Sahih al-Bukhari, 2468. hadis
Abdullah ibn Abbas rivayet etti. Kendi çevirimiz ve açıklamamızla birlikte Arapça metin.
Abdullah ibn Abbas tarafından rivayet edildi
Sahih al-Bukhari bir bütün olarak sahih kabul edilir.
Rivayet
حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ بُكَيْرٍ، حَدَّثَنَا اللَّيْثُ، عَنْ عُقَيْلٍ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، قَالَ أَخْبَرَنِي عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ أَبِي ثَوْرٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَبَّاسٍ ـ رضى الله عنهما ـ قَالَ لَمْ أَزَلْ حَرِيصًا عَلَى أَنْ أَسْأَلَ عُمَرَ ـ رضى الله عنه ـ عَنِ الْمَرْأَتَيْنِ مِنْ أَزْوَاجِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم اللَّتَيْنِ قَالَ اللَّهُ لَهُمَا {إِنْ تَتُوبَا إِلَى اللَّهِ فَقَدْ صَغَتْ قُلُوبُكُمَا} فَحَجَجْتُ مَعَهُ فَعَدَلَ وَعَدَلْتُ مَعَهُ بِالإِدَاوَةِ، فَتَبَرَّزَ حَتَّى جَاءَ، فَسَكَبْتُ عَلَى يَدَيْهِ مِنَ الإِدَاوَةِ، فَتَوَضَّأَ فَقُلْتُ يَا أَمِيرَ الْمُؤْمِنِينَ مَنِ الْمَرْأَتَانِ مِنْ أَزْوَاجِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم اللَّتَانِ قَالَ لَهُمَا {إِنْ تَتُوبَا إِلَى اللَّهِ} فَقَالَ وَاعَجَبِي لَكَ يَا ابْنَ عَبَّاسٍ عَائِشَةُ وَحَفْصَةُ، ثُمَّ اسْتَقْبَلَ عُمَرُ الْحَدِيثَ يَسُوقُهُ، فَقَالَ إِنِّي كُنْتُ وَجَارٌ لِي مِنَ الأَنْصَارِ فِي بَنِي أُمَيَّةَ بْنِ زَيْدٍ، وَهْىَ مِنْ عَوَالِي الْمَدِينَةِ، وَكُنَّا نَتَنَاوَبُ النُّزُولَ عَلَى النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فَيَنْزِلُ يَوْمًا وَأَنْزِلُ يَوْمًا، فَإِذَا نَزَلْتُ جِئْتُهُ مِنْ خَبَرِ ذَلِكَ الْيَوْمِ مِنَ الأَمْرِ وَغَيْرِهِ، وَإِذَا نَزَلَ فَعَلَ مِثْلَهُ، وَكُنَّا مَعْشَرَ قُرَيْشٍ نَغْلِبُ النِّسَاءَ، فَلَمَّا قَدِمْنَا عَلَى الأَنْصَارِ إِذَا هُمْ قَوْمٌ تَغْلِبُهُمْ نِسَاؤُهُمْ، فَطَفِقَ نِسَاؤُنَا يَأْخُذْنَ مِنْ أَدَبِ نِسَاءِ الأَنْصَارِ، فَصِحْتُ عَلَى امْرَأَتِي، فَرَاجَعَتْنِي، فَأَنْكَرْتُ أَنْ تُرَاجِعَنِي، فَقَالَتْ وَلِمَ تُنْكِرُ أَنْ أُرَاجِعَكَ فَوَاللَّهِ إِنَّ أَزْوَاجَ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم لَيُرَاجِعْنَهُ، وَإِنَّ إِحْدَاهُنَّ لَتَهْجُرُهُ الْيَوْمَ حَتَّى اللَّيْلِ. فَأَفْزَعَنِي، فَقُلْتُ خَابَتْ مَنْ فَعَلَ مِنْهُنَّ بِعَظِيمٍ. ثُمَّ جَمَعْتُ عَلَىَّ ثِيَابِي، فَدَخَلْتُ عَلَى حَفْصَةَ فَقُلْتُ أَىْ حَفْصَةُ، أَتُغَاضِبُ إِحْدَاكُنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم الْيَوْمَ حَتَّى اللَّيْلِ فَقَالَتْ نَعَمْ. فَقُلْتُ خَابَتْ وَخَسِرَتْ، أَفَتَأْمَنُ أَنْ يَغْضَبَ اللَّهُ لِغَضَبِ رَسُولِهِ صلى الله عليه وسلم فَتَهْلِكِينَ لاَ تَسْتَكْثِرِي عَلَى رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَلاَ تُرَاجِعِيهِ فِي شَىْءٍ وَلاَ تَهْجُرِيهِ، وَاسْأَلِينِي مَا بَدَا لَكِ، وَلاَ يَغُرَّنَّكِ أَنْ كَانَتْ جَارَتُكِ هِيَ أَوْضَأَ مِنْكِ وَأَحَبَّ إِلَى رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ـ يُرِيدُ عَائِشَةَ ـ وَكُنَّا تَحَدَّثْنَا أَنَّ غَسَّانَ تُنْعِلُ النِّعَالَ لِغَزْوِنَا، فَنَزَلَ صَاحِبِي يَوْمَ نَوْبَتِهِ فَرَجَعَ عِشَاءً، فَضَرَبَ بَابِي ضَرْبًا شَدِيدًا، وَقَالَ أَنَائِمٌ هُوَ فَفَزِعْتُ فَخَرَجْتُ إِلَيْهِ. وَقَالَ حَدَثَ أَمْرٌ عَظِيمٌ. قُلْتُ مَا هُوَ أَجَاءَتْ غَسَّانُ قَالَ لاَ، بَلْ أَعْظَمُ مِنْهُ وَأَطْوَلُ، طَلَّقَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم نِسَاءَهُ. قَالَ قَدْ خَابَتْ حَفْصَةُ وَخَسِرَتْ، كُنْتُ أَظُنُّ أَنَّ هَذَا يُوشِكُ أَنْ يَكُونَ، فَجَمَعْتُ عَلَىَّ ثِيَابِي، فَصَلَّيْتُ صَلاَةَ الْفَجْرِ مَعَ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فَدَخَلَ مَشْرُبَةً لَهُ فَاعْتَزَلَ فِيهَا، فَدَخَلْتُ عَلَى حَفْصَةَ، فَإِذَا هِيَ تَبْكِي. قُلْتُ مَا يُبْكِيكِ أَوَلَمْ أَكُنْ حَذَّرْتُكِ أَطَلَّقَكُنَّ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَتْ لاَ أَدْرِي هُوَ ذَا فِي الْمَشْرُبَةِ. فَخَرَجْتُ، فَجِئْتُ الْمِنْبَرَ، فَإِذَا حَوْلَهُ رَهْطٌ يَبْكِي بَعْضُهُمْ، فَجَلَسْتُ مَعَهُمْ قَلِيلاً ثُمَّ غَلَبَنِي مَا أَجِدُ، فَجِئْتُ الْمَشْرُبَةَ الَّتِي هُوَ فِيهَا فَقُلْتُ لِغُلاَمٍ لَهُ أَسْوَدَ اسْتَأْذِنْ لِعُمَرَ. فَدَخَلَ، فَكَلَّمَ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم ثُمَّ خَرَجَ، فَقَالَ ذَكَرْتُكَ لَهُ، فَصَمَتَ، فَانْصَرَفْتُ حَتَّى جَلَسْتُ مَعَ الرَّهْطِ الَّذِينَ عِنْدَ الْمِنْبَرِ، ثُمَّ غَلَبَنِي مَا أَجِدُ فَجِئْتُ، فَذَكَرَ مِثْلَهُ، فَجَلَسْتُ مَعَ الرَّهْطِ الَّذِينَ عِنْدَ الْمِنْبَرِ، ثُمَّ غَلَبَنِي مَا أَجِدُ فَجِئْتُ الْغُلاَمَ. فَقُلْتُ اسْتَأْذِنْ لِعُمَرَ. فَذَكَرَ مِثْلَهُ، فَلَمَّا وَلَّيْتُ مُنْصَرِفًا، فَإِذَا الْغُلاَمُ يَدْعُونِي قَالَ أَذِنَ لَكَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم. فَدَخَلْتُ عَلَيْهِ، فَإِذَا هُوَ مُضْطَجِعٌ عَلَى رِمَالِ حَصِيرٍ لَيْسَ بَيْنَهُ وَبَيْنَهُ فِرَاشٌ، قَدْ أَثَّرَ الرِّمَالُ بِجَنْبِهِ، مُتَّكِئٌ عَلَى وِسَادَةٍ مِنْ أَدَمٍ حَشْوُهَا لِيفٌ، فَسَلَّمْتُ عَلَيْهِ، ثُمَّ قُلْتُ وَأَنَا قَائِمٌ طَلَّقْتَ نِسَاءَكَ فَرَفَعَ بَصَرَهُ إِلَىَّ، فَقَالَ " لاَ ". ثُمَّ قُلْتُ ـ وَأَنَا قَائِمٌ أَسْتَأْنِسُ يَا