalsoonaan karo.
Riwaayadda
حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ بُكَيْرٍ، حَدَّثَنَا اللَّيْثُ، عَنْ عُقَيْلٍ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ،. وَحَدَّثَنِي عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مُحَمَّدٍ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ، حَدَّثَنَا مَعْمَرٌ، قَالَ الزُّهْرِيُّ فَأَخْبَرَنِي عُرْوَةُ، عَنْ عَائِشَةَ ـ رضى الله عنها ـ أَنَّهَا قَالَتْ أَوَّلُ مَا بُدِئَ بِهِ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم مِنَ الْوَحْىِ الرُّؤْيَا الصَّادِقَةُ فِي النَّوْمِ، فَكَانَ لاَ يَرَى رُؤْيَا إِلاَّ جَاءَتْ مِثْلَ فَلَقِ الصُّبْحِ، فَكَانَ يَأْتِي حِرَاءً فَيَتَحَنَّثُ فِيهِ ـ وَهْوَ التَّعَبُّدُ ـ اللَّيَالِيَ ذَوَاتِ الْعَدَدِ، وَيَتَزَوَّدُ لِذَلِكَ ثُمَّ يَرْجِعُ إِلَى خَدِيجَةَ فَتُزَوِّدُهُ لِمِثْلِهَا، حَتَّى فَجِئَهُ الْحَقُّ وَهْوَ فِي غَارِ حِرَاءٍ فَجَاءَهُ الْمَلَكُ فِيهِ فَقَالَ اقْرَأْ. فَقَالَ لَهُ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم " فَقُلْتُ مَا أَنَا بِقَارِئٍ فَأَخَذَنِي فَغَطَّنِي حَتَّى بَلَغَ مِنِّي الْجَهْدَ ثُمَّ أَرْسَلَنِي. فَقَالَ اقْرَأْ. فَقُلْتُ مَا أَنَا بِقَارِئٍ. فَأَخَذَنِي فَغَطَّنِي الثَّانِيَةَ حَتَّى بَلَغَ مِنِّي الْجَهْدَ، ثُمَّ أَرْسَلَنِي فَقَالَ اقْرَأْ. فَقُلْتُ مَا أَنَا بِقَارِئٍ. فَغَطَّنِي الثَّالِثَةَ حَتَّى بَلَغَ مِنِّي الْجَهْدُ، ثُمَّ أَرْسَلَنِي فَقَالَ اقْرَأْ بِاسْمِ رَبِّكَ الَّذِي خَلَقَ ". حَتَّى بَلَغَ {مَا لَمْ يَعْلَمْ} فَرَجَعَ بِهَا تَرْجُفُ بَوَادِرُهُ حَتَّى دَخَلَ عَلَى خَدِيجَةَ فَقَالَ " زَمِّلُونِي زَمِّلُونِي ". فَزَمَّلُوهُ حَتَّى ذَهَبَ عَنْهُ الرَّوْعُ فَقَالَ " يَا خَدِيجَةُ مَا لِي ". وَأَخْبَرَهَا الْخَبَرَ وَقَالَ " قَدْ خَشِيتُ عَلَى نَفْسِي ". فَقَالَتْ لَهُ كَلاَّ أَبْشِرْ، فَوَاللَّهِ لاَ يُخْزِيكَ اللَّهُ أَبَدًا، إِنَّكَ لَتَصِلُ الرَّحِمَ، وَتَصْدُقُ الْحَدِيثَ، وَتَحْمِلُ الْكَلَّ، وَتَقْرِي الضَّيْفَ، وَتُعِينُ عَلَى نَوَائِبِ الْحَقِّ. ثُمَّ انْطَلَقَتْ بِهِ خَدِيجَةُ حَتَّى أَتَتْ بِهِ وَرَقَةَ بْنَ نَوْفَلِ بْنِ أَسَدِ بْنِ عَبْدِ الْعُزَّى بْنِ قُصَىٍّ ـ وَهْوَ ابْنُ عَمِّ خَدِيجَةَ أَخُو أَبِيهَا، وَكَانَ امْرَأً تَنَصَّرَ فِي الْجَاهِلِيَّةِ، وَكَانَ يَكْتُبُ الْكِتَابَ الْعَرَبِيَّ فَيَكْتُبُ بِالْعَرَبِيَّةِ مِنَ الإِنْجِيلِ مَا شَاءَ اللَّهُ أَنْ يَكْتُبَ، وَكَانَ شَيْخًا كَبِيرًا قَدْ عَمِيَ ـ فَقَالَتْ لَهُ خَدِيجَةُ أَىِ ابْنَ عَمِّ اسْمَعْ مِنِ ابْنِ أَخِيكَ. فَقَالَ وَرَقَةُ ابْنَ أَخِي مَاذَا تَرَى فَأَخْبَرَهُ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم مَا رَأَى فَقَالَ وَرَقَةُ هَذَا النَّامُوسُ الَّذِي أُنْزِلَ عَلَى مُوسَى، يَا لَيْتَنِي فِيهَا جَذَعًا أَكُونُ حَيًّا، حِينَ يُخْرِجُكَ قَوْمُكَ. فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " أَوَمُخْرِجِيَّ هُمْ ". فَقَالَ وَرَقَةُ نَعَمْ، لَمْ يَأْتِ رَجُلٌ قَطُّ بِمَا جِئْتَ بِهِ إِلاَّ عُودِيَ، وَإِنْ يُدْرِكْنِي يَوْمُكَ أَنْصُرْكَ نَصْرًا مُؤَزَّرًا. ثُمَّ لَمْ يَنْشَبْ وَرَقَةُ أَنْ تُوُفِّيَ، وَفَتَرَ الْوَحْىُ فَتْرَةً حَتَّى حَزِنَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم فِيمَا بَلَغَنَا حُزْنًا غَدَا مِنْهُ مِرَارًا كَىْ يَتَرَدَّى مِنْ رُءُوسِ شَوَاهِقِ الْجِبَالِ، فَكُلَّمَا أَوْفَى بِذِرْوَةِ جَبَلٍ لِكَىْ يُلْقِيَ مِنْهُ نَفْسَهُ، تَبَدَّى لَهُ جِبْرِيلُ فَقَالَ يَا مُحَمَّدُ إِنَّكَ رَسُولُ اللَّهِ حَقًّا. فَيَسْكُنُ لِذَلِكَ جَأْشُهُ وَتَقِرُّ نَفْسُهُ فَيَرْجِعُ، فَإِذَا طَالَتْ عَلَيْهِ فَتْرَةُ الْوَحْىِ غَدَا لِمِثْلِ ذَلِكَ، فَإِذَا أَوْفَى بِذِرْوَةِ جَبَلٍ تَبَدَّى لَهُ جِبْرِيلُ فَقَالَ لَهُ مِثْلَ ذَلِكَ. قَالَ ابْنُ عَبَّاسٍ {فَالِقُ الإِصْبَاحِ} ضَوْءُ الشَّمْسِ بِالنَّهَارِ، وَضَوْءُ الْقَمَرِ بِاللَّيْلِ.
Caa'isho (Allaah ha ka raalli noqdee) waxay tiri: Bilowgii Waxyiga ee Rasuulka Allaah (ﷺ) wuxuu ahaa riyooyin run ah oo uu hurdada ku arko. Riyo ma arki jirin illaa ay u timaaddo sida iftiinka subaxda oo kale. Wuxuu aadi jiray godka Xiraa si uu ugu cibaadaysto dhowr habeen, wuxuuna u sii qaadan jiray safarka cuntada. Kadibna wuxuu ku soo laaban jiray Khadiija si ay ugu diyaariso cunto la mid ah muddo kale, ilaa uu xaqqu ugu yimid isagoo ku sugan godka Xiraa. Malaggii baa u yimid oo ku yiri:
"Akhri!" Nabigu (ﷺ) wuxuu yiri: "Ma ihi mid wax akhriya." Malaggii baa qabtay oo cadaadiyey ilaa uu daalay, kadibna wuu sii daayey oo ku yiri: "Akhri!" Wuxuu yiri: "Ma ihi mid wax akhriya." Markii labaad buu qabtay oo cadaadiyey ilaa uu daalay, kadibna wuu sii daayey oo ku yiri: "Akhri!" Wuxuu yiri: "Ma ihi mid wax akhriya." Markii saddexaad buu qabtay oo cadaadiyey, kadibna wuu sii daayey oo ku yiri: "Akhri magaca Rabbigaaga abuuray." Ilaa uu gaaray {...wixii uusan ogeyn}. Rasuulka Allaah (ﷺ) wuxuu soo laabtay isagoo gariiraya cabsi darteed, wuxuuna galay guriga Khadiija isagoo leh: "I dabool! I dabool!" Way daboleen ilaa cabsidu ka tagtay. Wuxuu yiri: "Khadiijay, maxaa igu dhacay?" Wuxuu u sheegay warkii oo dhan wuxuuna yiri: "Naftayda baan u baqay." Khadiija waxay tiri: "Maya, bishaareyso! Wallaahi Allaah kuma ceebeyn doono weligaa, sababtoo ah waxaad xiriirisaa qaraabada, runtaad sheegtaa, waad caawisaa masaakiinta, martidaad soorta, waxaadna taageertaa xaqa." Kadib Khadiija waxay u kaxeysay Waraqa bin Nawfal bin Asad bin Cabdul-Cusa bin Qusay—oo ahaa ina adeerkeeda, kana mid ahaa qaraabadeeda aabbe. Wuxuu ahaa nin Kiristaan noqday xilligii Jaahiliyada, wuxuuna qori jiray Kitaabka Carabiga iyo Injiilka inta Allaah ogolaado. Wuxuu ahaa oday da' ah oo indho beelay. Khadiija waxay ku tiri: "Ina adeerkay, dhegayso wiilka walaalkaa." Waraqa wuxuu yiri: "Wiilka walaalkay, maxaad aragtay?" Nabigu (ﷺ) wuxuu u sheegay wuxuu arkay. Waraqa wuxuu yiri: "Kani waa Naamuuskii (Jibriil) ee lagu soo dejiyey Muuse. Waxaan jeclaan lahaa inaan dhalinyaro ahaado oo aan noolaado markay dadkaagu ku saarayaan." Rasuulka Allaah (ﷺ) wuxuu yiri: "Ma way i saarayaan?" Waraqa wuxuu yiri: "Haa, nin walba oo la yimaada waxa aad la timid waa la dhibi jiray. Haddaan gaaro maalintaada, waan ku taageeri lahaa taageero xooggan." Laakiin Waraqa wuu dhintay dhowr maalmood kadib, waxyigiina wuu joogsaday muddo. Nabigu (ﷺ) aad buu u murugooday ilaa uu dhowr jeer isku dayay inuu iska tuuro buuraha dhaadheer. Mar kasta oo uu fuulo buur dusheed si uu isu tuuro, Jibriil baa u muuqan jiray oo oran jiray: "Muxammadow, adigu waxaad tahay Rasuulka Allaah ee xaqqa ah." Markaas buu degi jiray oo nafisi jiray, wuuna soo laaban jiray. Markay muddada waxyigu dheeraato, sidii oo kale buu yeeli jiray, laakiin markuu buur dusheed gaaro, Jibriil baa u muuqan jiray oo oran jiray sidii hore. Ibnu Cabbaas wuxuu yiri: {Dillaaciyaha Waabbarigu} waa iftiinka qorraxda maalinta iyo iftiinka dayaxa habeenka.
Tarjumaad iyo sharaxaad ay samaysay Khutba World, oo laga tarjumay Carabiga.
Muujintii ugu horreysay waxay ku bilaabatay riyooyin run ah iyo imaatinka Jibriil.
Werintu waxay ka warramaysaa muujintii ugu horreysay ee godka Xiraa, garab istaaggii Khadiija iyo booqashadii Waraqa ibn Nawfal.
Riyooyin u rumooba sida loo arkay; waxay ahaayeen wejigii ugu horreeyay ee waxyiga.
God ku dhow Maka oo Nebigu ﷺ ugu bixi jiray cibaado.
Malaa'igtii soo gudbisay waxyiga; Waraqa wuxuu ku aqoonsaday malaa'igtii loo diray Muuse.
Culimada hore waxay arrintan ka fahmeen in riyooyinka runta ahi ay bilow u ahaayeen waxyiga nebinnimada, balse aanay beddel u ahayn waxyiga Jibriil. Hadallada Khadiija waxay muujinayaan in akhlaaqda wanaagsan iyo dadka u adeegiddu yihiin astaamo muhiim ah oo fadli leh. Waraqa wuxuu gartay imaatinka waxyiga, wuxuuna saadaaliyay in Nebiga ﷺ uu la kulmi doono mucaaradnimo. Culimadu sidoo kale waxay adkeeyaan in qaybta ku saabsan hakadka ku-meelgaarka ah ee waxyiga lagu soo hordhigay weedha “sida naloo soo gaadhsiiyey”; waxay weedhaas u eegaan si taxaddar leh, waxayna ka soocaan dhacdooyinka uu Caa'isha si toos ah uga weriyey.
- Taageer qof ay ku soo booday waayo-aragnimo saamayn weyn leh: si feejigan u dhegayso, kana caawi inuu helo hagid ku habboon.
- Akhlaaqda wanaagsan ku dhaqan adigoo ilaalinaya xidhiidhka qaraabada, runta ku hadlaya, martida iyo dadka baahanina caawinaya.
- Aqoonta ka raadi dad lagu kalsoon yahay, su'aalona sii weydii marka farriin ama waayo-aragnimo muhiim ahi u baahan tahay sharraxaad.
Werintan Caa'isha waxay iyaduna ka warramaysaa riyooyinka runta ah, kulankii Xiraa iyo garab istaaggii Khadiija.
Sahih al-Bukhari · #4 (Sahih)Jaabir wuxuu ka warramayaa dib u bilaabashadii waxyiga muddo hakad ah ka dib.
Sahih al-Bukhari · #6983 (Sahih)Xadiiskani wuxuu riyada wanaagsan ee mu'minka ku xidhiidhinayaa dhaqanka nebinnimada.
Maalin kasta xadiis, kuna qoran luqaddaada
Abku wuxuu maalin kasta ku siinayaa xadiis wata sharaxaad, sidoo kalena ah wijit taleefankaaga ku jira. Waa bilaash.