Sahih al-Bukhari, hadithi 3906
Imepokelewa na Suraqa ibn Malik. Maandishi ya Kiarabu pamoja na tafsiri na maelezo yetu.
Imesimuliwa na Suraqa ibn Malik
Sahih al-Bukhari kwa ujumla inachukuliwa kuwa yenye kuaminika.
Riwaya
قَالَ ابْنُ شِهَابٍ وَأَخْبَرَنِي عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ مَالِكٍ الْمُدْلِجِيُّ ـ وَهْوَ ابْنُ أَخِي سُرَاقَةَ بْنِ مَالِكِ بْنِ جُعْشُمٍ ـ أَنَّ أَبَاهُ، أَخْبَرَهُ أَنَّهُ، سَمِعَ سُرَاقَةَ بْنَ جُعْشُمٍ، يَقُولُ جَاءَنَا رُسُلُ كُفَّارِ قُرَيْشٍ يَجْعَلُونَ فِي رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَأَبِي بَكْرٍ دِيَةَ كُلِّ وَاحِدٍ مِنْهُمَا، مَنْ قَتَلَهُ أَوْ أَسَرَهُ، فَبَيْنَمَا أَنَا جَالِسٌ فِي مَجْلِسٍ مِنْ مَجَالِسِ قَوْمِي بَنِي مُدْلِجٍ أَقْبَلَ رَجُلٌ مِنْهُمْ حَتَّى قَامَ عَلَيْنَا وَنَحْنُ جُلُوسٌ، فَقَالَ يَا سُرَاقَةُ، إِنِّي قَدْ رَأَيْتُ آنِفًا أَسْوِدَةً بِالسَّاحِلِ ـ أُرَاهَا مُحَمَّدًا وَأَصْحَابَهُ. قَالَ سُرَاقَةُ فَعَرَفْتُ أَنَّهُمْ هُمْ، فَقُلْتُ لَهُ إِنَّهُمْ لَيْسُوا بِهِمْ، وَلَكِنَّكَ رَأَيْتَ فُلاَنًا وَفُلاَنًا انْطَلَقُوا بِأَعْيُنِنَا. ثُمَّ لَبِثْتُ فِي الْمَجْلِسِ سَاعَةً، ثُمَّ قُمْتُ فَدَخَلْتُ فَأَمَرْتُ جَارِيَتِي أَنْ تَخْرُجَ بِفَرَسِي وَهْىَ مِنْ وَرَاءِ أَكَمَةٍ فَتَحْبِسَهَا عَلَىَّ، وَأَخَذْتُ رُمْحِي، فَخَرَجْتُ بِهِ مِنْ ظَهْرِ الْبَيْتِ، فَحَطَطْتُ بِزُجِّهِ الأَرْضَ، وَخَفَضْتُ عَالِيَهُ حَتَّى أَتَيْتُ فَرَسِي فَرَكِبْتُهَا، فَرَفَعْتُهَا تُقَرَّبُ بِي حَتَّى دَنَوْتُ مِنْهُمْ، فَعَثَرَتْ بِي فَرَسِي، فَخَرَرْتُ عَنْهَا فَقُمْتُ، فَأَهْوَيْتُ يَدِي إِلَى كِنَانَتِي فَاسْتَخْرَجْتُ مِنْهَا الأَزْلاَمَ، فَاسْتَقْسَمْتُ بِهَا أَضُرُّهُمْ أَمْ لاَ فَخَرَجَ الَّذِي أَكْرَهُ، فَرَكِبْتُ فَرَسِي، وَعَصَيْتُ الأَزْلاَمَ، تُقَرِّبُ بِي حَتَّى إِذَا سَمِعْتُ قِرَاءَةَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَهْوَ لاَ يَلْتَفِتُ، وَأَبُو بَكْرٍ يُكْثِرُ الاِلْتِفَاتَ سَاخَتْ يَدَا فَرَسِي فِي الأَرْضِ حَتَّى بَلَغَتَا الرُّكْبَتَيْنِ، فَخَرَرْتُ عَنْهَا ثُمَّ زَجَرْتُهَا فَنَهَضَتْ، فَلَمْ تَكَدْ تُخْرِجُ يَدَيْهَا، فَلَمَّا اسْتَوَتْ قَائِمَةً، إِذَا لأَثَرِ يَدَيْهَا عُثَانٌ سَاطِعٌ فِي السَّمَاءِ مِثْلُ الدُّخَانِ، فَاسْتَقْسَمْتُ بِالأَزْلاَمِ، فَخَرَجَ الَّذِي أَكْرَهُ، فَنَادَيْتُهُمْ بِالأَمَانِ فَوَقَفُوا، فَرَكِبْتُ فَرَسِي حَتَّى جِئْتُهُمْ، وَوَقَعَ فِي نَفْسِي حِينَ لَقِيتُ مَا لَقِيتُ مِنَ الْحَبْسِ عَنْهُمْ أَنْ سَيَظْهَرُ أَمْرُ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَقُلْتُ لَهُ إِنَّ قَوْمَكَ قَدْ جَعَلُوا فِيكَ الدِّيَةَ. وَأَخْبَرْتُهُمْ أَخْبَارَ مَا يُرِيدُ النَّاسُ بِهِمْ، وَعَرَضْتُ عَلَيْهِمِ الزَّادَ وَالْمَتَاعَ، فَلَمْ يَرْزَآنِي