Kutunza Familia · Sahih al-Bukhari

Sahih al-Bukhari, hadithi 5358

Maandishi ya Kiarabu pamoja na tafsiri na maelezo yetu.

Sahih (ya kuaminika)Kitabu: Kutunza Familia
صحيح البخاري

Riwaya

Maandishi ya Kiarabu

حَدَّثَنَا سَعِيدُ بْنُ عُفَيْرٍ، قَالَ حَدَّثَنِي اللَّيْثُ، قَالَ حَدَّثَنِي عُقَيْلٌ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، قَالَ أَخْبَرَنِي مَالِكُ بْنُ أَوْسِ بْنِ الْحَدَثَانِ، وَكَانَ، مُحَمَّدُ بْنُ جُبَيْرِ بْنِ مُطْعِمٍ ذَكَرَ لِي ذِكْرًا مِنْ حَدِيثِهِ، فَانْطَلَقْتُ حَتَّى دَخَلْتُ عَلَى مَالِكِ بْنِ أَوْسٍ فَسَأَلْتُهُ فَقَالَ مَالِكٌ انْطَلَقْتُ حَتَّى أَدْخُلَ عَلَى عُمَرَ، إِذْ أَتَاهُ حَاجِبُهُ يَرْفَا فَقَالَ هَلْ لَكَ فِي عُثْمَانَ وَعَبْدِ الرَّحْمَنِ وَالزُّبَيْرِ وَسَعْدٍ يَسْتَأْذِنُونَ قَالَ نَعَمْ‏.‏ فَأَذِنَ لَهُمْ ـ قَالَ ـ فَدَخَلُوا وَسَلَّمُوا فَجَلَسُوا، ثُمَّ لَبِثَ يَرْفَا قَلِيلاً فَقَالَ لِعُمَرَ هَلْ لَكَ فِي عَلِيٍّ وَعَبَّاسٍ قَالَ نَعَمْ‏.‏ فَأَذِنَ لَهُمَا، فَلَمَّا دَخَلاَ سَلَّمَا وَجَلَسَا، فَقَالَ عَبَّاسٌ يَا أَمِيرَ الْمُؤْمِنِينَ اقْضِ بَيْنِي وَبَيْنَ هَذَا‏.‏ فَقَالَ الرَّهْطُ عُثْمَانُ وَأَصْحَابُهُ يَا أَمِيرَ الْمُؤْمِنِينَ اقْضِ بَيْنَهُمَا، وَأَرِحْ أَحَدَهُمَا مِنَ الآخَرِ‏.‏ فَقَالَ عُمَرُ اتَّئِدُوا أَنْشُدُكُمْ بِاللَّهِ الَّذِي بِهِ تَقُومُ السَّمَاءُ وَالأَرْضُ، هَلْ تَعْلَمُونَ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ لاَ نُورَثُ مَا تَرَكْنَا صَدَقَةٌ ‏"‏‏.‏ يُرِيدُ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم نَفْسَهُ‏.‏ قَالَ الرَّهْطُ قَدْ قَالَ ذَلِكَ‏.‏ فَأَقْبَلَ عُمَرُ عَلَى عَلِيٍّ وَعَبَّاسٍ فَقَالَ أَنْشُدُكُمَا بِاللَّهِ هَلْ تَعْلَمَانِ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ ذَلِكَ قَالاَ قَدْ قَالَ ذَلِكَ‏.‏ قَالَ عُمَرُ فَإِنِّي أُحَدِّثُكُمْ عَنْ هَذَا الأَمْرِ، إِنَّ اللَّهَ كَانَ خَصَّ رَسُولَهُ صلى الله عليه وسلم فِي هَذَا الْمَالِ بِشَىْءٍ لَمْ يُعْطِهِ أَحَدًا غَيْرَهُ، قَالَ اللَّهُ ‏{‏مَا أَفَاءَ اللَّهُ عَلَى رَسُولِهِ مِنْهُمْ فَمَا أَوْجَفْتُمْ عَلَيْهِ مِنْ خَيْلٍ‏}‏ إِلَى قَوْلِهِ ‏{‏قَدِيرٌ‏}‏‏.