رَسُولَ اللَّهِ، لَوْ رَأَيْتَنِي، وَكُنَّا مَعْشَرَ قُرَيْشٍ نَغْلِبُ النِّسَاءَ، فَلَمَّا قَدِمْنَا عَلَى قَوْمٍ تَغْلِبُهُمْ نِسَاؤُهُمْ، فَذَكَرَهُ، فَتَبَسَّمَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم، ثُمَّ قُلْتُ لَوْ رَأَيْتَنِي، وَدَخَلْتُ عَلَى حَفْصَةَ، فَقُلْتُ لاَ يَغُرَّنَّكِ أَنْ كَانَتْ جَارَتُكِ هِيَ أَوْضَأَ مِنْكِ وَأَحَبَّ إِلَى النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم ـ يُرِيدُ عَائِشَةَ ـ فَتَبَسَّمَ أُخْرَى، فَجَلَسْتُ حِينَ رَأَيْتُهُ تَبَسَّمَ، ثُمَّ رَفَعْتُ بَصَرِي فِي بَيْتِهِ، فَوَاللَّهِ مَا رَأَيْتُ فِيهِ شَيْئًا يَرُدُّ الْبَصَرَ غَيْرَ أَهَبَةٍ ثَلاَثَةٍ. فَقُلْتُ ادْعُ اللَّهَ فَلْيُوَسِّعْ عَلَى أُمَّتِكَ، فَإِنَّ فَارِسَ وَالرُّومَ وُسِّعَ عَلَيْهِمْ وَأُعْطُوا الدُّنْيَا، وَهُمْ لاَ يَعْبُدُونَ اللَّهَ، وَكَانَ مُتَّكِئًا. فَقَالَ " أَوَفِي شَكٍّ أَنْتَ يَا ابْنَ الْخَطَّابِ أُولَئِكَ قَوْمٌ عُجِّلَتْ لَهُمْ طَيِّبَاتُهُمْ فِي الْحَيَاةِ الدُّنْيَا ". فَقُلْتُ يَا رَسُولَ اللَّهِ اسْتَغْفِرْ لِي. فَاعْتَزَلَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم مِنْ أَجْلِ ذَلِكَ الْحَدِيثِ حِينَ أَفْشَتْهُ حَفْصَةُ إِلَى عَائِشَةَ، وَكَانَ قَدْ قَالَ " مَا أَنَا بِدَاخِلٍ عَلَيْهِنَّ شَهْرًا ". مِنْ شِدَّةِ مَوْجَدَتِهِ عَلَيْهِنَّ حِينَ عَاتَبَهُ اللَّهُ. فَلَمَّا مَضَتْ تِسْعٌ وَعِشْرُونَ دَخَلَ عَلَى عَائِشَةَ فَبَدَأَ بِهَا، فَقَالَتْ لَهُ عَائِشَةُ إِنَّكَ أَقْسَمْتَ أَنْ لاَ تَدْخُلَ عَلَيْنَا شَهْرًا، وَإِنَّا أَصْبَحْنَا لِتِسْعٍ وَعِشْرِينَ لَيْلَةً، أَعُدُّهَا عَدًّا. فَقَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم " الشَّهْرُ تِسْعٌ وَعِشْرُونَ ". وَكَانَ ذَلِكَ الشَّهْرُ تِسْعٌ وَعِشْرُونَ. قَالَتْ عَائِشَةُ فَأُنْزِلَتْ آيَةُ التَّخْيِيرِ فَبَدَأَ بِي أَوَّلَ امْرَأَةٍ، فَقَالَ " إِنِّي ذَاكِرٌ لَكِ أَمْرًا، وَلاَ عَلَيْكِ أَنْ لاَ تَعْجَلِي حَتَّى تَسْتَأْمِرِي أَبَوَيْكِ ". قَالَتْ قَدْ أَعْلَمُ أَنَّ أَبَوَىَّ لَمْ يَكُونَا يَأْمُرَانِي بِفِرَاقِكَ. ثُمَّ قَالَ " إِنَّ اللَّهَ قَالَ {يَا أَيُّهَا النَّبِيُّ قُلْ لأَزْوَاجِكَ} إِلَى قَوْلِهِ { عَظِيمًا} ". قُلْتُ أَفِي هَذَا أَسْتَأْمِرُ أَبَوَىَّ فَإِنِّي أُرِيدُ اللَّهَ وَرَسُولَهُ وَالدَّارَ الآخِرَةَ. ثُمَّ خَيَّرَ نِسَاءَهُ، فَقُلْنَ مِثْلَ مَا قَالَتْ عَائِشَةُ.
