Sahih al-Bukhari, xadiiska 7305
Waxaa weriyey Umar ibn al-Khattab. Qoraal Carabi ah oo wata tarjumaad iyo sharaxaad noo gaar ah.
Waxaa weriyey Umar ibn al-Khattab
Sahih al-Bukhari guud ahaan waxaa loo tixgeliyaa mid lagu kalsoonaan karo.
Riwaayadda
حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ يُوسُفَ، حَدَّثَنَا اللَّيْثُ، حَدَّثَنِي عُقَيْلٌ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، قَالَ أَخْبَرَنِي مَالِكُ بْنُ أَوْسٍ النَّصْرِيُّ، وَكَانَ، مُحَمَّدُ بْنُ جُبَيْرِ بْنِ مُطْعِمٍ ذَكَرَ لِي ذِكْرًا مِنْ ذَلِكَ فَدَخَلْتُ عَلَى مَالِكٍ فَسَأَلْتُهُ فَقَالَ انْطَلَقْتُ حَتَّى أَدْخُلَ عَلَى عُمَرَ أَتَاهُ حَاجِبُهُ يَرْفَا فَقَالَ هَلْ لَكَ فِي عُثْمَانَ وَعَبْدِ الرَّحْمَنِ وَالزُّبَيْرِ وَسَعْدٍ يَسْتَأْذِنُونَ. قَالَ نَعَمْ. فَدَخَلُوا فَسَلَّمُوا وَجَلَسُوا. فَقَالَ هَلْ لَكَ فِي عَلِيٍّ وَعَبَّاسٍ. فَأَذِنَ لَهُمَا. قَالَ الْعَبَّاسُ يَا أَمِيرَ الْمُؤْمِنِينَ اقْضِ بَيْنِي وَبَيْنَ الظَّالِمِ. اسْتَبَّا. فَقَالَ الرَّهْطُ عُثْمَانُ وَأَصْحَابُهُ يَا أَمِيرَ الْمُؤْمِنِينَ اقْضِ بَيْنَهُمَا وَأَرِحْ أَحَدَهُمَا مِنَ الآخَرِ. فَقَالَ اتَّئِدُوا أَنْشُدُكُمْ بِاللَّهِ الَّذِي بِإِذْنِهِ تَقُومُ السَّمَاءُ وَالأَرْضُ، هَلْ تَعْلَمُونَ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ " لاَ نُورَثُ مَا تَرَكْنَا صَدَقَةٌ ". يُرِيدُ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم نَفْسَهُ. قَالَ الرَّهْطُ قَدْ قَالَ ذَلِكَ. فَأَقْبَلَ عُمَرُ عَلَى عَلِيٍّ وَعَبَّاسٍ فَقَالَ أَنْشُدُكُمَا بِاللَّهِ هَلْ تَعْلَمَانِ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ ذَلِكَ. قَالاَ نَعَمْ. قَالَ عُمَرُ فَإِنِّي مُحَدِّثُكُمْ عَنْ هَذَا الأَمْرِ، إِنَّ اللَّهَ كَانَ خَصَّ رَسُولَهُ صلى الله عليه وسلم فِي هَذَا الْمَالِ بِشَىْءٍ لَمْ يُعْطِهِ أَحَدًا غَيْرَهُ، فَإِنَّ اللَّهَ يَقُولُ {مَا أَفَاءَ اللَّهُ عَلَى رَسُولِهِ مِنْهُمْ فَمَا أَوْجَفْتُمْ} الآيَةَ، فَكَانَتْ هَذِهِ خَالِصَةً لِرَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم، ثُمَّ وَاللَّهِ مَا احْتَازَهَا دُونَكُمْ وَلاَ اسْتَأْثَرَ بِهَا عَلَيْكُمْ، وَقَدْ أَعْطَاكُمُوهَا وَبَثَّهَا فِيكُمْ، حَتَّى بَقِيَ مِنْهَا هَذَا الْمَالُ، وَكَانَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم يُنْفِقُ عَلَى أَهْلِهِ نَفَقَةَ سَنَتِهِمْ مِنْ هَذَا الْمَالِ، ثُمَّ يَأْخُذُ مَا بَقِيَ فَيَجْعَلُهُ مَجْعَلَ مَالِ اللَّهِ، فَعَمِلَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم بِذَلِكَ حَيَاتَهُ، أَنْشُدُكُمْ بِاللَّهِ هَلْ تَعْلَمُونَ ذَلِكَ فَقَالُوا نَعَمْ. ثُمَّ قَالَ لِعَلِيٍّ وَعَبَّاسٍ أَنْشُدُكُمَا اللَّهَ هَلْ تَعْلَمَانِ ذَلِكَ قَالاَ نَعَمْ. ثُمَّ تَوَفَّى اللَّهُ نَبِيَّهُ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ أَبُو بَكْرٍ أَنَا وَلِيُّ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم، فَقَبَضَهَا أَبُو بَكْرٍ فَعَمِلَ فِيهَا بِمَا عَمِلَ فِيهَا رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم، وَأَنْتُمَا حِينَئِذٍ ـ وَأَقْبَلَ عَلَى عَلِيٍّ وَعَبَّاسٍ ـ تَزْعُمَانِ أَنَّ أَبَا بَكْرٍ فِيهَا كَذَا، وَاللَّهُ يَعْلَمُ أَنَّهُ فِيهَا صَادِقٌ بَارٌّ رَاشِدٌ تَابِعٌ لِلْحَقِّ، ثُمَّ تَوَفَّى اللَّهُ أَبَا بَكْرٍ فَقُلْتُ أَنَا وَلِيُّ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَأَبِي بَكْرٍ. فَقَبَضْتُهَا سَنَتَيْنِ أَعْمَلُ فِيهَا بِمَا عَمِلَ بِهِ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَأَبُو بَكْرٍ، ثُمَّ جِئْتُمَانِي وَكَلِمَتُكُمَا عَلَى كَلِمَةٍ وَاحِدَةٍ وَأَمْرُكُمَا جَمِيعٌ، جِئْتَنِي تَسْأَلُنِي نَصِيبَكَ مِنِ ابْنِ أَخِيكَ، وَأَتَانِي هَذَا يَسْأَلُنِي نَصِيبَ امْرَأَتِهِ مِنْ أَبِيهَا فَقُلْتُ إِنْ شِئْتُمَا دَفَعْتُهَا إِلَيْكُمَا، عَلَى أَنَّ عَلَيْكُمَا عَهْدَ اللَّهِ وَمِيثَاقَهُ تَعْمَلاَنِ فِيهَا بِمَا عَمِلَ بِهِ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَبِمَا عَمِلَ فِيهَا أَبُو بَكْرٍ وَبِمَا عَمِلْتُ فِيهَا مُنْذُ وَلِيتُهَا، وَإِلاَّ فَلاَ تُكَلِّمَانِي فِيهَا. فَقُلْتُمَا ادْفَعْهَا إِلَيْنَا بِذَلِكَ. فَدَفَعْتُهَا إِلَيْكُمَا بِذَلِكَ، أَنْشُدُكُمْ بِاللَّهِ هَلْ دَفَعْتُهَا إِلَيْهِمَا بِذَلِكَ قَالَ الرَّهْطُ نَعَمْ. فَأَقْبَلَ عَلَى عَلِيٍّ وَعَبَّاسٍ فَقَالَ أَنْشُدُكُمَا بِاللَّهِ هَلْ دَفَعْتُهَا إِلَيْكُمَا بِذَلِكَ. قَالاَ نَعَمْ. قَالَ أَفَتَلْتَمِسَانِ مِنِّي قَضَاءً غَيْرَ ذَلِكَ فَوَالَّذِي بِإِذْنِهِ تَقُومُ السَّمَاءُ وَالأَرْضُ لاَ أَقْضِي فِيهَا قَضَاءً غَيْرَ ذَلِكَ حَتَّى تَقُومَ السَّاعَةُ، فَإِنْ عَجَزْتُمَا عَنْهَا فَادْفَعَاهَا إِلَىَّ، فَأَنَا أَكْفِيكُمَاهَا.