‏ فَكَانَتْ هَذِهِ خَالِصَةً لِرَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَاللَّهِ مَا احْتَازَهَا دُونَكُمْ وَلاَ اسْتَأْثَرَ بِهَا عَلَيْكُمْ، لَقَدْ أَعْطَاكُمُوهَا وَبَثَّهَا فِيكُمْ، حَتَّى بَقِيَ مِنْهَا هَذَا الْمَالُ، فَكَانَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يُنْفِقُ عَلَى أَهْلِهِ نَفَقَةَ سَنَتِهِمْ مِنْ هَذَا الْمَالِ، ثُمَّ يَأْخُذُ مَا بَقِيَ، فَيَجْعَلُهُ مَجْعَلَ مَالِ اللَّهِ، فَعَمِلَ بِذَلِكَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم حَيَاتَهُ، أَنْشُدُكُمْ بِاللَّهِ، هَلْ تَعْلَمُونَ ذَلِكَ قَالُوا نَعَمْ‏.‏ قَالَ لِعَلِيٍّ وَعَبَّاسٍ أَنْشُدُكُمَا بِاللَّهِ هَلْ تَعْلَمَانِ ذَلِكَ قَالاَ نَعَمْ‏.‏ ثُمَّ تَوَفَّى اللَّهُ نَبِيَّهُ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ أَبُو بَكْرٍ أَنَا وَلِيُّ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَقَبَضَهَا أَبُو بَكْرٍ يَعْمَلُ فِيهَا بِمَا عَمِلَ بِهِ فِيهَا رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَأَنْتُمَا حِينَئِذٍ ـ وَأَقْبَلَ عَلَى عَلِيٍّ وَعَبَّاسٍ ـ تَزْعُمَانِ أَنَّ أَبَا بَكْرٍ كَذَا وَكَذَا، وَاللَّهُ يَعْلَمُ أَنَّهُ فِيهَا صَادِقٌ بَارٌّ رَاشِدٌ تَابِعٌ لِلْحَقِّ، ثُمَّ تَوَفَّى اللَّهُ أَبَا بَكْرٍ فَقُلْتُ أَنَا وَلِيُّ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَأَبِي بَكْرٍ، فَقَبَضْتُهَا سَنَتَيْنِ أَعْمَلُ فِيهَا بِمَا عَمِلَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَأَبُو بَكْرٍ، ثُمَّ جِئْتُمَانِي وَكَلِمَتُكُمَا وَاحِدَةٌ وَأَمْرُكُمَا جَمِيعٌ، جِئْتَنِي تَسْأَلُنِي نَصِيبَكَ مِنِ ابْنِ أَخِيكَ، وَأَتَى هَذَا يَسْأَلُنِي نَصِيبَ امْرَأَتِهِ مِنْ أَبِيهَا، فَقُلْتُ إِنْ شِئْتُمَا دَفَعْتُهُ إِلَيْكُمَا عَلَى أَنَّ عَلَيْكُمَا عَهْدَ اللَّهِ وَمِيثَاقَهُ لَتَعْمَلاَنِ فِيهَا بِمَا عَمِلَ بِهِ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَبِمَا عَمِلَ بِهِ فِيهَا أَبُو بَكْرٍ، وَبِمَا عَمِلْتُ بِهِ فِيهَا، مُنْذُ وُلِّيتُهَا، وَإِلاَّ فَلاَ تُكَلِّمَانِي فِيهَا فَقُلْتُمَا ادْفَعْهَا إِلَيْنَا بِذَلِكَ‏.‏ فَدَفَعْتُهَا إِلَيْكُمَا بِذَلِكَ، أَنْشُدُكُمْ بِاللَّهِ هَلْ دَفَعْتُهَا إِلَيْهِمَا بِذَلِكَ فَقَالَ الرَّهْطُ نَعَمْ‏.‏ قَالَ فَأَقْبَلَ عَلَى عَلِيٍّ وَعَبَّاسٍ فَقَالَ أَنْشُدُكُمَا بِاللَّهِ هَلْ دَفَعْتُهَا إِلَيْكُمَا بِذَلِكَ قَالاَ نَعَمْ‏.‏ قَالَ أَفَتَلْتَمِسَانِ مِنِّي قَضَاءً غَيْرَ ذَلِكَ، فَوَالَّذِي بِإِذْنِهِ تَقُومُ السَّمَاءُ وَالأَرْضُ لاَ أَقْضِي فِيهَا قَضَاءً غَيْرَ ذَلِكَ، حَتَّى تَقُومَ السَّاعَةُ، فَإِنْ عَجَزْتُمَا عَنْهَا فَادْفَعَاهَا فَأَنَا أَكْفِيكُمَاهَا‏.‏

