Sahih Muslim, hadithi 454
Imepokelewa na Abu Sa'id al-Khudri. Maandishi ya Kiarabu pamoja na tafsiri na maelezo yetu.
Kutoka kwa Muslim hadi kwa Mtume ﷺ
- 1Suwayd ibn Sa'idalimhadithia Muslimسُوَيْدُ بْنُ سَعِيدٍ
- 2Hafs ibn Maysaraحَفْصُ بْنُ مَيْسَرَةَ
- 3Zayd ibn Aslamزَيْدِ بْنِ أَسْلَمَ
- 4Ata ibn Yasarعَطَاءِ بْنِ يَسَارٍ
- 5Abu Sa'id al‑Khudriأَبِي سَعِيدٍ الْخُدْرِيِّ
- 6Mtume wa Allah ﷺرَسُولُ اللَّهِ ﷺ
Mpangilio ni kama ulivyo katika maandishi ya Kiarabu ya riwaya hii. Majina yamehamishwa kutoka Kiarabu hadi maandishi ya Kilatini. Sahih Muslim kwa ujumla inachukuliwa kuwa yenye kuaminika.
Riwaya
وَحَدَّثَنِي سُوَيْدُ بْنُ سَعِيدٍ، قَالَ حَدَّثَنِي حَفْصُ بْنُ مَيْسَرَةَ، عَنْ زَيْدِ بْنِ أَسْلَمَ، عَنْ عَطَاءِ بْنِ يَسَارٍ، عَنْ أَبِي سَعِيدٍ الْخُدْرِيِّ، أَنَّ نَاسًا، فِي زَمَنِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالُوا يَا رَسُولَ اللَّهِ هَلْ نَرَى رَبَّنَا يَوْمَ الْقِيَامَةِ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " نَعَمْ " . قَالَ " هَلْ تُضَارُّونَ فِي رُؤْيَةِ الشَّمْسِ بِالظَّهِيرَةِ صَحْوًا لَيْسَ مَعَهَا سَحَابٌ وَهَلْ تُضَارُّونَ فِي رُؤْيَةِ الْقَمَرِ لَيْلَةَ الْبَدْرِ صَحْوًا لَيْسَ فِيهَا سَحَابٌ " . قَالُوا لاَ يَا رَسُولَ اللَّهِ . قَالَ " مَا تُضَارُّونَ فِي رُؤْيَةِ اللَّهِ تَبَارَكَ وَتَعَالَى يَوْمَ الْقِيَامَةِ إِلاَّ كَمَا تُضَارُّونَ فِي رُؤْيَةِ أَحَدِهِمَا إِذَا كَانَ يَوْمُ الْقِيَامَةِ أَذَّنَ مُؤَذِّنٌ لِيَتَّبِعْ كُلُّ أُمَّةٍ مَا كَانَتْ تَعْبُدُ . فَلاَ يَبْقَى أَحَدٌ كَانَ يَعْبُدُ غَيْرَ اللَّهِ سُبْحَانَهُ مِنَ الأَصْنَامِ وَالأَنْصَابِ إِلاَّ يَتَسَاقَطُونَ فِي النَّارِ حَتَّى إِذَا لَمْ يَبْقَ إِلاَّ مَنْ كَانَ يَعْبُدُ اللَّهَ مِنْ بَرٍّ وَفَاجِرٍ وَغُبَّرِ أَهْلِ الْكِتَابِ فَيُدْعَى الْيَهُودُ فَيُقَالُ لَهُمْ مَا كُنْتُمْ تَعْبُدُونَ قَالُوا كُنَّا نَعْبُدُ عُزَيْرَ ابْنَ اللَّهِ . فَيُقَالُ كَذَبْتُمْ مَا اتَّخَذَ اللَّهُ مِنْ صَاحِبَةٍ وَلاَ وَلَدٍ فَمَاذَا تَبْغُونَ قَالُوا عَطِشْنَا يَا رَبَّنَا فَاسْقِنَا . فَيُشَارُ إِلَيْهِمْ أَلاَ تَرِدُونَ فَيُحْشَرُونَ إِلَى النَّارِ كَأَنَّهَا سَرَابٌ يَحْطِمُ بَعْضُهَا بَعْضًا فَيَتَسَاقَطُونَ فِي النَّارِ . ثُمَّ يُدْعَى النَّصَارَى فَيُقَالُ لَهُمْ مَا كُنْتُمْ تَعْبُدُونَ قَالُوا كُنَّا نَعْبُدُ الْمَسِيحَ ابْنَ اللَّهِ . فَيُقَالُ لَهُمْ كَذَبْتُمْ . مَا اتَّخَذَ اللَّهُ مِنْ صَاحِبَةٍ وَلاَ وَلَدٍ . فَيُقَالُ لَهُمْ مَاذَا تَبْغُونَ فَيَقُولُونَ عَطِشْنَا يَا رَبَّنَا فَاسْقِنَا . - قَالَ - فَيُشَارُ إِلَيْهِمْ أَلاَ تَرِدُونَ فَيُحْشَرُونَ إِلَى جَهَنَّمَ كَأَنَّهَا سَرَابٌ يَحْطِمُ بَعْضُهَا بَعْضًا فَيَتَسَاقَطُونَ فِي النَّارِ حَتَّى إِذَا لَمْ يَبْقَ إِلاَّ مَنْ كَانَ يَعْبُدُ اللَّهَ تَعَالَى مِنْ بَرٍّ وَفَاجِرٍ أَتَاهُمْ رَبُّ الْعَالَمِينَ سُبْحَانَهُ وَتَعَالَى فِي أَدْنَى صُورَةٍ مِنَ الَّتِي رَأَوْهُ فِيهَا . قَالَ فَمَا تَنْتَظِرُونَ تَتْبَعُ كُلُّ أُمَّةٍ مَا كَانَتْ تَعْبُدُ . قَالُوا يَا رَبَّنَا فَارَقْنَا النَّاسَ فِي الدُّنْيَا أَفْقَرَ مَا كُنَّا إِلَيْهِمْ وَلَمْ نُصَاحِبْهُمْ . فَيَقُولُ أَنَا رَبُّكُمْ . فَيَقُولُونَ نَعُوذُ بِاللَّهِ مِنْكَ لاَ نُشْرِكُ بِاللَّهِ شَيْئًا - مَرَّتَيْنِ أَوْ ثَلاَثًا - حَتَّى إِنَّ بَعْضَهُمْ لَيَكَادُ أَنْ يَنْقَلِبَ . فَيَقُولُ هَلْ بَيْنَكُمْ وَبَيْنَهُ آيَةٌ فَتَعْرِفُونَهُ بِهَا فَيَقُولُونَ نَعَمْ . فَيُكْشَفُ عَنْ سَاقٍ فَلاَ يَبْقَى مَنْ كَانَ يَسْجُدُ لِلَّهِ مِنْ تِلْقَاءِ نَفْسِهِ إِلاَّ أَذِنَ اللَّهُ لَهُ بِالسُّجُودِ وَلاَ يَبْقَى مَنْ كَانَ يَسْجُدُ اتِّقَاءً وَرِيَاءً إِلاَّ جَعَلَ اللَّهُ ظَهْرَهُ طَبَقَةً وَاحِدَةً كُلَّمَا أَرَادَ أَنْ يَسْجُدَ خَرَّ عَلَى قَفَاهُ . ثُمَّ يَرْفَعُونَ رُءُوسَهُمْ وَقَدْ تَحَوَّلَ فِي صُورَتِهِ الَّتِي رَأَوْهُ فِيهَا أَوَّلَ مَرَّةٍ فَقَالَ أَنَا رَبُّكُمْ . فَيَقُولُونَ أَنْتَ رَبُّنَا . ثُمَّ يُضْرَبُ الْجِسْرُ عَلَى جَهَنَّمَ وَتَحِلُّ الشَّفَاعَةُ وَيَقُولُونَ اللَّهُمَّ سَلِّمْ سَلِّمْ " . قِيلَ يَا رَسُولَ اللَّهِ وَمَا الْجِسْرُ قَالَ " دَحْضٌ مَزِلَّةٌ . فِيهِ خَطَاطِيفُ وَكَلاَلِيبُ وَحَسَكٌ تَكُونُ بِنَجْدٍ فِيهَا شُوَيْكَةٌ يُقَالُ لَهَا السَّعْدَانُ فَيَمُرُّ الْمُؤْمِنُونَ كَطَرْفِ الْعَيْنِ وَكَالْبَرْقِ وَكَالرِّيحِ وَكَالطَّيْرِ وَكَأَجَاوِيدِ الْخَيْلِ وَالرِّكَابِ فَنَاجٍ مُسَلَّمٌ وَمَخْدُوشٌ مُرْسَلٌ وَمَكْدُوسٌ فِي نَارِ جَهَنَّمَ . حَتَّى إِذَا خَلَصَ الْمُؤْمِنُونَ مِنَ النَّارِ فَوَالَّذِي نَفْسِي بِيَدِهِ مَا مِنْكُمْ مِنْ أَحَدٍ بِأَشَدَّ مُنَاشَدَةً لِلَّهِ فِي اسْتِقْصَاءِ الْحَقِّ مِنَ الْمُؤْمِنِينَ لِلَّهِ يَوْمَ الْقِيَامَةِ لإِخْوَانِهِمُ الَّذِينَ فِي النَّارِ يَقُولُونَ رَبَّنَا كَانُوا يَصُومُونَ مَعَنَا وَيُصَلُّونَ وَيَحُجُّونَ . فَيُقَالُ لَهُمْ أَخْرِجُوا مَنْ عَرَفْتُمْ . فَتُحَرَّمُ صُوَرُهُمْ عَلَى النَّارِ فَيُخْرِجُونَ خَلْقًا كَثيرًا قَدْ أَخَذَتِ النَّارُ إِلَى نِصْفِ سَاقَيْهِ وَإِلَى رُكْبَتَيْهِ ثُمَّ يَقُولُونَ رَبَّنَا مَا بَقِيَ فِيهَا أَحَدٌ مِمَّنْ أَمَرْتَنَا بِهِ . فَيَقُولُ ارْجِعُوا فَمَنْ وَجَدْتُمْ فِي قَلْبِهِ مِثْقَالَ دِينَارٍ مِنْ خَيْرٍ فَأَخْرِجُوهُ . فَيُخْرِجُونَ خَلْقًا كَثِيرًا ثُمَّ يَقُولُونَ رَبَّنَا لَمْ نَذَرْ فِيهَا أَحَدًا مِمَّنْ أَمَرْتَنَا . ثُمَّ يَقُولُ ارْجِعُوا فَمَنْ وَجَدْتُمْ فِي قَلْبِهِ مِثْقَالَ نِصْفِ دِينَارٍ مِنْ خَيْرٍ فَأَخْرِجُوهُ . فَيُخْرِجُونَ خَلْقًا كَثِيرًا ثُمَّ يَقُولُونَ رَبَّنَا لَمْ نَذَرْ فِيهَا مِمَّنْ أَمَرْتَنَا أَحَدًا . ثُمَّ يَقُولُ ارْجِعُوا فَمَنْ وَجَدْتُمْ فِي قَلْبِهِ مِثْقَالَ ذَرَّةٍ مِنْ خَيْرٍ فَأَخْرِجُوهُ . فَيُخْرِجُونَ خَلْقًا كَثِيرًا ثُمَّ يَقُولُونَ رَبَّنَا لَمْ نَذَرْ فِيهَا خَيْرًا " . وَكَانَ أَبُو سَعِيدٍ الْخُدْرِيُّ يَقُولُ إِنْ لَمْ تُصَدِّقُونِي بِهَذَا الْحَدِيثِ فَاقْرَءُوا إِنْ شِئْتُمْ { إِنَّ اللَّهَ لاَ يَظْلِمُ مِثْقَالَ ذَرَّةٍ وَإِنْ تَكُ حَسَنَةً يُضَاعِفْهَا وَيُؤْتِ مِنْ لَدُنْهُ أَجْرًا عَظِيمًا} " فَيَقُولُ اللَّهُ عَزَّ وَجَلَّ شَفَعَتِ الْمَلاَئِكَةُ وَشَفَعَ النَّبِيُّونَ وَشَفَعَ الْمُؤْمِنُونَ وَلَمْ يَبْقَ إِلاَّ أَرْحَمُ الرَّاحِمِينَ فَيَقْبِضُ قَبْضَةً مِنَ النَّارِ فَيُخْرِجُ مِنْهَا قَوْمًا لَمْ يَعْمَلُوا خَيْرًا قَطُّ قَدْ عَادُوا حُمَمًا فَيُلْقِيهِمْ فِي نَهْرٍ فِي أَفْوَاهِ الْجَنَّةِ يُقَالُ لَهُ نَهْرُ الْحَيَاةِ فَيَخْرُجُونَ كَمَا تَخْرُجُ الْحِبَّةُ فِي حَمِيلِ السَّيْلِ أَلاَ تَرَوْنَهَا تَكُونُ إِلَى الْحَجَرِ أَوْ إِلَى الشَّجَرِ مَا يَكُونُ إِلَى الشَّمْسِ أُصَيْفِرُ وَأُخَيْضِرُ وَمَا يَكُونُ مِنْهَا إِلَى الظِّلِّ يَكُونُ أَبْيَضَ " . فَقَالُوا يَا رَسُولَ اللَّهِ كَأَنَّكَ كُنْتَ تَرْعَى بِالْبَادِيَةِ قَالَ " فَيَخْرُجُونَ كَاللُّؤْلُؤِ فِي رِقَابِهِمُ الْخَوَاتِمُ يَعْرِفُهُمْ أَهْلُ الْجَنَّةِ هَؤُلاَءِ عُتَقَاءُ اللَّهِ الَّذِينَ أَدْخَلَهُمُ اللَّهُ الْجَنَّةَ بِغَيْرِ عَمَلٍ عَمِلُوهُ وَلاَ خَيْرٍ قَدَّمُوهُ ثُمَّ يَقُولُ ادْخُلُوا الْجَنَّةَ فَمَا رَأَيْتُمُوهُ فَهُوَ لَكُمْ . فَيَقُولُونَ رَبَّنَا أَعْطَيْتَنَا مَا لَمْ تُعْطِ أَحَدًا مِنَ الْعَالَمِينَ . فَيَقُولُ لَكُمْ عِنْدِي أَفْضَلُ مِنْ هَذَا فَيَقُولُونَ يَا رَبَّنَا أَىُّ شَىْءٍ أَفْضَلُ مِنْ هَذَا . فَيَقُولُ رِضَاىَ فَلاَ أَسْخَطُ عَلَيْكُمْ بَعْدَهُ أَبَدًا " .
Amenielezea Suwayd bin Sa'id, akasema: Amenielezea Hafs bin Maysara, kutoka kwa Zayd bin Aslam, kutoka kwa 'Ata' bin Yasar, kutoka kwa Abu Sa'id al-Khudri, kwamba watu kadhaa wakati wa Mtume wa Allah ﷺ walisema:
