Giriş · Sahih al-Bukhari

Sahih al-Bukhari, 4033. hadis

Umar ibn al-Khattab rivayet etti. Kendi çevirimiz ve açıklamamızla birlikte Arapça metin.

Sahih (güvenilir)Kitap: Giriş
صحيح البخاري
Kim rivayet etti?

al‑Bukhari'den Malik ibn Aws ibn al‑Hadathan an‑Nasri'e uzanan rivayet zinciri

Sahih (güvenilir)
  1. 1Abu al‑Yamanal‑Bukhari'e aktardıأَبُو الْيَمَانِ
  2. 2Shu'aybشُعَيْبٌ
  3. 3Az‑Zuhriالزُّهْرِيِّ
  4. 4Malik ibn Aws ibn al‑Hadathan an‑Nasriمَالِكُ بْنُ أَوْسِ بْنِ الْحَدَثَانِ النَّصْرِيُّ

Sıralama, bu rivayetin Arapça metninde geçtiği şekildedir. İsimler Arapçadan Latin alfabesine aktarılmıştır. Sahih al-Bukhari bir bütün olarak sahih kabul edilir.

Rivayet

Arapça metin

حَدَّثَنَا أَبُو الْيَمَانِ، أَخْبَرَنَا شُعَيْبٌ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، قَالَ أَخْبَرَنِي مَالِكُ بْنُ أَوْسِ بْنِ الْحَدَثَانِ النَّصْرِيُّ، أَنَّ عُمَرَ بْنَ الْخَطَّابِ ـ رضى الله عنه ـ دَعَاهُ إِذْ جَاءَهُ حَاجِبُهُ يَرْفَا فَقَالَ هَلْ لَكَ فِي عُثْمَانَ، وَعَبْدِ الرَّحْمَنِ، وَالزُّبَيْرِ وَسَعْدٍ يَسْتَأْذِنُونَ فَقَالَ نَعَمْ، فَأَدْخِلْهُمْ‏.‏ فَلَبِثَ قَلِيلاً، ثُمَّ جَاءَ فَقَالَ هَلْ لَكَ فِي عَبَّاسٍ وَعَلِيٍّ يَسْتَأْذِنَانِ قَالَ نَعَمْ‏.‏ فَلَمَّا دَخَلاَ قَالَ عَبَّاسٌ يَا أَمِيرَ الْمُؤْمِنِينَ، اقْضِ بَيْنِي وَبَيْنَ هَذَا، وَهُمَا يَخْتَصِمَانِ فِي الَّذِي أَفَاءَ اللَّهُ عَلَى رَسُولِهِ صلى الله عليه وسلم مِنْ بَنِي النَّضِيرِ، فَاسْتَبَّ عَلِيٌّ وَعَبَّاسٌ، فَقَالَ الرَّهْطُ يَا أَمِيرَ الْمُؤْمِنِينَ، اقْضِ بَيْنَهُمَا وَأَرِحْ أَحَدَهُمَا مِنَ الآخَرِ‏.‏ فَقَالَ عُمَرُ اتَّئِدُوا، أَنْشُدُكُمْ بِاللَّهِ الَّذِي بِإِذْنِهِ تَقُومُ السَّمَاءُ وَالأَرْضُ، هَلْ تَعْلَمُونَ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ لاَ نُورَثُ، مَا تَرَكْنَا صَدَقَةٌ ‏"‏‏.‏ يُرِيدُ بِذَلِكَ نَفْسَهُ‏.‏ قَالُوا قَدْ قَالَ ذَلِكَ‏.‏ فَأَقْبَلَ عُمَرُ عَلَى عَبَّاسٍ وَعَلِيٍّ فَقَالَ أَنْشُدُكُمَا بِاللَّهِ هَلْ تَعْلَمَانِ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَدْ قَالَ ذَلِكَ قَالاَ نَعَمْ‏.‏ قَالَ فَإِنِّي أُحَدِّثُكُمْ عَنْ هَذَا الأَمْرِ، إِنَّ اللَّهَ سُبْحَانَهُ كَانَ خَصَّ رَسُولَهُ صلى الله عليه وسلم فِي هَذَا الْفَىْءِ بِشَىْءٍ لَمْ يُعْطِهِ أَحَدًا غَيْرَهُ فَقَالَ جَلَّ ذِكْرُهُ ‏{‏وَمَا أَفَاءَ اللَّهُ عَلَى رَسُولِهِ مِنْهُمْ فَمَا أَوْجَفْتُمْ عَلَيْهِ مِنْ خَيْلٍ وَلاَ رِكَابٍ‏}‏ إِلَى قَوْلِهِ ‏{‏قَدِيرٌ‏}‏ فَكَانَتْ هَذِهِ خَالِصَةً لِرَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم، ثُمَّ وَاللَّهِ مَا احْتَازَهَا دُونَكُمْ، وَلاَ اسْتَأْثَرَهَا عَلَيْكُمْ، لَقَدْ أَعْطَاكُمُوهَا وَقَسَمَهَا فِيكُمْ، حَتَّى بَقِيَ هَذَا الْمَالُ مِنْهَا، فَكَانَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يُنْفِقُ عَلَى أَهْلِهِ نَفَقَةَ سَنَتِهِمْ مِنْ هَذَا الْمَالِ، ثُمَّ يَأْخُذُ مَا بَقِيَ فَيَجْعَلُهُ مَجْعَلَ مَالِ اللَّهِ، فَعَمِلَ ذَلِكَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم حَيَاتَهُ، ثُمَّ تُوُفِّيَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ أَبُو بَكْرٍ فَأَنَا وَلِيُّ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم‏.‏ فَقَبَضَهُ أَبُو بَكْرٍ، فَعَمِلَ فِيهِ بِمَا عَمِلَ بِهِ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَأَنْتُمْ حِينَئِذٍ‏.‏ فَأَقْبَلَ عَلَى عَلِيٍّ وَعَبَّاسٍ وَقَالَ تَذْكُرَانِ أَنَّ أَبَا بَكْرٍ عَمِلَ فِيهِ كَمَا تَقُولاَنِ، وَاللَّهُ يَعْلَمُ إِنَّهُ فِيهِ لَصَادِقٌ بَارٌّ رَاشِدٌ تَابِعٌ لِلْحَقِّ ثُمَّ تَوَفَّى اللَّهُ أَبَا بَكْرٍ فَقُلْتُ أَنَا وَلِيُّ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَأَبِي بَكْرٍ‏.‏ فَقَبَضْتُهُ سَنَتَيْنِ مِنْ إِمَارَتِي أَعْمَلُ فِيهِ بِمَا عَمِلَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَأَبُو بَكْرٍ، وَاللَّهُ يَعْلَمُ أَنِّي فِيهِ صَادِقٌ بَارٌّ رَاشِدٌ تَابِعٌ لِلْحَقِّ، ثُمَّ جِئْتُمَانِي كِلاَكُمَا وَكَلِمَتُكُمَا وَاحِدَةٌ وَأَمْرُكُمَا جَمِيعٌ، فَجِئْتَنِي ـ يَعْنِي عَبَّاسًا ـ فَقُلْتُ لَكُمَا إِنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ لاَ نُورَثُ، مَا تَرَكْنَا صَدَقَةٌ ‏"‏‏.‏ فَلَمَّا بَدَا لِي أَنْ أَدْفَعَهُ إِلَيْكُمَا قُلْتُ إِنْ شِئْتُمَا دَفَعْتُهُ إِلَيْكُمَا عَلَى أَنَّ عَلَيْكُمَا عَهْدَ اللَّهِ وَمِيثَاقَهُ لَتَعْمَلاَنِ فِيهِ بِمَا عَمِلَ فِيهِ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَأَبُو بَكْرٍ، وَمَا عَمِلْتُ فِيهِ مُذْ وَلِيتُ، وَإِلاَّ فَلاَ تُكَلِّمَانِي، فَقُلْتُمَا ادْفَعْهُ إِلَيْنَا بِذَلِكَ‏.‏ فَدَفَعْتُهُ إِلَيْكُمَا، أَفَتَلْتَمِسَانِ مِنِّي قَضَاءً غَيْرَ ذَلِكَ فَوَاللَّهِ الَّذِي بِإِذْنِهِ تَقُومُ السَّمَاءُ وَالأَرْضُ لاَ أَقْضِي فِيهِ بِقَضَاءٍ غَيْرِ ذَلِكَ حَتَّى تَقُومَ السَّاعَةُ، فَإِنْ عَجَزْتُمَا عَنْهُ، فَادْفَعَا إِلَىَّ فَأَنَا أَكْفِيكُمَاهُ‏.‏ قَالَ فَحَدَّثْتُ هَذَا الْحَدِيثَ، عُرْوَةَ بْنَ الزُّبَيْرِ فَقَالَ صَدَقَ مَالِكُ بْنُ أَوْسٍ، أَنَا سَمِعْتُ عَائِشَةَ ـ رضى الله عنها ـ زَوْجَ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم تَقُولُ أَرْسَلَ أَزْوَاجُ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم عُثْمَانَ إِلَى أَبِي بَكْرٍ يَسْأَلْنَهُ ثُمُنَهُنَّ مِمَّا أَفَاءَ اللَّهُ عَلَى رَسُولِهِ صلى الله عليه وسلم، فَكُنْتُ أَنَا أَرُدُّهُنَّ، فَقُلْتُ لَهُنَّ أَلاَ تَتَّقِينَ اللَّهَ، أَلَمْ تَعْلَمْنَ أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم كَانَ يَقُولُ ‏"‏ لاَ نُورَثُ، مَا تَرَكْنَا صَدَقَةٌ ـ يُرِيدُ بِذَلِكَ نَفْسَهُ ـ إِنَّمَا يَأْكُلُ آلُ مُحَمَّدٍ صلى الله عليه وسلم فِي هَذَا الْمَالِ ‏"‏‏.‏ فَانْتَهَى أَزْوَاجُ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم إِلَى مَا أَخْبَرَتْهُنَّ‏.‏ قَالَ فَكَانَتْ هَذِهِ الصَّدَقَةُ بِيَدِ عَلِيٍّ، مَنَعَهَا عَلِيٌّ عَبَّاسًا فَغَلَبَهُ عَلَيْهَا، ثُمَّ كَانَ بِيَدِ حَسَنِ بْنِ عَلِيٍّ، ثُمَّ بِيَدِ حُسَيْنِ بْنِ عَلِيٍّ، ثُمَّ بِيَدِ عَلِيِّ بْنِ حُسَيْنٍ وَحَسَنِ بْنِ حَسَنٍ، كِلاَهُمَا كَانَا يَتَدَاوَلاَنِهَا، ثُمَّ بِيَدِ زَيْدِ بْنِ حَسَنٍ، وَهْىَ صَدَقَةُ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم حَقًّا‏.‏