وَلَمْ يَسْأَلاَنِي إِلاَّ أَنْ قَالَ أَخْفِ عَنَّا. فَسَأَلْتُهُ أَنْ يَكْتُبَ لِي كِتَابَ أَمْنٍ، فَأَمَرَ عَامِرَ بْنَ فُهَيْرَةَ، فَكَتَبَ فِي رُقْعَةٍ مِنْ أَدِيمٍ، ثُمَّ مَضَى رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم. قَالَ ابْنُ شِهَابٍ فَأَخْبَرَنِي عُرْوَةُ بْنُ الزُّبَيْرِ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم لَقِيَ الزُّبَيْرَ فِي رَكْبٍ مِنَ الْمُسْلِمِينَ كَانُوا تِجَارًا قَافِلِينَ مِنَ الشَّأْمِ، فَكَسَا الزُّبَيْرُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَأَبَا بَكْرٍ ثِيَابَ بَيَاضٍ، وَسَمِعَ الْمُسْلِمُونَ بِالْمَدِينَةِ مَخْرَجَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم مِنْ مَكَّةَ، فَكَانُوا يَغْدُونَ كُلَّ غَدَاةٍ إِلَى الْحَرَّةِ فَيَنْتَظِرُونَهُ، حَتَّى يَرُدَّهُمْ حَرُّ الظَّهِيرَةِ، فَانْقَلَبُوا يَوْمًا بَعْدَ مَا أَطَالُوا انْتِظَارَهُمْ، فَلَمَّا أَوَوْا إِلَى بُيُوتِهِمْ، أَوْفَى رَجُلٌ مِنْ يَهُودَ عَلَى أُطُمٍ مِنْ آطَامِهِمْ لأَمْرٍ يَنْظُرُ إِلَيْهِ، فَبَصُرَ بِرَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَأَصْحَابِهِ مُبَيَّضِينَ يَزُولُ بِهِمُ السَّرَابُ، فَلَمْ يَمْلِكِ الْيَهُودِيُّ أَنْ قَالَ بِأَعْلَى صَوْتِهِ يَا مَعَاشِرَ الْعَرَبِ هَذَا جَدُّكُمُ الَّذِي تَنْتَظِرُونَ. فَثَارَ الْمُسْلِمُونَ إِلَى السِّلاَحِ، فَتَلَقَّوْا رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم بِظَهْرِ الْحَرَّةِ، فَعَدَلَ بِهِمْ ذَاتَ الْيَمِينِ حَتَّى نَزَلَ بِهِمْ فِي بَنِي عَمْرِو بْنِ عَوْفٍ، وَذَلِكَ يَوْمَ الاِثْنَيْنِ مِنْ شَهْرِ رَبِيعٍ الأَوَّلِ، فَقَامَ أَبُو بَكْرٍ لِلنَّاسِ، وَجَلَسَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم صَامِتًا، فَطَفِقَ مَنْ جَاءَ مِنَ الأَنْصَارِ مِمَّنْ لَمْ يَرَ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يُحَيِّي أَبَا بَكْرٍ، حَتَّى أَصَابَتِ الشَّمْسُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَأَقْبَلَ أَبُو بَكْرٍ حَتَّى ظَلَّلَ عَلَيْهِ بِرِدَائِهِ، فَعَرَفَ النَّاسُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم عِنْدَ ذَلِكَ، فَلَبِثَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فِي بَنِي عَمْرِو بْنِ عَوْفٍ بِضْعَ عَشْرَةَ لَيْلَةً وَأُسِّسَ الْمَسْجِدُ الَّذِي أُسِّسَ عَلَى التَّقْوَى، وَصَلَّى فِيهِ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم، ثُمَّ رَكِبَ رَاحِلَتَهُ فَسَارَ يَمْشِي مَعَهُ النَّاسُ حَتَّى بَرَكَتْ عِنْدَ مَسْجِدِ الرَّسُولِ صلى الله عليه وسلم بِالْمَدِينَةِ، وَهْوَ يُصَلِّي فِيهِ يَوْمَئِذٍ رِجَالٌ مِنَ الْمُسْلِمِينَ، وَكَانَ مِرْبَدًا لِلتَّمْرِ لِسُهَيْلٍ وَسَهْلٍ غُلاَمَيْنِ يَتِيمَيْنِ فِي حَجْرِ أَسْعَدَ بْنِ زُرَارَةَ، فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم حِينَ بَرَكَتْ بِهِ رَاحِلَتُهُ " هَذَا إِنْ شَاءَ اللَّهُ الْمَنْزِلُ ". ثُمَّ دَعَا رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم الْغُلاَمَيْنِ، فَسَاوَمَهُمَا بِالْمِرْبَدِ لِيَتَّخِذَهُ مَسْجِدًا، فَقَالاَ لاَ بَلْ نَهَبُهُ لَكَ يَا رَسُولَ اللَّهِ، ثُمَّ بَنَاهُ مَسْجِدًا، وَطَفِقَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَنْقُلُ مَعَهُمُ اللَّبِنَ فِي بُنْيَانِهِ، وَيَقُولُ وَهُوَ يَنْقُلُ اللَّبِنَ " هَذَا الْحِمَالُ لاَ حِمَالَ خَيْبَرْ هَذَا أَبَرُّ رَبَّنَا وَأَطْهَرْ ". وَيَقُولُ " اللَّهُمَّ إِنَّ الأَجْرَ أَجْرُ الآخِرَهْ فَارْحَمِ الأَنْصَارَ وَالْمُهَاجِرَهْ ". فَتَمَثَّلَ بِشِعْرِ رَجُلٍ مِنَ الْمُسْلِمِينَ لَمْ يُسَمَّ لِي. قَالَ ابْنُ شِهَابٍ وَلَمْ يَبْلُغْنَا فِي الأَحَادِيثِ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم تَمَثَّلَ بِبَيْتِ شِعْرٍ تَامٍّ غَيْرِ هذه الآيات
Ibn Shihab alisema: Na Abdur-Rahman bin Malik Al-Mudliji — ambaye ni mpwa wa Suraqa bin Malik bin Ju'shum — alinifahamisha kwamba baba yake alimhabarisha kuwa alimsikia Suraqa bin Ju'shum akisema:
"Tulitembelewa na wajumbe wa washirikina wa Quraish wakitangaza kuwa wameweka zawadi kwa mtu atakayemuua au kumkamata Rasûlullah ﷺ na Abu Bakr sawa na fidia ya damu (diyah) ya kila mmoja wao. Nilipokuwa nimeketi katika moja ya vikao vya kabila langu Bani Mudlij, mwanaume mmoja kutoka kwao alikuja na kusimama mbele yetu tukiwa tumeketi, akasema: 'Ewe Suraqa! Hakika nimeona vivuli pwani muda mfupi uliopita, na nadhani ni Muhammad na masahaba zake.' Suraqa aliongeza: 'Nilifahamu kuwa ni wao, lakini nikamwambia: Si wao, bali umeona fulani na fulani tulioona wakiondoka.' Nilikaa katika kikuo kwa muda, kisha nikasimama na kuingia ndani, nikamwamuru kijana wangu wa kike atoese farasi wangu aliye nyuma ya kilima na kuniandalia. Kisha nikachukua mkuki wangu na kutoka kupitia mlango wa nyuma wa nyumba, nikiburuta sehemu yake ya chini ardhini na kuishikilia chini hadi nikafikia farasi wangu. Nikampanda na kumfanya akimbie kwa kasi hadi nikakaribia nao. Ghafla farasi wangu akateleza na nikaanguka. Nikasimama, nikashika upinde wangu na kutoa mishale ya kubashiria, nikapiga kura kuona ikiwa niwadhuru au la, ikatokea ile nisiyoipenda. Nikapanda tena farasi wangu na kupuuza mishale hiyo, nikamfanya akimbie hadi niliposikia Rasûlullah ﷺ akisoma Qur'an huku akiendelea mbele bila kugeuka, huku Abu Bakr akigeuka mara kwa mara. Ghafla miguu ya mbele ya farasi wangu ikazama ardhini hadi mafundi, na nikaanguka tena. Nikamkaripia akaondoka, lakini karibu ishindwe kutoa miguu yake