"Ewe Mtume wa Allah, tutamuona Rab wetu Siku ya Kiyama?" Mtume wa Allah ﷺ alisema: "Ndiyo." Na akaongeza: "Je, mnakuwa na shida yoyote kuiona jua adhuhuri bila mawingu? Je, mnakuwa na shida yoyote kuiona mwezi usiku wa mwezi mpevu bila mawingu?" Walisema: "La, Ewe Mtume wa Allah." Alisema: "Hamtapata shida yoyote kumuona Allah Tabaraka wa Ta'ala Siku ya Kiyama zaidi ya shida mnyoipata kuiona mojawapo ya hizo mbili." Siku ya Kiyama itakapofika, mtangazaji atatangaza ili kila umma ufuate waliyokuwa wakiabudu. Kwa hivyo, yeyote aliyeabudu chochote isipokuwa Allah Subhanahu, kama vile masanamu na mawe, ataanguka Motoni hadi wabaki tu wale wanaomwabudu Allah, wawe watu wema au waovu, na masalia ya Watu wa Kitabu. Kisha Wayahudi wataitwa na kuambiwa: "Mlikuwa mkiamabudu nini?" Watasema: "Tulikuwa tukimwabudu Uzair mwana wa Allah." Wataambiwa: "Mmesema uongo! Allah hajawahi kuwa na mke wala mwana. Mnataka nini sasa?" Watasema: "Tuna kiu, Ewe Rab wetu! Tunyweshe." Wataelekezwa upande fulani na kuambiwa: "Kwa nini msiende kunywa huko?" Kisha watasukumwa kuelekea Motoni ambayo itakuwa kama kigugumizi (mirage) na moto wake ukiteketezana, nao wataanguka Motoni. Kisha Wakristo wataitwa na kuambiwa: "Mlikuwa mkiamabudu nini?" Watasema: "Tulikuwa tukimwabudu Al-Masih mwana wa Allah." Wataambiwa: "Mmesema uongo! Allah hajawahi kuwa na mke wala mwana." Wataulizwa: "Mnataka nini?" Watasema: "Tuna kiu, Ewe Rab wetu! Tunyweshe." Wataelekezwa upande fulani na kuambiwa: "Kwa nini msiende kunywa huko?" Lakini watasukumwa na kukusanywa kuelekea Jahannamu ambayo itakuwa kama kigugumizi, na moto wake ukiteketezana. Wataanguka Motoni hadi wasibaki isipokuwa wale waliomwabudu Allah Ta'ala, wawe watu wema au waovu. Rab wa Walimwengu Subhanahu wa Ta'ala atawajia katika sura waliyomjua nayo. Atasema: "Mnatafuta nini? Kila umma utafuata waliyokuwa wakiabudu." Watasema: "Ewe Rab wetu, tulijitenga na watu duniani ingawa tuliwahitaji sana; hatukuwasahibu." Atasema: "Mimi ni Rab wenu." Watasema: "Tunamwomba Allah kukulinda nawe; hatumshirikishi Allah kitu chochote" (watarudia mara mbili au tatu) hadi baadhi yao karibu wageuke kurudi. Itasemwa: "Je, kuna ishara yoyote kati yenu na Yeye ambayo