Tafsiri

Malik bin Aus bin Al-Hadathan alisimulia: Siku moja nilikwenda kumtembelea Umar. Nilipokuwa nimeketi pamoja naye, mlinzi wake wa mlango, Yarfa, akaja na kusema, 'Uthman, Abdurrahman, Az-Zubair na Sa'd wanaomba ruhusa ya kukutana nawe.' Umar akasema, 'Ndiyo.' Akawaingiza, nao wakaingia, wakatoa salamu na kuketi. Baada ya muda mfupi Yarfa akarudi tena na kumwambia Umar, 'Je, nimwaingize Ali na Abbas?' Umar akasema, 'Ndiyo.' Akawaingiza, na walipoingia, wakatoa salamu na kuketi. Abbas akasema, 'Ewe Amiri wa Waumini! Hukumu kati yangu na huyu (Ali).' Kundi hilo, Uthman na wenzie, wakasema, 'Ewe Amiri wa Waumini! Toa hukumu kati yao na umuondolee mzigo mmoja kwa mwenzake.' Umar akasema, 'Subirini! Nawaapisheni kwa Allah, ambaye kwa idhini Yake mbingu na ardhi zimesimama imara! Je, mnajua kwamba Mtume wa Allah ﷺ alisema:

"Sisi (Manabii) haturithishi mali; chochote tunachoacha ni sadaka"? Na kwa hayo Mtume wa Allah ﷺ alimaanisha nafsi yake?' Kundi hilo likasema, 'Alisema hivyo.' Kisha Umar akageukia Ali na Abbas na kusema, 'Nawaapisheni nyinyi wawili kwa Allah, je, mnajua kwamba Mtume wa Allah ﷺ alisema hayo?' Wakasema, 'Ndiyo.' Umar akasema, 'Basi, ngojeni niwahadithie kuhusu jambo hili. Allah alimpa Mtume Wake ﷺ fadhila maalum katika mali hii (ganima) ambayo Hakumpa mtu mwingine yeyote. Na Allah anasema: "Na yale Allah aliyompa Mtume Wake kutoka kwao, hamkufanya mashambulizi kwa farasi wala ngamia..." hadi kauli Yake "...Mwenye uwezo." (59:6). Hivyo, mali hii ilikuwa maalum kwa ajili ya Mtume wa Allah ﷺ. Lakini kwa Allah, hakuihifadhi bila kuwapeni, wala hakujitwalia peke yake na kuwanyima nyinyi; bali aliwapa nyinyi na kuigawa miongoni mwenu hadi ikabaki mali hii tu. Na kutoka katika mali hii, Mtume wa Allah ﷺ alikuwa akiwatunza familia yake mahitaji yao ya mwaka mzima, na kilichobaki, alikitumia pale mali za Allah (mapato ya Zaka) zilipotumiwa. Mtume wa Allah ﷺ aliendelea kufanya hivyo maisha yake yote. Sasa nawaapisheni kwa Allah, je, mnajua hayo?' Wakasema, 'Ndiyo.' Kisha Umar akamwambia Ali na Abbas, 'Nawaapisheni nyinyi wawili kwa Allah, je, mnajua hayo?' Wakasema, 'Ndiyo.' Umar akaongeza, 'Allah alipomwita Mtume Wake ﷺ, Abu Bakr akasema, "Mimi ni mrithi wa Mtume wa Allah ﷺ." Akashika mali hiyo na kuifanyia kazi vilevile alivyofanya Mtume wa Allah ﷺ, na nyinyi wawili mlijua hayo wakati huo.' Kisha Umar akageukia Ali na Abbas na kusema, 'Nyinyi wawili mnadai kuwa Abu Bakr alikuwa hivi na vile! Lakini Allah anajua kuwa alikuwa mwaminifu, mwema, mnyoofu na mfuasi wa haki katika suala hilo.' Kisha Allah akamwita Abu Bakr, nami nikasema, 'Mimi ni mrithi wa Mtume wa Allah ﷺ na Abu Bakr.' Nikashika mali hiyo kwa miaka miwili ya kwanza ya utawala wangu, nikiifanyia kazi vilevile alivyofanya Mtume wa Allah ﷺ na Abu Bakr. Baadaye nyinyi wawili (Ali na Abbas) mkaja kwangu na dai lilelile na tatizo lilelile. (Ewe Abbas!) Ukaja kwangu ukidai sehemu yako kutoka kwa mwana wa ndugu yako, na yeye (Ali) akaja akidai sehemu ya mke wake kutoka kwa baba yake. Nikawaambia, 'Ikiwa mnapenda nitawakabidhi mali hii kwa sharti kwamba mtaapa mbele ya Allah ahadi na agano Lake kwamba mtaiendesha vilevile alivyoiendesha Mtume wa Allah ﷺ na vilevile alivyoiendesha Abu Bakr, na vilevile nilivyoifanya tangu nilipoanza kuishika; vinginevyo msinisemeze tena juu yake.' Mkasema, 'Tukabidhi kwa sharti hilo.' Nami nikawakabidhi kwa sharti hilo. Nawaapisheni kwa Allah, je, niliwakabidhi kwa sharti hilo?' Kundi hilo likasema, 'Ndiyo.' Kisha Umar akageukia Ali na Abbas na kusema, 'Nawaapisheni nyinyi wawili kwa Allah, je, niliwakabidhi kwa sharti hilo?' Wote wawili wakasema, 'Ndiyo.' Umar akaongeza, 'Je, sasa mnataka nitoa hukumu tofauti na hiyo? Kwa Yule ambaye kwa idhini Yake mbingu na ardhu zimesimama imara, sitatoa hukumu nyingine isipokuwa hiyo hadi Saa ya Kiama ifike! Lakini ikiwa mnashindwa kuiendesha (mali hiyo), basi irudisheni kwangu nami nitawatosheleza kwa niaba yenu.'

