Cizye ve Müvâdaa · Sahih al-Bukhari

Sahih al-Bukhari, 3160. hadis

Kendi çevirimiz ve açıklamamızla birlikte Arapça metin.

Sahih (güvenilir)Kitap: Cizye ve Müvâdaa
صحيح البخاري

Rivayet

Arapça metin

حَدَّثَنَا الْفَضْلُ بْنُ يَعْقُوبَ، حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ جَعْفَرٍ الرَّقِّيُّ، حَدَّثَنَا الْمُعْتَمِرُ بْنُ سُلَيْمَانَ، حَدَّثَنَا سَعِيدُ بْنُ عُبَيْدِ اللَّهِ الثَّقَفِيُّ، حَدَّثَنَا بَكْرُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ الْمُزَنِيُّ، وَزِيَادُ بْنُ جُبَيْرٍ، عَنْ جُبَيْرِ بْنِ حَيَّةَ، قَالَ بَعَثَ عُمَرُ النَّاسَ فِي أَفْنَاءِ الأَمْصَارِ يُقَاتِلُونَ الْمُشْرِكِينَ، فَأَسْلَمَ الْهُرْمُزَانُ فَقَالَ إِنِّي مُسْتَشِيرُكَ فِي مَغَازِيَّ هَذِهِ‏.‏ قَالَ نَعَمْ، مَثَلُهَا وَمَثَلُ مَنْ فِيهَا مِنَ النَّاسِ مِنْ عَدُوِّ الْمُسْلِمِينَ مَثَلُ طَائِرٍ لَهُ رَأْسٌ وَلَهُ جَنَاحَانِ وَلَهُ رِجْلاَنِ، فَإِنْ كُسِرَ أَحَدُ الْجَنَاحَيْنِ نَهَضَتِ الرِّجْلاَنِ بِجَنَاحٍ وَالرَّأْسُ، فَإِنْ كُسِرَ الْجَنَاحُ الآخَرُ نَهَضَتِ الرِّجْلاَنِ وَالرَّأْسُ، وَإِنْ شُدِخَ الرَّأْسُ ذَهَبَتِ الرِّجْلاَنِ وَالْجَنَاحَانِ وَالرَّأْسُ، فَالرَّأْسُ كِسْرَى، وَالْجَنَاحُ قَيْصَرُ، وَالْجَنَاحُ الآخَرُ فَارِسُ، فَمُرِ الْمُسْلِمِينَ فَلْيَنْفِرُوا إِلَى كِسْرَى‏.‏ وَقَالَ بَكْرٌ وَزِيَادٌ جَمِيعًا عَنْ جُبَيْرِ بْنِ حَيَّةَ قَالَ فَنَدَبَنَا عُمَرُ وَاسْتَعْمَلَ عَلَيْنَا النُّعْمَانَ بْنَ مُقَرِّنٍ، حَتَّى إِذَا كُنَّا بِأَرْضِ الْعَدُوِّ، وَخَرَجَ عَلَيْنَا عَامِلُ كِسْرَى فِي أَرْبَعِينَ أَلْفًا، فَقَامَ تُرْجُمَانٌ فَقَالَ لِيُكَلِّمْنِي رَجُلٌ مِنْكُمْ‏.‏ فَقَالَ الْمُغِيرَةُ سَلْ عَمَّا شِئْتَ‏.‏ قَالَ مَا أَنْتُمْ قَالَ نَحْنُ أُنَاسٌ مِنَ الْعَرَبِ كُنَّا فِي شَقَاءٍ شَدِيدٍ وَبَلاَءٍ شَدِيدٍ، نَمَصُّ الْجِلْدَ وَالنَّوَى مِنَ الْجُوعِ، وَنَلْبَسُ الْوَبَرَ وَالشَّعَرَ، وَنَعْبُدُ الشَّجَرَ وَالْحَجَرَ، فَبَيْنَا نَحْنُ كَذَلِكَ، إِذْ بَعَثَ رَبُّ السَّمَوَاتِ وَرَبُّ الأَرَضِينَ تَعَالَى ذِكْرُهُ وَجَلَّتْ عَظَمَتُهُ إِلَيْنَا نَبِيًّا مِنْ أَنْفُسِنَا، نَعْرِفُ أَبَاهُ وَأُمَّهُ، فَأَمَرَنَا نَبِيُّنَا رَسُولُ رَبِّنَا صلى الله عليه وسلم أَنْ نَقَاتِلَكُمْ حَتَّى تَعْبُدُوا اللَّهَ وَحْدَهُ أَوْ تُؤَدُّوا الْجِزْيَةَ، وَأَخْبَرَنَا نَبِيُّنَا صلى الله عليه وسلم عَنْ رِسَالَةِ رَبِّنَا أَنَّهُ مَنْ قُتِلَ مِنَّا صَارَ إِلَى الْجَنَّةِ فِي نَعِيمٍ لَمْ يَرَ مِثْلَهَا قَطُّ، وَمَنْ بَقِيَ مِنَّا مَلَكَ رِقَابَكُمْ‏.‏ فَقَالَ النُّعْمَانُ رُبَّمَا أَشْهَدَكَ اللَّهُ مِثْلَهَا مَعَ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فَلَمْ يُنَدِّمْكَ وَلَمْ يُخْزِكَ، وَلَكِنِّي شَهِدْتُ الْقِتَالَ مَعَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم كَانَ إِذَا لَمْ يُقَاتِلْ فِي أَوَّلِ النَّهَارِ انْتَظَرَ حَتَّى تَهُبَّ الأَرْوَاحُ وَتَحْضُرَ الصَّلَوَاتُ‏.‏