mtamtambua nayo?" Watasema: "Ndiyo." Kisha paja litafunuliwa, na yeyote aliyekuwa akimsujudia Allah kwa hiari yake Allah atamruhusu kusujudu. Lakini yeyote aliyekuwa akisujudu kwa hofu au kujionyesha, Allah atafanya mgongo wake kuwa kipande kimoja, na kila anapotaka kusujudu ataanguka kifudifudi. Kisha watanyoosha vichwa vyao na Yeye atabadilika katika sura yake ya kwanza waliyoiona, na atasema: "Mimi ni Rab wenu." Watasema: "Wewe ni Rab wetu." Kisha Daraja (Sirat) litawekwa juu ya Jahannamu na uombezi (shafa'ah) utaruhusiwa, nao watasema: "Ewe Allah, tuokoe, tuokoe!" Aliulizwa: "Ewe Mtume wa Allah, Daraja hilo ni nini?" Alisema: "Ni njia ya kuteleza yenye nondo, koleo, na miiba kama ile ya Sa'dan huko Najd. Waumini watapita kwa haraka kama kupesa macho, radi, upepo, ndege, na farasi/ngamia bora zaidi. Baadhi wataokoka salama, baadhi watachubuka lakini wataachiliwa, na baadhi watabanwa katika Moto wa Jahannamu." Hadi waumini wanapookoka Motoni, naapa kwa Yule ambaye nafsi yangu iko mkononi mwake, hakuna mwenye juhudi zaidi ya kudai haki kwa ajili ya ndugu zao walio Motoni kuliko waumini kwa ajili ya Allah Siku ya Kiyama. Watasema: "Rab wetu, walikuwa wakifunga nasi, wakiswali na kuhiji." Wataambiwa: "Toeni mnawatambua." Taswira zao zitaharamishwa kwa Moto, nao watatoa watu wengi ambao Moto umewafikia nusu ya miguu au magoti. Kisha watasema: "Rab wetu, hakuna aliyebaki ndani ambaye ulituamuru." Atasema: "Rudini na toeni yeyote ambaye moyoni mwake kuna uzito wa dinari moja ya kheri." Watatoa watu wengi. Kisha watasema: "Rab wetu, hatukuacha yeyote uliyetuamuru." Atasema: "Rudini na toeni yeyote ambaye moyoni mwake kuna uzito wa nusu dinari ya kheri." Watatoa watu wengi na kusema: "Rab wetu, hatukuacha yeyote uliyetuamuru." Kisha atasema: "Rudini na toeni yeyote ambaye moyoni mwake kuna uzito wa chembe (dzarra) ya kheri." Watatoa watu wengi na kusema: "Rab wetu, hakuna kheri iliyobaki ndani." Abu Sa'id al-Khudri alisema: "Ikiwa hamnisadiki kuhusu hadithi hii, someni mkitaka: {Hakika Allah hadhulumu hata uzito wa chembe; na ikiwa ni tendo jema, hulizidisha na hutoa kutoka Kwake thawabu kubwa} (Qur'an 4:40)." Kisha Allah Azza wa Jalla atasema: "Malaika wameomba, Manabii wameomba, na Waumini wameomba, na hakuna aliyebaki isipokuwa Mwenye