Sahih al-Bukhari, 4241. hadis
Aisha rivayet etti. Kendi çevirimiz ve açıklamamızla birlikte Arapça metin.
al‑Bukhari'den Peygamber ﷺ'e uzanan rivayet zinciri
- 1Yahya ibn Bukayral‑Bukhari'e aktardıيَحْيَى بْنُ بُكَيْرٍ
- 2Al‑Laythاللَّيْثُ
- 3Uqaylعُقَيْلٍ
- 4Ibn Shihabابْنِ شِهَابٍ
- 5Urwaعُرْوَةَ
- 6Aishaعَائِشَةَ
- 7Allah'ın Resûlü ﷺرَسُولُ اللَّهِ ﷺ
Sıralama, bu rivayetin Arapça metninde geçtiği şekildedir. İsimler Arapçadan Latin alfabesine aktarılmıştır. Sahih al-Bukhari bir bütün olarak sahih kabul edilir.
Rivayet
حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ بُكَيْرٍ، حَدَّثَنَا اللَّيْثُ، عَنْ عُقَيْلٍ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، عَنْ عُرْوَةَ، عَنْ عَائِشَةَ، أَنَّ فَاطِمَةَ ـ عَلَيْهَا السَّلاَمُ ـ بِنْتَ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم أَرْسَلَتْ إِلَى أَبِي بَكْرٍ تَسْأَلُهُ مِيرَاثَهَا مِنْ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم مِمَّا أَفَاءَ اللَّهُ عَلَيْهِ بِالْمَدِينَةِ وَفَدَكَ، وَمَا بَقِيَ مِنْ خُمُسِ خَيْبَرَ، فَقَالَ أَبُو بَكْرٍ إِنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ " لاَ نُورَثُ، مَا تَرَكْنَا صَدَقَةٌ، إِنَّمَا يَأْكُلُ آلُ مُحَمَّدٍ صلى الله عليه وسلم فِي هَذَا الْمَالِ ". وَإِنِّي وَاللَّهِ لاَ أُغَيِّرُ شَيْئًا مِنْ صَدَقَةِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم عَنْ حَالِهَا الَّتِي كَانَ عَلَيْهَا فِي عَهْدِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَلأَعْمَلَنَّ فِيهَا بِمَا عَمِلَ بِهِ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَأَبَى أَبُو بَكْرٍ أَنْ يَدْفَعَ إِلَى فَاطِمَةَ مِنْهَا شَيْئًا فَوَجَدَتْ فَاطِمَةُ عَلَى أَبِي بَكْرٍ فِي ذَلِكَ فَهَجَرَتْهُ، فَلَمْ تُكَلِّمْهُ حَتَّى تُوُفِّيَتْ، وَعَاشَتْ بَعْدَ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم سِتَّةَ أَشْهُرٍ، فَلَمَّا تُوُفِّيَتْ، دَفَنَهَا زَوْجُهَا عَلِيٌّ لَيْلاً، وَلَمْ يُؤْذِنْ بِهَا أَبَا بَكْرٍ وَصَلَّى عَلَيْهَا، وَكَانَ لِعَلِيٍّ مِنَ النَّاسِ وَجْهٌ حَيَاةَ فَاطِمَةَ، فَلَمَّا تُوُفِّيَتِ اسْتَنْكَرَ عَلِيٌّ وُجُوهَ النَّاسِ، فَالْتَمَسَ مُصَالَحَةَ أَبِي بَكْرٍ وَمُبَايَعَتَهُ، وَلَمْ يَكُنْ يُبَايِعُ تِلْكَ الأَشْهُرَ، فَأَرْسَلَ إِلَى أَبِي بَكْرٍ أَنِ ائْتِنَا، وَلاَ يَأْتِنَا أَحَدٌ مَعَكَ، كَرَاهِيَةً لِمَحْضَرِ عُمَرَ. فَقَالَ عُمَرُ لاَ وَاللَّهِ لاَ تَدْخُلُ عَلَيْهِمْ وَحْدَكَ. فَقَالَ أَبُو بَكْرٍ وَمَا عَسَيْتَهُمْ أَنْ يَفْعَلُوا بِي، وَاللَّهِ لآتِيَنَّهُمْ. فَدَخَلَ عَلَيْهِمْ أَبُو بَكْرٍ، فَتَشَهَّدَ عَلِيٌّ فَقَالَ إِنَّا قَدْ عَرَفْنَا فَضْلَكَ، وَمَا أَعْطَاكَ، اللَّهُ وَلَمْ نَنْفَسْ عَلَيْكَ خَيْرًا سَاقَهُ اللَّهُ إِلَيْكَ، وَلَكِنَّكَ اسْتَبْدَدْتَ عَلَيْنَا بِالأَمْرِ، وَكُنَّا نَرَى لِقَرَابَتِنَا مِنْ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم نَصِيبًا. حَتَّى فَاضَتْ عَيْنَا أَبِي بَكْرٍ، فَلَمَّا تَكَلَّمَ أَبُو بَكْرٍ قَالَ وَالَّذِي نَفْسِي بِيَدِهِ لَقَرَابَةُ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أَحَبُّ إِلَىَّ أَنْ أَصِلَ مِنْ قَرَابَتِي، وَأَمَّا الَّذِي