Ganimetin Beşte Birinin Allah Yolunda Harcanması · Sahih al-Bukhari

Sahih al-Bukhari, 3093. hadis

Aisha rivayet etti. Kendi çevirimiz ve açıklamamızla birlikte Arapça metin.

Sahih (güvenilir)Kitap: Ganimetin Beşte Birinin Allah Yolunda Harcanması
صحيح البخاري
Kim rivayet etti?

al‑Bukhari'den Peygamber ﷺ'e uzanan rivayet zinciri

Sahih (güvenilir)
  1. 1Abd al‑Aziz ibn Abdullahal‑Bukhari'e aktardıعَبْدُ الْعَزِيزِ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ
  2. 2Ibrahim ibn Sa'dإِبْرَاهِيمُ بْنُ سَعْدٍ
  3. 3Salihصَالِحٍ
  4. 4Ibn Shihabابْنِ شِهَابٍ
  5. 5Urwa ibn az‑Zubayrعُرْوَةُ بْنُ الزُّبَيْرِ
  6. 6Allah'ın Resûlü ﷺرَسُولُ اللَّهِ ﷺ

Sıralama, bu rivayetin Arapça metninde geçtiği şekildedir. İsimler Arapçadan Latin alfabesine aktarılmıştır. Sahih al-Bukhari bir bütün olarak sahih kabul edilir.

Rivayet

Arapça metin

حَدَّثَنَا عَبْدُ الْعَزِيزِ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ، حَدَّثَنَا إِبْرَاهِيمُ بْنُ سَعْدٍ، عَنْ صَالِحٍ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، قَالَ أَخْبَرَنِي عُرْوَةُ بْنُ الزُّبَيْرِ، أَنَّ عَائِشَةَ أُمَّ الْمُؤْمِنِينَ ـ رضى الله عنها ـ أَخْبَرَتْهُ أَنَّ فَاطِمَةَ ـ عَلَيْهَا السَّلاَمُ ـ ابْنَةَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم سَأَلَتْ أَبَا بَكْرٍ الصِّدِّيقَ بَعْدَ وَفَاةِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أَنْ يَقْسِمَ لَهَا مِيرَاثَهَا، مَا تَرَكَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم مِمَّا أَفَاءَ اللَّهُ عَلَيْهِ‏.‏ فَقَالَ لَهَا أَبُو بَكْرٍ إِنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏ "‏ لاَ نُورَثُ مَا تَرَكْنَا صَدَقَةٌ ‏"‏‏.‏ فَغَضِبَتْ فَاطِمَةُ بِنْتُ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَهَجَرَتْ أَبَا بَكْرٍ، فَلَمْ تَزَلْ مُهَاجِرَتَهُ حَتَّى تُوُفِّيَتْ وَعَاشَتْ بَعْدَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم سِتَّةَ أَشْهُرٍ‏.‏ قَالَتْ وَكَانَتْ فَاطِمَةُ تَسْأَلُ أَبَا بَكْرٍ نَصِيبَهَا مِمَّا تَرَكَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم مِنْ خَيْبَرَ وَفَدَكٍ وَصَدَقَتِهِ بِالْمَدِينَةِ، فَأَبَى أَبُو بَكْرٍ عَلَيْهَا ذَلِكَ، وَقَالَ لَسْتُ تَارِكًا شَيْئًا كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَعْمَلُ بِهِ إِلاَّ عَمِلْتُ بِهِ، فَإِنِّي أَخْشَى إِنْ تَرَكْتُ شَيْئًا مِنْ أَمْرِهِ أَنْ أَزِيغَ‏.‏ فَأَمَّا صَدَقَتُهُ بِالْمَدِينَةِ فَدَفَعَهَا عُمَرُ إِلَى عَلِيٍّ وَعَبَّاسٍ، فَأَمَّا خَيْبَرُ وَفَدَكٌ فَأَمْسَكَهَا عُمَرُ وَقَالَ هُمَا صَدَقَةُ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم كَانَتَا لِحُقُوقِهِ الَّتِي تَعْرُوهُ وَنَوَائِبِهِ، وَأَمْرُهُمَا إِلَى مَنْ وَلِيَ الأَمْرَ‏.‏ قَالَ فَهُمَا عَلَى ذَلِكَ إِلَى الْيَوْمِ‏.‏ قَالَ أَبُو عَبْد اللَّهِ اعْتَرَاكَ افْتَعَلْتَ مِنْ عَرَوْتُهُ فَأَصَبْتُهُ وَمِنْهُ يَعْرُوهُ وَاعْتَرَانِي