ardhini. Aliposimama tena, vumbi likapaa angani kama moshi kutokana na athari za miguu yake. Nikapiga kura tena kwa mishale, ikatokea ile nisiyoipenda. Hivyo nikawaita kwa amani nao wakasimama. Nikapanda farasi wangu na kuwafikia. Nilipoona jinsi nilivyozuiwa kuwadhuru, ikaja moyoni mwangu kuwa jambo la Rasûlullah ﷺ litashinda. Nikamwambia: 'Kaumu yako imeweka fidia kwa ajili yako.' Nikawaeleza habari za mipango ya watu dhidi yao, na nikawapelekea chakula na mali za safari, lakini hawakuchukua chochote wala kuomba chochote isipokuwa alisema: 'Utufiche.' Nikamuomba anipeandikie hati ya usalama, akaamuru Amir bin Fuhaira aiandike kwenye kipande cha ngozi. Kisha Rasûlullah ﷺ akaendelea na safari yake." Ibn Shihab alisema: Urwa bin Az-Zubair alinifahamisha kuwa Rasûlullah ﷺ alikutana na Az-Zubair katika msafara wa Waislamu wafanyabiashara waliokuwa wakitokea Sham. Az-Zubair aliwapatia Rasûlullah ﷺ na Abu Bakr nguo nyeupe. Waislamu wa Madina waliposikia habari za kuondoka kwa Rasûlullah ﷺ kutoka Makka, walikuwa wakienda Harra kila asubuhi kumsubiri hadi joto la adhuhuri liwarudishe nyumbani. Siku moja, baada ya kusubiri kwa muda mrefu, walirudi nyumbani, na walipoingia nyumbani mwao, Myahudi mmoja alipanda juu ya ngome zao ili kuangalia kitu, akamwona Rasûlullah ﷺ na masahaba zake wamevaa nguo nyeupe wakitokea kwenye kiupepeo cha jangwani. Myahudi huyo hakujizuia kupiga kelele kwa sauti kubwa: 'Enyi Waarabu! Huyu ndiye mtu wenu mkubwa mnayemsubiri!' Waislamu wakakimbilia silaha zao na kumpokea Rasûlullah ﷺ juu ya Harra. Nabii ﷺ akawaelekeza upande wa kulia hadi akawateremsha kwa Bani Amr bin Auf, na hiyo ilikuwa siku ya Jumatatu ya mwezi wa Rabi' Al-Awwal. Abu Bakr akasimama kupokea watu, huku Rasûlullah ﷺ ameketi kimya. Baadhi ya Ansar waliofika na hawajawahi kumwona Rasûlullah ﷺ walianza kumsalimu Abu Bakr, hadi jua lilipompiga Rasûlullah ﷺ na Abu Bakr akaja kumfunika kwa shuka yake, ndipo watu wakamtambua Rasûlullah ﷺ. Rasûlullah ﷺ alikaa kwa Bani Amr bin Auf usiku kumi na akaanzisha msikiti uliojengwa kwa msingi wa taqwa (Msikiti wa Quba), na Rasûlullah ﷺ akaswali humo. Kisha akapanda mnyama wake na kusafiri huku watu wakitembea naye hadi mnyama wake akapiga goti mahali pa Msikiti wa Rasûlullah ﷺ mjini Madina, ambapo siku hiyo kulikuwa na wanaume Waislamu wakiswali. Mahali hapo palikuwa uwanja wa kukaushia tende uliomilikiwa na Suhail na Sahl, vijana wawili yatima waliolelewa na As'ad bin Zurara. Mnyama wake alipopiga goti, Rasûlullah ﷺ alisema: 'Hapa, Insha Allah, ndipo makazi yetu.' Kisha