Çeviri

Mâlik b. Evs b. el-Hadesân en-Nasrî anlatıyor: Ömer b. el-Hattâb –Allah ondan razı olsun– beni bir gün yanına çağırdı. Ben onun yanında otururken kapıcısı Yerfâ gelerek:

“İzin isteyen Osman, Abdurrahman, Zübeyr ve Sa‘d’ı kabul eder misiniz?” dedi. Ömer: “Evet, onları içeri al” buyurdu. Biraz sonra Yerfâ tekrar gelip: “İzin isteyen Abbas ve Ali’yi kabul eder misiniz?” diye sordu. Ömer: “Evet” dedi. İkisi içeri girince Abbas: “Ey Müminlerin Emîri! Benimle şu adam arasındaki meseleyi hükme bağla” dedi. Her ikisi, Allah’ın Resûlü’ne ﷺ Beni’n-Nadîr’den fey olarak verdiği mallar konusunda tartışıyorlardı. Ali ile Abbas birbirlerine sert sözler söylemeye başladılar. Orada bulunanlar: “Ey Müminlerin Emîri! Aralarında hüküm ver ve birini diğerinden kurtar” dediler. Ömer şöyle buyurdu: “Ağır olun! Sizi, izniyle göklerin ve yerin durduğu Allah’a and veririmsiniz ki, Allah Resûlü’nün ﷺ ‘Biz miras bırakmayız; bıraktığımız sadakadır’ buyurduğunu ve bunu kendisi kastettiğini biliyor musunuz?” Onlar: “Evet, bunu buyurmuştur” dediler. Bunun üzerine Ömer, Abbas ve Ali’ye dönerek: “Sizi Allah’a and veririmsiniz ki, Allah Resûlü’nün ﷺ bunu söylediğini biliyor musunuz?” dedi. İkisi de: “Evet” dediler. Ömer devamla şunları söyledi: “Size bu meseleyi anlatayım: Yüce Allah, Resûlü’ne ﷺ bu fey malından, başkasına vermediği özel bir pay ayırmıştır. Azîz ve Celîl olan Allah şöyle buyurmuştur: {Allah’ın, Resûlü’ne onlardan fey olarak verdikleri için siz ne at ne de deve koşturdunuz...} âyetinden {...ve Allah her şeye kadirdir} âyetine kadar. İşte bu mal, yalnızca Allah Resûlü’ne ﷺ hastı. Fakat vallahi o, bunu kendisine tahsis etmedi ve sizi bundan mahrum bırakmadı; aksine size verdi ve aranızda taksim etti, ta ki geriye sadece bu mal kalana kadar. Allah Resûlü ﷺ ailesinin yıllık nafakasını bu maldan karşılar, kalanını ise Allah’ın malının harcandığı yere harcardı. Allah Resûlü ﷺ hayatı boyunca böyle yaptı. Sonra Nebî ﷺ vefat edince Ebû Bekir: ‘Ben Allah Resûlü’nün ﷺ velisiyim’ dedi ve bu malı üstlenerek Allah Resûlü’nün ﷺ yaptığı gibi tasarrufta bulundu; siz de o sırada buna şahittiniz.” Sonra Ali ve Abbas’a yönelerek: “Ebû Bekir’in bu malda sizin de belirttiğiniz şekilde tasarrufta bulunduğunu hatırlıyorsunuz; Allah bilir ki o, bu konuda sadık, iyiliksever, doğru yolda ve hakka tabi idi. Sonra Allah Ebû Bekir’i vefat ettirince ben: ‘Ben Allah Resûlü’nün ﷺ ve Ebû Bekir’in velisiyim’ dedim. Hilafetimizin ilk iki yılında bu malı elimde tuttum ve Allah Resûlü’nün ﷺ ile Ebû Bekir’in yaptığı gibi tasarrufta bulundum; Allah bilir ki ben de bu konuda sadık, iyiliksever, doğru yolda ve hakka tabiyim. Daha sonra ikiniz bana geldiniz; sözünüz ve talebiniz birdi. Sen de –yani Abbas– bana geldin. Size: ‘Allah Resûlü ﷺ Biz miras bırakmayız; bıraktığımız sadakadır buyurmuştur’ dedim. Bu malı size teslim etmeyi uygun gördüğümde: ‘İsterseniz, Allah Resûlü’nün ﷺ ve Ebû Bekir’in bu malda yaptığı gibi ve benim hilafetime geçtiğim andan itibaren yaptığım şekilde tasarruf edeceğinize dair Allah’a ahid ve misak vermeniz şartıyla size teslim ederim; aksi takdirde benimle bu konuda konuşmayın’ dedim. Siz de: ‘Bu şartla bize teslim et’ dediniz. Ben de bu şartla size teslim ettim. Şimdi benden başka bir hüküm mü istiyorsunuz? İzniyle göklerin ve yerin durduğu Allah’a yemin ederim ki, Kıyamet kopuncaya kadar bu konuda bundan başka bir hüküm vermeyeceğim. Eğer bunun altından kalkamazsanız, onu bana iade edin; sizin adınıza ben yeterim.” Mâlik b. Evs dedi ki: “Bu hadisi Urve b. Zübeyr’e anlattığımda o: ‘Mâlik b. Evs doğru söylemiştir; ben Nebî’nin ﷺ eşi Âişe –Allah ondan razı olsun–’nin şöyle dediğini işittim: Nebî’nin ﷺ eşleri, Allah’ın Resûlü’ne ﷺ fey olarak verdiklerinden sekizde bir hisselerini istemek üzere Osman’ı Ebû Bekir’e gönderdiler. Ancak ben onlara engel oluyor ve: ‘Allah’tan korkmuyor musunuz? Bilmiyor musunuz ki Nebî ﷺ Biz miras bırakmayız; bıraktığımız sadakadır –bunu kendisi kastederek– buyururdu; Muhammed’in ﷺ âli bu maldan ancak yiyeceklerini alır derdi?’ diyordum. Bunun üzerine Nebî’nin ﷺ eşleri, kendilerine bildirdiğim bu hususta durdular.” Bu sadaka malı Ali’nin elindeydi; Ali, Abbas’ı ondan men etti ve ona galip geldi. Sonra Hasan b. Ali’nin, ardından Hüseyin b. Ali’nin, daha sonra Ali b. Hüseyin ile Hasan b. Hasan’ın elinde oldu; bu son ikisi onu nöbetleşe yönettiler. Sonra Zeyd b. Hasan’ın eline geçti. Bu, gerçekten Allah Resûlü’nün ﷺ sadakasıdır.