Bize Yahya b. Bükeyr anlattı, bize Leys anlattı, Ukayl'dan, İbn Şihab'dan, o dedi ki: Ubeydullah b. Abdullah b. Ebi Sevr bana haber verdi, Abdullah b. Abbas'tan -Allah her ikisinden de razı olsun- o dedi ki: Ben, Ömer'e -Allah ondan razı olsun-, Allah'ın Peygamber'in ﷺ eşlerinden şu iki kadın hakkında buyurduğu sözü sormayı çok arzuluyordum: {Eğer ikiniz de Allah'a tövbe ederseniz, kalpleriniz gerçekten eğilmiştir} [66:4]. Nihayet onunla birlikte hacca gittim. Dönüş yolunda abdest bozmak için kenara çekildi, ben de elimde su kabıyla onunla beraber gittim. İhtiyacını giderip dönünce, eline su döktüm ve abdest aldı. Dedim ki:
"Ey Müminlerin Emiri! Allah'ın {Eğer ikiniz de Allah'a tövbe ederseniz} diye hitap ettiği Peygamber'in ﷺ eşlerinden o iki kadın kimdir?" O da: "Senin sorun beni şaşırttı ey İbn Abbas! Onlar Aişe ve Hafsa'dır" dedi. Sonra Ömer hadisi anlatmaya devam etti ve şöyle dedi: "Ben ve Evlad-ı Ümeyye b. Zeyd'den Ensarlı bir komşum, Medine'nin Avali bölgesinde otururduk. Peygamber'e ﷺ nöbetleşe giderdik; o bir gün gider, ben bir gün giderdim. Ben gittiğimde o günkü emirleri ve diğer haberleri ona getirirdim, o gittiğinde de benim için aynısını yapardı. Biz Kureyş topluluğu kadınlarımıza galip gelen kimselerdik. Ancak Ensar'ın yanına geldiğimizde gördük ki onlar, kadınlarının kendilerine galip geldiği bir kavimdiler. Bunun üzerine bizim kadınlarımız da Ensar kadınlarının adetlerini edinmeye başladılar. Bir gün hanımıma bağırdım, o da bana karşılık verdi; buna hoşlanmadığımı belirttim. O ise: 'Bana karşılık vermeme neden kızıyorsun? Vallahi Peygamber'in ﷺ eşleri de ona karşılık veriyorlar ve hatta bazıları onu akşama kadar terk ediyor (konuşmuyor)' dedi. Bu söz beni korkuttu ve: 'Onlardan bunu yapan büyük bir hüsrana uğramıştır' dedim. Sonra kıyafetlerimi giyindim ve Hafsa'nın yanına girerek: 'Ey Hafsa! Sizden biri Resulullah'ı ﷺ akşama kadar öfkelendiriyor mu?' diye sordum. 'Evet' dedi. Ben de: 'Hüsrana uğradı ve ziyan etti! Resulünün ﷺ öfkesi sebebiyle Allah'ın gazaba gelmesinden ve böylece helak olmaktan korkmaz mı? Resulullah'tan ﷺ fazla bir şey isteme, ona hiçbir konuda karşılık verme ve onu terk etme. Ne ihtiyacın varsa benden iste. Komşunun [Aişe'nin] senden daha güzel ve Resulullah ﷺ katında daha sevimli olması seni aldatmasın' dedim. O günlerde Gassan kabilesinin bize saldırmak için hazırlandığı konuşuluyordu. Nöbetçi arkadaşım o gün Peygamber'e ﷺ gitmiş, akşamleyin dönmüş ve kapımı şiddetle vurarak uyuyup uyanmadığımı sormuştu. Korkuyla dışarı çıktım. Büyük bir olay olduğunu söyledi. 'Nedir? Gassan mı geldi?' diye sordum. 