Rasûlullah ﷺ akawaita vijana hao wawili na kujadili bei ya uwanja huo ili auunge msikiti. Wakasema: 'La, tutakupa bure ewe Rasûlullah ﷺ!' Rasûlullah ﷺ akajenga msikiti hapo, na yeye mwenyewe akabeba matofali pamoja nao wakijenga, akisema: 'Mzigo huu si kama mzigo wa Khaybar; huu ni mwema na safi zaidi kwa Mola wetu.' Pia alisema: 'Ewe Allah! Hakika thawabu ni thawabu ya Akhera, basi warehemu Ansar na Muhajirin.' Hivyo Nabii ﷺ akatumia mashairi ya mtu mmoja Muislamu ambaye jina lake halikutajwa kwangu." Ibn Shihab alisema: "Hatukupokelewi katika hadithi kuwa Rasûlullah ﷺ alitumia ubeti kamili wa mashairi isipokuwa huu."
Tafsiri na maelezo na Khutba World, yaliyotafsiriwa kutoka Kiarabu.
Allah alimlinda Nabii ﷺ wakati wa Hijra, kisha Ansari wakamkaribisha.
Hadithi inaeleza Hijra ya Nabii ﷺ na Abu Bakr kutoka Makka kwenda Madina: Suraqa aliwafuatilia, lakini baada ya kukumbana na vizuizi vya pekee aliwaacha waendelee salama. Baadaye, Waislamu wa Madina walimkaribisha Nabii ﷺ.
Fidia iliyowekwa na kulipwa kwa familia ya mtu aliyeuawa.
Mishale iliyotumiwa kabla ya Uislamu kutafuta uamuzi kwa kupiga kura.
Waislamu wa Madina waliomkaribisha na kuwasaidia Nabii ﷺ na wahamiaji kutoka Makka.
Wanazuoni wa kale wanaeleza kuwa Allah alimlinda Nabii ﷺ wakati wa Hijra na kwamba hatimaye Suraqa aliacha nia yake ya uadui. Matumizi yake ya mishale ya kupiga ramli yanasimuliwa kama sehemu ya maisha yake kabla ya kusilimu, si kama desturi inayoruhusiwa katika Uislamu. Kuwasili Madina kunaonyesha ubora wa Ansari na udugu kati ya Ansari na Muhajirun. Wanazuoni pia wamehitimisha kutokana na ujenzi wa msikiti kwamba Nabii ﷺ alishiriki mwenyewe, na kwamba ardhi ya msikiti lazima ipatikane kwa uangalifu na kwa njia halali.
- Dumu imara unapotafuta yaliyo mema, na mtegemee Allah huku ukichukua tahadhari zinazofaa.
- Wakaribishe wageni katika jamii yako kwa msaada wa vitendo, kama Ansari walivyowasaidia Muhajirun.
- Shiriki mwenyewe katika ustawi wa jamii na ushughulikie mali, hasa ya mayatima, kwa uangalifu na haki.
Riwaya hii inasimulia maandalizi na kuondoka kwa Nabii ﷺ kutoka Makka, na hivyo kukamilisha historia ya safari.
Sahih al-Bukhari · #3907 (Sahih)Hadithi hii inasimulia kuwasili kwa Nabii ﷺ Madina na jinsi Waislamu walivyompokea.
Sahih al-Bukhari · #3778 (Sahih)Riwaya hii inaangazia ukarimu na uaminifu wa Ansari, na inahusiana na mapokezi yao ya ukarimu kwa Muhajirun.
Hadithi kila siku, katika lugha yako
Programu hukuletea hadithi kila siku pamoja na maelezo, pia kama wijeti kwenye simu yako. Ni bure kutumia.