Waxaa wariyey Maalik bin Aws An-Nasri: Waxaan u dhaqaaqay ilaa aan ka galay guriga Cumar (anigoo fadhiya), waxaa u yimid waardiyihiisa Yarfah wuxuuna yiri:
"Cusmaan, Cabdiraxmaan, Subayr iyo Sacad ayaa oggolaansho weydiistay inay soo galaan." Cumar wuu u oggolaaday. Way soo galeen, salaameen, wayna fariisteen. (Muddo kadib waardiyihii baa yimid) wuxuuna yiri: "Ma u oggolaadaa Cali iyo Cabbaas?" Cumar wuu u oggolaaday inay soo galaan. Al-Cabbaas baa yiri: "Amiirka Mu'miniintaow! Ii xukun aniga iyo dulmilahaan (Cali)." Markaas bay murmeen (oo ku saabsanaa hantida Bani Nadiir) iyaga (Cabbaas iyo Cali). Cusmaan iyo asxaabtiisii waxay yiraahdeen: "Amiirka Mu'miniintaow! U xukun labadooda oo midka kale ka raaxee." Cumar baa yiri: "Dulqaata! Waxaan idinku dhaariyey Allah, oo idankiisa ay Samada iyo Dhulku ku taagan yihiin! Ma ogtihiin in Rasuulka Allah ﷺ yiri: 'Lama dhaxlo hantidayada, waxa aan ka tagno waa sadaqo,' taasina Rasuulka Allah ﷺ wuxuu ula jeeday naftiisa?" Kooxdii waxay tiri: "Runtii wuu yiri sidaas." Markaas Cumar wuxuu u jeestay Cali iyo Cabbaas wuxuuna yiri: "Waxaan idinku dhaariyey Allah, ma og tihiin labadiinnuba in Rasuulka Allah ﷺ yiri sidaas?" Labadooduba waxay yiraahdeen: "Haa." Cumar wuxuu yiri: "Haddaba waxaan idinka warramayaa arrintaan (si faahfaahsan). Allah wuxuu ku galladaystay Rasuulkiisa ﷺ qayb ka mid ah hantidaan oo uusan cid kale siinin, sida Allah leeyahay: 'Wixii Allah uu ku siiyey Rasuulkiisa ee ka yimid iyaga...' (59:6). Hantidaas waxay u gaar ahayd Rasuulka Allah ﷺ, laakiin iskuma uusan koobin idinkana idma reebin, ee wuu idin siiyey wuuna idiin qaybiyey ilaa intaan ka hartay. Nabigu ﷺ wuxuu hantidaan ka bixin jiray qarashka sanadlaha ah ee ehelkiisa, wixii harana wuxuu u isticmaali jiray sidii hantida Allah. Nabigu ﷺ sidaas wuu samaynayay noloshiisii oo dhan, waxaanan idinku dhaariyey Allah, ma ogtihiin taas?" Waxay yiraahdeen: "Haa." Markaas wuxuu la hadlay Cali iyo Cabbaas isagoo leh: "Waxaan idinku dhaariyey Allah, ma og tihiin taas?" Labadooduba waxay yiraahdeen: "Haa." Cumar wuxuu yiri: "Markaas Allah wuxuu oofsaday Nabigiisii ﷺ. Abu Bakar baa yiri: 'Anigu waxaan ahay waliga Rasuulka Allah ﷺ', wuxuuna la wareegay dhammaan hantidii Nabiga, wuxuuna u maareeyey sidii uu u maareyn jiray Rasuulka Allah ﷺ, idinkuna markaas waad joogteen." Markaas wuxuu u jeestay Cali iyo Cabbaas wuxuuna yiri: "Labadiinnuba waxaad sheegaysaan in Abu Bakar uu sameeyey waxaas iyo waxaas maamulka hantida, laakiin Allah waa og yahay inuu ahaa mid runlow ah, wanaagsan, hanuunsan, oo xaqa raacsan. Markaas Allah wuu oofsaday Abu Bakar, anna waxaan iri: 'Anigu waxaan ahay waliga Rasuulka Allah ﷺ iyo Abu Bakar.' Waxaan la wareegay hantida laba sano, waxaanan u maareeyey sidii ay u maareeyeen Rasuulka Allah ﷺ iyo Abu Bakar. Markaas waad ii timaadeen labadiinnuba idinkoo isku hadal ah! (Cabbaasow! Waxaad iigu timid inaad weydiisato saamigaaga hantida wiilka walaalkaa; adiguna (Cali) waxaad iigu timid inaad weydiisato saamiga xaaskaaga ee hantida aabaheed, waxaanan idinku iri labadiinna: 'Haddaad doontaan waan idiin dhiibayaa, shardi waxaa ah inaad ku dhaartaan Allah iyo axdiggiisa inaad u maareysaan sidii uu u maareeyey Rasuulka Allah ﷺ iyo Abu Bakar, iyo sidii aan u maareeyey tan iyo markii aan qabtay; haddii kale ha igala hadlina arrintaan.' Markaas waxaad tirahdeen: 'Noogu dhiib shartidaas.' Waana idiin dhiibay shartidaas. Haddaba waxaan idinku dhaariyey Allah, miyaanan ugu dhiibin shartidaas?" Kooxdii waxay tiri: "Haa." Markaas wuxuu u jeestay Cabbaas iyo Cali wuxuuna yiri: "Waxaan idinku dhaariyey Allah, miyaanan idiin dhiibin hantidaas oo dhan shartidaas?" Waxay yiraahdeen: "Haa." Cumar wuxuu yiri: "Ma waxaad iga doonaysaan xukun aan kaas ahayn? Waxaan ku dhaartay Kan idankiisa ay Samada iyo Dhulku ku taagan yihiin, xukun aan kaas ahayn ma bixinayo ilaa Saacaddu ka istaagayso; haddaad kari weydaan maamulkeeda, ii soo celiya, anna waan idinku filnahaye."