'Hayır, ondan daha büyük ve daha uzun sürecek bir şey: Resulullah ﷺ hanımlarını boşadı' dedi. 'Hafsa hüsrana uğradı ve ziyan etti! Bunun olacağını zaten tahmin ediyordum' dedim. Hemen kıyafetlerimi giyindim ve sabah namazını Peygamber ﷺ ile birlikte kıldım. Sonra Peygamber ﷺ üst odasına çıkıp orada yalnız kaldı. Hafsa'nın yanına girdiğimde onu ağlarken buldum. 'Niye ağlıyorsun? Seni uyarmamış mıydım? Resulullah ﷺ sizi boşadı mı?' diye sordum. 'Bilmiyorum, işte üst odada' dedi. Dışarı çıkıp minbere geldim, etrafında ağlayanların da bulunduğu bir grup insan vardı. Bir süre onlarla oturdum ama içimdeki sıkıntıya dayanamadım. Peygamber'in ﷺ bulunduğu odaya gidip siyah kölesine: 'Ömer için izin iste' dedim. İçeri girdi, Peygamber ﷺ ile konuştu ve çıkıp: 'Seni andım ama sustu' dedi. Tekrar minberin yanındaki topluluğun arasına oturdum, yine dayanamayıp köleye gittim, aynı cevabı aldım. Tam ayrılıp giderken köle beni çağırdı: 'Resulullah ﷺ sana izin verdi' dedi. İçeri girdiğimde, üzerinde yatak olmayan hasır bir sergi üzerinde yatıyordu; hasırın izi böğrüne çıkmıştı. İçi lif dolu deri bir yastığa yaslanmıştı. Selam verdim ve ayakta dururken: 'Hanımlarını boşadın mı?' diye sordum. Gözlerini bana kaldırıp "Hayır" dedi. Sonra yine ayakta durarak sohbet etmek maksadıyla: "Ey Allah'ın Resulü! Beni dinlesen... Biz Kureyş topluluğu kadınlarımıza galip kimselerdik, fakat kadınlarının kendilerine galip olduğu bir kavmin yanına gelince..." diyerek hanımımla yaşadığım hadiseyi anlattım. Bunun üzerine Peygamber ﷺ tebessüm etti. Devamla: "Hafsa'nın yanına girip 'Komşunun [Aişe'nin] senden daha güzel ve Peygamber ﷺ katında daha sevimli olması seni aldatmasın' dediğimde" deyince, Peygamber ﷺ tekrar tebessüm etti. Onun tebessüm ettiğini görünce oturdum ve evine göz gezdirdim. Vallahi, gözü takılacak üç parça deriden başka bir şey görmedim. Dedim ki: "Allah'a dua et de ümmetine bolluk versin; çünkü Fars ve Rum milletlerine dünya malı verilmiştir, halbuki onlar Allah'a ibadet etmiyorlar." Yaslanmış haldeyken doğruldu ve buyurdu ki: "Şüphe içinde misin ey İbnü'l-Hattab? Onlar, iyilikleri dünya hayatında peşin verilen bir kavimdir." Ben de: "Ey Allah'ın Resulü! Benim için istiğfar et" dedim. Peygamber ﷺ, Hafsa'nın Aişe'ye açıkladığı o söz sebebiyle hanımlarından ayrılmış ve Allah kendisini uyardığında onlara duyduğu şiddetli güceniklik nedeniyle "Bir ay onlara girmeyeceğim" demişti. Yirmi