Çeviri

Fazl b. Yakub bize rivayet etti, Abdullah b. Ca'fer er-Rakkî bize rivayet etti, Mu'temir b. Süleyman bize rivayet etti, Said b. Ubeydullah es-Sekafî bize rivayet etti, Bekr b. Abdullah el-Müzenî ve Ziyad b. Cübeyr, Cübeyr b. Hayye'den rivayet ettiler; o şöyle dedi:

"Ömer (r.a.), müşriklerle savaşmak üzere insanları çeşitli bölgelere gönderdi. Hürmüzân İslâm'a girince Ömer ona: 'Bu seferler hakkında senin görüşünü almak istiyorum,' dedi. Hürmüzân: 'Evet, bu ülkelerin ve Müslümanların düşmanı olan halklarının misali; bir başı, iki kanadı ve iki ayağı olan bir kuş gibidir. Eğer kanatlarından biri kırılırsa, diğer kanadı, başı ve ayaklarıyla doğrulup durabilir. Eğer diğer kanadı da kırılırsa, yine ayakları ve başıyla doğrulabilir. Ancak başı ezilirse, ayakları, kanatları ve başı hep birlikte yok olur gider. Baş Kisrâ'dır, bir kanat Kayser'dir, diğer kanat ise Fars'tır. Müslümanlara emret, Kisrâ üzerine yürüsünler,' dedi." Bekr ve Ziyad birlikte Cübeyr b. Hayye'den rivayetle devam ettiler: "Ömer bizi sefere çağırdı ve Nu'man b. Mukarrin'i bize komutan tayin etti. Düşman topraklarına vardığımızda Kisrâ'nın valisi kırk bin kişilik bir orduyla karşımıza çıktı. Bir tercüman ayağa kalkıp: 'İçinizden biri benimle konuşsun!' dedi. Muğire: 'Ne istersen sor,' dedi. Tercüman: 'Siz kimsiniz?' diye sordu. Muğire cevap verdi: 'Biz Araplardan bir topluluğuz; şiddetli bir sefalet ve ağır bir bela içindeydik. Açlıktan deri ve hurma çekirdeği çiğnerdik, deve yünü ve keçi kılından yapılmış elbiseler giyerdik, ağaçlara ve taşlara tapardık. Biz bu haldeyken, göklerin ve yerin Rabbi – Zikri Yüce, Azameti Büyüktür – bize kendi içimizden, anne ve babasını bildiğimiz bir Peygamber gönderdi. Peygamberimiz, Rabbimizin Resûlü ﷺ, bize ya yalnızca Allah'a ibadet edinceye ya da cizye ödeyinceye kadar sizinle savaşmamızı emretti. Peygamberimiz ﷺ, Rabbimizden bize şunu haber verdi: İçimizden kim öldürülürse, daha önce benzerini hiç görmediği bir nimet içinde Cennet'e gidecek; kim de hayatta kalırsa, sizin boyunlarınıza sahip olacaktır.' Bunun üzerine Nu'man ona dedi ki: 'Belki Allah sana da Peygamber ﷺ ile birlikte buna benzer bir durumu yaşatır da seni ne azarlar ne de rezil eder. Fakat ben Allah'ın Resûlü ﷺ ile birlikte savaşa katıldım; eğer günün erken saatlerinde savaşmazsa, rüzgar esip namaz vakti gelinceye kadar beklerdi.'"

Çeviri ve açıklama, Arapçadan Khutba World tarafından yapılmıştır.

Temel mesaj

Ömer, seferler sırasında stratejik öngörüyü sabır ve namazla birleştirdi.

Arka plan ve bağlam

Ömer seferler hakkında Hormozan'a danıştı. Ardından Nu'man ibn Mukarrin komutasında Kisra'nın topraklarına bir ordu gönderdi.

Kavramlar ve açıklamalar
Cizye

Bu bağlamda Müslüman yönetimi altındaki gayrimüslimlerin ödediği vergi.

Kisra ve Kayser

Sırasıyla Pers ve Bizans imparatorları için kullanılan unvanlar.

Rüzgârın esmesi

Nu'man'ın Hz. Peygamber'in ﷺ askerî uygulamasıyla bağlantılı olarak andığı bir zaman işareti.

Âlimlerin çıkarımları

Âlimler, Hormozan'ın tavsiyesinden idari kararlarda stratejik öngörünün ve istişarenin önemini çıkarırlar. Rivayet bu tavsiyeyi Hormozan'a atfeder ve onu genel bir dinî kural olarak sunmaz. Nu'man'ın Hz. Peygamber'in ﷺ uygulamasına dair hatırlattıkları, bir komutanın savaşın zamanını ve namaz vakitlerini dikkate aldığını gösterir. Savaş ve cizye hakkındaki bölüm tarihî siyasi ve askerî bağlamı tasvir eder; bireylere şiddet kullanma veya vergi koyma yetkisi vermez.

Günümüz için dersler
  1. Önemli kararlar alırken ilgili bilgi ve deneyime sahip kişilere danışın.
  2. Zorlu görevlerde hem koşulları hem de namaz vakitlerini ciddiye alın.
  3. Savaş ve yönetimle ilgili tarihî pasajları dikkatle ele alın ve bunları kişisel kararla şiddeti meşrulaştırmak için kullanmayın.
الْحَدِيثُ الشَّرِيفُ

Her gün kendi dilinde bir hadis

Uygulama sana her gün açıklamalı bir hadis sunar; telefonunda widget olarak da kullanabilirsin. Ücretsizdir.