Huruma Zaidi miongoni mwa wenye huruma." Atachukua chanda cha Moto na kutoa watu ambao hawakufanya kheri kamwe na wamegeuka kuwa makaa, na atawatupa katika mto ulio pembezoni mwa Peponi unaoitwa Mto wa Uhai. Watatoka kama mbegu zinavyotoka kwenye matope ya mafuriko. Je, hamzioni mbegu iliyo karibu na jiwe au mti; ile iliyo kwenye jua ni ya njano au kijani kibichi, na ile iliyo kivulini ni nyeupe?" Walisema: "Ewe Mtume wa Allah, kana kwamba ulikuwa ukichunga nyikani." Alisema: "Watatoka kama lulu huku wakiwa na pete shingoni mwao. Watu wa Peponi wawatambue: Hawa ni wale waliowekwa huru na Allah ambaye amewaingiza Peponi bila kazi waliyoifanya wala kheri waliyoitanguliza." Kisha atasema: "Ingieni Peponi; chochote mnachokiona ni chenu." Watasema: "Rab wetu, Umetupa ambayo hukumpa yeyote katika walimwengu." Atasema: "Nina bora zaidi ya hii kwenu." Watasema: "Rab wetu, ni kitu gani kilicho bora zaidi ya hii?" Atasema: "Ni Ridhaa Yangu, na sitawakasirikieni tena milele."
Tafsiri na maelezo na Khutba World, yaliyotafsiriwa kutoka Kiarabu.
Allah huwaokoa waumini kutoka Motoni kupitia uombezi na rehema Zake.
Ombi la kuokolewa au kusamehewa ambalo Allah huliruhusu; uamuzi wa mwisho ni Wake.
Njia inayopita juu ya Moto ambayo watu wanapaswa kuvuka Siku ya Kiyama.
Mto ambamo Allah huwafanya watu wapone na kurejeshwa baada ya kuwaokoa kutoka Motoni.
Wanazuoni wa kale, akiwemo Imamu an-Nawawi katika sharhi yake ya Sahih Muslim, wanathibitisha kutokana na riwaya hii kwamba waumini watamwona Allah Akhera, kwa namna inayolingana na utukufu Wake na bila kumfananisha na viumbe. Pia wanaeleza kwamba uombezi hutegemea idhini ya Allah, na kwamba waumini wenye dhambi wanaweza hatimaye kuokolewa Motoni kwa rehema za Allah. Sifa za Allah zinakubaliwa kwa namna inayomstahili, bila kubainisha jinsi zilivyo au kumfananisha na viumbe.
- Linda swala na ibada zako dhidi ya kujionyesha: ikhlasi huonekana katika ibada inayofanywa kwa ajili ya Allah pekee.
- Endelea kutumaini rehema za Allah na umwombe uthabiti na kuokolewa Siku ya Kiyama.
- Waombee waumini wanaopitia magumu na uwasaidie leo kwa msaada wa dhati na wa vitendo.
Hadithi kila siku, katika lugha yako
Programu hukuletea hadithi kila siku pamoja na maelezo, pia kama wijeti kwenye simu yako. Ni bure kutumia.