Çeviri ve açıklama, Arapçadan Khutba World tarafından yapılmıştır.

Temel mesaj

Peygamber’in ﷺ malı sadaka olarak kaldı ve kamu emanetı olarak yönetildi.

Arka plan ve bağlam

‘Umar, Banū an-Naḍīr mallarının yönetimi konusunda ‘Ali ile ‘Abbās arasındaki anlaşmazlığı ele aldı. Onlara Peygamber’in ﷺ peygamberlerin geride bıraktıklarının sadaka olduğu yönündeki sözünü ve daha önce kabul ettikleri yönetim düzenlemelerini hatırlattı.

Kavramlar ve açıklamalar
fay’

Savaş olmaksızın Müslüman toplumunun eline geçen mallar.

ṣadaqah

Sadaka; burada kişisel miras olarak paylaştırılmayan malı ifade eder.

kamu emaneti

Belirlenmiş amaca ve üzerinde anlaşılmış kurallara uygun biçimde yönetilmesi gereken emanet mal.

Âlimlerin çıkarımları

Klasik âlimler buradan, Peygamber’in ﷺ mallarının sıradan bir tereke gibi mirasçılar arasında bölüştürülmediği; sadaka ve ailesinin geçimi için ayrılmış olarak kaldığı sonucunu çıkarır. ‘Umar, malı yönetenlerin onu Peygamber’in ﷺ uygulamasına göre yönetmesi gerektiğini ve idari sorumluluğun kişisel mülkiyet hakkı doğurmadığını vurgular. Dört Sünni fıkıh mezhebi, peygamberlerin olağan şekilde miras bırakmadığına ilişkin özel hükmü kabul eder; bununla birlikte Peygamber’in ﷺ ailesinin geçimi yürürlükteki kurallara göre bu maldan karşılanabilir.

Günümüz için dersler
  1. Ortak malların yönetimi ve harcanmasına ilişkin düzenlemeleri açıkça kayda geçirin ve bunlara uyun.
  2. Bir anlaşmazlığı acele etmeden ele alın: ilgili tarafları dinleyin ve taleplerini güvenilir bilgiye göre değerlendirin.
  3. Kişisel mülkiyet ile başkaları adına yönettiğiniz malı birbirinden ayırın.
الْحَدِيثُ الشَّرِيفُ

Her gün kendi dilinde bir hadis

Uygulama sana her gün açıklamalı bir hadis sunar; telefonunda widget olarak da kullanabilirsin. Ücretsizdir.