dokuz gün geçince ilk olarak Aişe'nin yanına girdi. Aişe ona: "Bizim yanımıza bir ay girmemeye yemin etmiştin, bugün ancak yirmi dokuzuncu gece oldu, ben sayıyorum" dedi. Peygamber ﷺ: "Ay yirmi dokuz gündür" buyurdu. O ay gerçekten yirmi dokuz gündü. Aişe dedi ki: "Tahyir Ayeti indirilince Peygamber ﷺ ilk olarak benden başladı ve: 'Sana bir hususu arz edeceğim, anne babana danışmadan acele karar verme' buyurdu. Anne babamın beni senden ayrılmam konusunda emretmeyeceklerini biliyordum. Sonra Allah'ın {Ey Peygamber! Hanımlarına de ki...} kavlini {...büyük mükafat} kısmına kadar okudu [33:28]. Ben de: 'Bu konuda anne babama mı danışacağım? Ben Allah'ı, Resulünü ve Ahiret Yurdunu istiyorum' dedim. Daha sonra Peygamber ﷺ diğer hanımlarına da seçme hakkı tanıdı, onlar da Aişe'nin dediğinin aynısını söylediler.
Çeviri ve açıklama, Arapçadan Khutba World tarafından yapılmıştır.
‘Umar, Peygamber ﷺ’in ailesini nasıl yönettiğini ve ahireti nasıl tercih ettiğini anlatır.
‘Umar, gergin bir durumun ve gizli bir bilginin açığa çıkmasının ardından Peygamber ﷺ’in eşlerinden bir süre ayrı kaldığı dönemi anlatır. Rivayet ayrıca Kur’an’daki 33:28-29. ayetlerde yer alan tercih ayetlerinin indirilmesini de aktarır.
Yükseltilmiş, sade bir oda veya üst kat odası.
Kur’an’ın 33:28-29. ayetleri; bu ayetlerde Peygamber ﷺ’in eşlerine dünya nimetleri ile Allah, Resulü ve ahiret arasında seçim yapma imkânı verilmiştir.
Medine çevresindeki yüksek kesimlerde bulunan mahalleler ve köyler.
Klasik âlimler bu rivayetten, eşler arasındaki anlaşmazlıkların hikmet ve ölçülülükle ele alınması, gizli bilgilerin de gelişigüzel aktarılmaması gerektiği sonucunu çıkarırlar. Tercih ayetleri, Peygamber ﷺ’in eşlerinin özel konumunu ve sorumluluğunu gösterir. Âlimler ayrıca onun sade yaşamına ve dünya nimetlerinin geçiciliğine dikkat çekerler. Ayla ilgili bölüm, hicrî ayın yirmi dokuz veya otuz gün olabileceğini açıkça ortaya koyar.
- Evdeki gerginlikleri birbirinizi küçük düşürmeden ve kırıcı sözler kullanmadan, sakin ve saygılı biçimde ele alın.
- Size emanet edilen bilgileri özenle koruyun ve geçerli bir neden olmadan başkalarıyla paylaşmayın.
- Neye değer verdiğinizi mal ve makam belirlemesin; tercihlerinizi Allah’a ve ahirete yöneltin.
Her gün kendi dilinde bir hadis
Uygulama sana her gün açıklamalı bir hadis sunar; telefonunda widget olarak da kullanabilirsin. Ücretsizdir.