Tafsiri na maelezo na Khutba World, yaliyotafsiriwa kutoka Kiarabu.

Ujumbe mkuu

Mtume ﷺ alitengea familia yake matumizi ya mwaka mmoja na kusimamia kilichobaki kama mali ya jamii.

Usuli na sababu

ʿAli na ʿAbbas walimwomba ʿUmar atoe hukumu kuhusu usimamizi wa mali zilizohusishwa na Mtume ﷺ. ʿUmar aliwakumbusha waliokuwepo kauli kwamba manabii hawaachi urithi na makubaliano ambayo chini yake usimamizi ulikabidhiwa kwao.

Maelezo ya maneno magumu
fayʾ

Mali inayowafikia Waislamu bila vita na kusimamiwa kwa mujibu wa kanuni za Kiislamu.

sadaqah

Sadaka; hapa inarejelea mali isiyogawanywa kama urithi wa mtu binafsi.

matumizi ya mwaka mmoja

Rasilimali zinazohitajika kuitunza familia kwa kipindi cha mwaka mmoja.

Maoni ya wanazuoni

Wanazuoni wa kale wamehitimisha kutokana na riwaya hii kwamba mali alizozungumzia ʿUmar hazikugawanywa kwa warithi kama urithi wa kawaida, bali zilisimiwa kwa kufuata mwenendo wa Mtume. Riwaya pia inaonyesha kuwa familia ya Mtume ﷺ ilipata matumizi yanayofaa kutoka katika rasilimali hizo na kilichobaki kilitumika kwa manufaa ya jamii. Wanasheria wanajadili kanuni mahususi za fayʾ na usimamizi wake katika mafundisho kuhusu mali ya umma; kifungu hiki pekee hakiweki kanuni ya jumla kuhusu urithi binafsi wa kila mtu.

Mafunzo kwa maisha ya leo
  1. Unaposimamia rasilimali za pamoja, weka makubaliano yaliyo wazi mapema na uyafuate kwa uangalifu.
  2. Unapotengeneza bajeti yenye uwajibikaji, kwanza jumuisha mahitaji ya lazima ya familia yako.
  3. Simamia fedha za jamii kwa uwazi na tumia kilichobaki kwa madhumuni yaliyokubaliwa.
الْحَدِيثُ الشَّرِيفُ

Hadithi kila siku, katika lugha yako

Programu hukuletea hadithi kila siku pamoja na maelezo, pia kama wijeti kwenye simu yako. Ni bure kutumia.