شَجَرَ بَيْنِي وَبَيْنَكُمْ مِنْ هَذِهِ الأَمْوَالِ، فَلَمْ آلُ فِيهَا عَنِ الْخَيْرِ، وَلَمْ أَتْرُكْ أَمْرًا رَأَيْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَصْنَعُهُ فِيهَا إِلاَّ صَنَعْتُهُ. فَقَالَ عَلِيٌّ لأَبِي بَكْرٍ مَوْعِدُكَ الْعَشِيَّةُ لِلْبَيْعَةِ. فَلَمَّا صَلَّى أَبُو بَكْرٍ الظُّهْرَ رَقِيَ عَلَى الْمِنْبَرِ، فَتَشَهَّدَ وَذَكَرَ شَأْنَ عَلِيٍّ، وَتَخَلُّفَهُ عَنِ الْبَيْعَةِ، وَعُذْرَهُ بِالَّذِي اعْتَذَرَ إِلَيْهِ، ثُمَّ اسْتَغْفَرَ، وَتَشَهَّدَ عَلِيٌّ فَعَظَّمَ حَقَّ أَبِي بَكْرٍ، وَحَدَّثَ أَنَّهُ لَمْ يَحْمِلْهُ عَلَى الَّذِي صَنَعَ نَفَاسَةً عَلَى أَبِي بَكْرٍ، وَلاَ إِنْكَارًا لِلَّذِي فَضَّلَهُ اللَّهُ بِهِ، وَلَكِنَّا نَرَى لَنَا فِي هَذَا الأَمْرِ نَصِيبًا، فَاسْتَبَدَّ عَلَيْنَا، فَوَجَدْنَا فِي أَنْفُسِنَا، فَسُرَّ بِذَلِكَ الْمُسْلِمُونَ وَقَالُوا أَصَبْتَ. وَكَانَ الْمُسْلِمُونَ إِلَى عَلِيٍّ قَرِيبًا، حِينَ رَاجَعَ الأَمْرَ الْمَعْرُوفَ.
Bize Yahya b. Bükeyr anlattı, bize Leys anlattı, Ukayl'dan, İbn Şihab'dan, Urve'den, Aişe'den (r.a.) rivayetle: Peygamber'in kızı Fatıma (a.s.), Allah Resûlü ﷺ'den kendisine miras olarak kalan Medine'deki fey mallarından, Fedek'ten ve Hayber humusunun geri kalan kısmından payını istemek üzere Ebû Bekir'e (r.a.) birini gönderdi. Bunun üzerine Ebû Bekir şöyle dedi:
"Allah Resûlü ﷺ şöyle buyurmuştur: 'Biz miras bırakmayız; bıraktığımız her şey sadakadır. Ancak Muhammed ﷺ ailesi bu maldan yiyebilir.' Vallahi ben, Allah Resûlü ﷺ'ün sadakasının durumunu, O'nun hayatta iken üzerinde bulunduğu halden hiçbir şekilde değiştirmeyeceğim ve onda Allah Resûlü ﷺ'ün yaptığı gibi tasarruf edeceğim." Böylece Ebû Bekir, Fatıma'ya bu maldan bir şey vermeyi reddetti. Fatıma da bu sebeple Ebû Bekir'e gücendi ve ondan uzak durdu; vefat edinceye kadar onunla konuşmadı. Fatıma, Peygamber ﷺ'in vefatından sonra altı ay daha yaşadı. Vefat ettiğinde eşi Ali onu geceleyin defnetti ve Ebû Bekir'e haber vermedi; cenaze namazını tek başına kıldırdı. Fatıma hayatta iken insanların Ali'ye karşı büyük bir saygısı vardı; fakat o vefat edince Ali, insanların kendisine karşı tutumunun değiştiğini hissetti. Bunun üzerine Ali, Ebû Bekir ile barışmak ve ona biat etmek istedi. Zira o aylarda henüz biat etmemişti. Ali, Ebû Bekir'e şu haberi gönderdi: "Bize gel, ancak yanında kimse getirme." Çünkü Ömer'in bulunmasından hoşlanmıyordu. Ömer ise, "Hayır, vallahi onların yanına tek başına giremezsin," dedi. Ebû Bekir, "Onların bana ne yapacaklarını sanıyorsun? Vallahi mutlaka onlara gideceğim," karşılığını verdi. Nihayet Ebû Bekir yanlarına girdi. Ali teşehhüd okudu ve şöyle dedi: "Biz senin faziletini ve Allah'ın sana verdiği nimetleri elbette biliyoruz. Allah'ın sana lütfettiği hiçbir iyiliğe de haset etmiyoruz. Ancak sen yönetim işinde bizi istişareye dahil etmedin; biz de Allah Resûlü ﷺ ile olan yakınlığımız sebebiyle bu işte hakkımız olduğuna inanıyorduk." Bu sözler üzerine Ebû Bekir'in gözlerinden yaşlar süzüldü. Konuşmaya