Tarjumaad iyo sharaxaad ay samaysay Khutba World, oo laga tarjumay Carabiga.
ʿUmar wuxuu ilaaliyey maamulka hantida si waafaqsan dhaqankii Nebiga ﷺ.
ʿUmar wuxuu dhex dhexaadinayaa khilaaf u dhexeeya ʿAlī iyo al-ʿAbbās oo ku saabsan maamulka hanti uu Nebigu ﷺ ka tegay. Wuxuu dadka jooga xusuusinayaa hadalka ah in waxa nebiyadu ka tagaan loo maamulo sadaqo ahaan, iyo heshiisyadii lagu aaminay hantida labadaas qof.
Hanti ku soo gasha bulshada Muslimka iyada oo aan dagaal dhicin, loona maamulo si waafaqsan xeerarka.
Wax-bixin samafal ah; halkan waxay tilmaamaysaa hanti aan loo qaybin dhaxal ahaan, balse loo maamulo danta guud.
Masuul maamule ama cid xilka la wareegta oo arrin u daryeesha dadka kale magacooda.
Culimadii hore waxay hadalka Nebiga ﷺ ka fahmeen in dhaxalkiisa aan loo qaybin dhaxal caadi ah ahaan, balse loo maamulo hanti sadaqo ah. ʿUmar wuxuu adkaynayaa in maamuluhu raaco dhaqankii la yaqaanay ee Nebiga ﷺ, daboolo baahiyaha sannadlaha ah ee qoyskiisa, wixii soo harana u adeegsado danta guud. Culimadu waxay ka doodaan baaxadda saxda ah ee xeerkan dhinaca fiqiga; afarta madhhab ee Sunniga ahi waxay aqoonsan yihiin xeerka gaarka ah ee khuseeya hantida Nebiga ﷺ, waxayna maamulkeeda u arkaan xil, ee ma aha hanti qofeed.
- Marka hanti la isku haysto, si taxaddar leh u soo bandhig heshiisyada iyo ilaha lagu kalsoon yahay ka hor inta aanad xukun bixin.
- Qofka maamula hanti wadaag ah waa inuu ixtiraamaa ujeeddadeeda oo uu ka xisaabtamaa sida loo bixiyey.
- Shuruudaha maamulka wakiilka ah si cad u qeex, kuna adkayso ballanta aad aqbashay.
Aakhbaartan ʿĀʾisha laga weriyey iyaduna waxay ka hadlaysaa hadalka ah in nebiyadu aanay dhaxal ka tegin, waxayna caddaynaysaa sida hantidooda loo tixgeliyo geeridooda ka dib.
Sahih al-Bukhari · #7269 (Sahih)Halkaas ʿUmar wuxuu bulshada xusuusinayaa hadalka ah inaan dhaxal ahaan loo qaadan hantidii Nebiga ﷺ.
Maalin kasta xadiis, kuna qoran luqaddaada
Abku wuxuu maalin kasta ku siinayaa xadiis wata sharaxaad, sidoo kalena ah wijit taleefankaaga ku jira. Waa bilaash.