Çeviri

Bize Abdülaziz b. Abdullah anlattı, bize İbrahim b. Sa'd anlattı, o da Salih'ten, o da İbn Şihab'dan rivayet etti. Dedi ki: Bana Urve b. Zübeyr haber verdi; Müminlerin Annesi Aişe (Allah ondan razı olsun) ona şunu bildirdi: Allah Resûlü ﷺ vefat ettikten sonra kızı Fatıma (selam üzerine olsun), Ebu Bekir es-Sıddık'tan, Allah'ın Resûlullah ﷺ'a bahşettiği fey mallarından kendisine düşen miras payını vermesini istedi. Bunun üzerine Ebu Bekir ona şöyle dedi:

"Şüphesiz Allah Resûlü ﷺ buyurdu ki: 'Biz miras bırakmayız; bıraktığımız her şey sadakadır.'" Bu söz üzerine Allah Resûlü ﷺ'un kızı Fatıma öfkelendi ve Ebu Bekir ile konuşmayı kesti; vefat edinceye kadar bu küskünlüğünü sürdürdü. Fatıma, Allah Resûlü ﷺ'un vefatından sonra altı ay daha yaşadı. Aişe dedi ki: Fatıma, Allah Resûlü ﷺ'un Hayber'de, Fedek'te ve Medine'deki sadaka olarak ayrılmış mallarından kendi hissesini Ebu Bekir'den talep etmişti. Ancak Ebu Bekir bunu ona vermeyi reddetti ve şöyle dedi: "Allah Resûlü ﷺ'un yaptığı hiçbir uygulamayı terk etmeyeceğim. Zira O'nun emrinden bir şeyi terk edersem sapıtmaktan korkarım." Daha sonra Ömer, Medine'deki sadaka mallarını Ali ve Abbas'a teslim etti. Hayber ve Fedek'e gelince, Ömer bunları elinde tuttu ve şöyle dedi: "Bu iki yer, Allah Resûlü ﷺ'un sadakasıdır; bunlar O'nun karşılaştığı haklar ve beklenmedik ihtiyaçlar için kullanılırdı. Artık bunların yönetimi, işbaşına gelen idareciye aittir." Ravi dedi ki: Bu durum bugüne kadar böyle devam etmektedir. Ebu Abdullah (Buhari) dedi ki: "İ'terake" kelimesi, "arevtuhu" kökünden türemiştir; yani ona isabet ettim, onu buldum anlamındadır. Buradan da "ya'ruhu" ve "i'terani" kelimeleri gelir.

Çeviri ve açıklama, Arapçadan Khutba World tarafından yapılmıştır.

Temel mesaj

Peygamber’in ﷺ bıraktığı mal sadaka olarak kaldı ve miras şeklinde paylaştırılmadı.

Arka plan ve bağlam

Peygamber ﷺ vefat ettikten sonra Fatıma, Hayber, Fedek ve Medine’deki mallardan kendisine düşen payı Ebû Bekir’den istedi. Ebû Bekir, peygamberlerin miras bırakmadığına dair sözü dayanak gösterdi ve Peygamber’in ﷺ bu malları yönetme biçimini sürdürdü.

Kavramlar ve açıklamalar
Fey

Savaş yapılmadan Müslüman toplumunun eline geçen mallar.

Sadaka

Hayır amacıyla tahsis edilen mal; burada özel miras olarak paylaştırılmayan mallar kastedilir.

Hums

Bazı savaş ganimetlerinin İslam hukukuna göre özel bir kullanım alanı bulunan beşte birlik kısmı.

Âlimlerin çıkarımları

Klasik âlimler buradan, peygamberlerin ailelerine miras olarak kişisel mal bırakmadığı; geride bıraktıklarının ise sadaka ve ortak yönetim için tahsis edildiği sonucunu çıkarırlar. Ebû Bekir, Peygamber’in ﷺ uygulamasını korumayı görevi sayarken malların yönetimi yetkili makamda kaldı. Fıkıh mezhepleri bu kuralın uygulanışını, peygamberlere ait mallar ve kamu kaynaklarına ilişkin daha geniş hükümler çerçevesinde ele alır.

Günümüz için dersler
  1. Mallar konusunda anlaşmazlık çıktığında önce ilgili dinî hükmü ve güvenilir kaynakları ortaya koyun.
  2. Ortak kaynakları yönetenler kararlarını dikkatle açıklamalı ve yürürlükteki anlaşmalara bağlı kalmalıdır.
  3. İlgililer kuralları farklı anlasalar bile hassas ailevi anlaşmazlıkları saygıyla ele alın.
الْحَدِيثُ الشَّرِيفُ

Her gün kendi dilinde bir hadis

Uygulama sana her gün açıklamalı bir hadis sunar; telefonunda widget olarak da kullanabilirsin. Ücretsizdir.