başladığında şöyle dedi: "Nefsim elinde olan Zat'a yemin ederim ki, Allah Resûlü ﷺ'ün akrabalarıyla sılayırahim yapmak, kendi akrabalarımla yapmaktan bana daha sevimlidir. Fakat aramızda bu mallar konusunda çıkan anlaşmazlığa gelince, bunda hayırlı olandan başka bir şey yapmadım ve Allah Resûlü ﷺ'ün bu konuda nasıl tasarruf ettiğini gördüysem aynısını yaptım." Bunun üzerine Ali, Ebû Bekir'e, "Bu akşamüstü sana biat etmek için söz veriyorum," dedi. Ebû Bekir öğle namazını kıldıktan sonra minbere çıktı, teşehhüd okudu, Ali'nin durumunu ve biatten geri kalışını anlattı; onun özrünü kabul ettiğini belirtti ve Allah'tan mağfiret diledi. Sonra Ali kalktı, istiğfar etti, teşehhüd okudu, Ebû Bekir'in hakkını yüceltti ve yaptıklarının Ebû Bekir'e hasedinden veya Allah'ın ona lütfettiği makama itirazından kaynaklanmadığını söyledi. Ekledi: "Ancak biz bu yönetimde bizim de bir payımız olduğunu düşünüyorduk; fakat o bizi istişareye almadı, bu da içimizde bir kırgınlık oluşturdu." Müslümanlar bu durumdan memnun oldular ve "Doğru yaptın," dediler. Ali, bilinen doğru yola döndüğünde Müslümanlar ona yeniden yakınlaştılar.
Çeviri ve açıklama, Arapçadan Khutba World tarafından yapılmıştır.
Ebû Bekir ve Ali, mal ve liderlik konusundaki bir anlaşmazlığın ardından ilişkilerini yeniden düzelttiler.
Hadis, Peygamber ﷺ vefatından sonra mirası ve topluluğun liderliği konusunda yaşanan anlaşmazlığı ve Ebû Bekir ile Ali’nin barışmasını anlatır.
Bir savaş olmaksızın Müslüman topluluğunun eline geçen mallar.
Bu rivayete göre sıradan bir miras gibi paylaştırılmayan hayır malı.
Özel bir tahsisatı bulunan savaş ganimetlerinin beşte biri.
Klasik âlimler bu rivayetten, peygamberlerin sıradan anlamda miras bırakmadığı ve mallarının nakledilen yönergelere göre yönetildiği sonucunu çıkarırlar. Ebû Bekir, Peygamber ﷺ’i uygularken gördüğü yönetim biçimini sürdürmüştür; Peygamber’in ailesinin bu maldan yemesine izin verilmiştir. Âlimler ayrıca Ali’nin danışma ve akrabalıkla ilgili itirazını, liderlik konusundaki ayrı bir anlaşmazlık olarak ele alırlar. Görüşme ve kamuya yapılan açıklama; açıklığın, karşılıklı saygının ve topluluk birliğini yeniden sağlamanın önemini gösterir.
- Mal konusundaki bir anlaşmazlıkta ilgili anlaşmaları ve kuralları tüm taraflara açıkça anlatın.
- Anlaşmazlıkları doğrudan ve saygıyla ele alın; uzlaşma için etkin biçimde çaba gösterin.
- Liderlik meselelerinde istişareye yer verin ve kaygıları açıkça kabul ederek güveni yeniden tesis edin.
Bu sahih rivayet de Fatıma’nın Peygamber ﷺ’in malına ilişkin talebini ve Ebû Bekir’in peygamberlerin bıraktığının sadaka olduğu hükmünü uygulamasını ele alır.
Sahih al-Bukhari · #4242 (Sahih)Aynı bölümdeki bu rivayet, Peygamber ﷺ’in bıraktığı mala yönelik talepler hakkında ek bağlam sunar.
Her gün kendi dilinde bir hadis
Uygulama sana her gün açıklamalı bir hadis sunar; telefonunda widget olarak da kullanabilirsin. Ücretsizdir.