Sahih al-Bukhari, 4531. hadis
Abdullah ibn Abbas rivayet etti. Kendi çevirimiz ve açıklamamızla birlikte Arapça metin.
Abdullah ibn Abbas tarafından rivayet edildi
Sahih al-Bukhari bir bütün olarak sahih kabul edilir.
Rivayet
حَدَّثَنَا إِسْحَاقُ، حَدَّثَنَا رَوْحٌ، حَدَّثَنَا شِبْلٌ، عَنِ ابْنِ أَبِي نَجِيحٍ، عَنْ مُجَاهِدٍ، {وَالَّذِينَ يُتَوَفَّوْنَ مِنْكُمْ وَيَذَرُونَ أَزْوَاجًا} قَالَ كَانَتْ هَذِهِ الْعِدَّةُ تَعْتَدُّ عِنْدَ أَهْلِ زَوْجِهَا وَاجِبٌ، فَأَنْزَلَ اللَّهُ {وَالَّذِينَ يُتَوَفَّوْنَ مِنْكُمْ وَيَذَرُونَ أَزْوَاجًا وَصِيَّةً لأَزْوَاجِهِمْ مَتَاعًا إِلَى الْحَوْلِ غَيْرَ إِخْرَاجٍ فَإِنْ خَرَجْنَ فَلاَ جُنَاحَ عَلَيْكُمْ فِيمَا فَعَلْنَ فِي أَنْفُسِهِنَّ مِنْ مَعْرُوفٍ} قَالَ جَعَلَ اللَّهُ لَهَا تَمَامَ السَّنَةِ سَبْعَةَ أَشْهُرٍ وَعِشْرِينَ لَيْلَةً وَصِيَّةً، إِنْ شَاءَتْ سَكَنَتْ فِي وَصِيَّتِهَا، وَإِنْ شَاءَتْ خَرَجَتْ، وَهْوَ قَوْلُ اللَّهِ تَعَالَى {غَيْرَ إِخْرَاجٍ فَإِنْ خَرَجْنَ فَلاَ جُنَاحَ عَلَيْكُمْ} فَالْعِدَّةُ كَمَا هِيَ وَاجِبٌ عَلَيْهَا. زَعَمَ ذَلِكَ عَنْ مُجَاهِدٍ. وَقَالَ عَطَاءٌ قَالَ ابْنُ عَبَّاسٍ نَسَخَتْ هَذِهِ الآيَةُ عِدَّتَهَا عِنْدَ أَهْلِهَا، فَتَعْتَدُّ حَيْثُ شَاءَتْ، وَهْوَ قَوْلُ اللَّهِ تَعَالَى {غَيْرَ إِخْرَاجٍ}. قَالَ عَطَاءٌ إِنْ شَاءَتِ اعْتَدَّتْ عِنْدَ أَهْلِهِ وَسَكَنَتْ فِي وَصِيَّتِهَا، وَإِنْ شَاءَتْ خَرَجَتْ لِقَوْلِ اللَّهِ تَعَالَى {فَلاَ جُنَاحَ عَلَيْكُمْ فِيمَا فَعَلْنَ}. قَالَ عَطَاءٌ ثُمَّ جَاءَ الْمِيرَاثُ فَنَسَخَ السُّكْنَى فَتَعْتَدُّ حَيْثُ شَاءَتْ، وَلاَ سُكْنَى لَهَا. وَعَنْ مُحَمَّدِ بْنِ يُوسُفَ حَدَّثَنَا وَرْقَاءُ عَنِ ابْنِ أَبِي نَجِيحٍ عَنْ مُجَاهِدٍ بِهَذَا. وَعَنِ ابْنِ أَبِي نَجِيحٍ عَنْ عَطَاءٍ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ قَالَ نَسَخَتْ هَذِهِ الآيَةُ عِدَّتَهَا فِي أَهْلِهَا، فَتَعْتَدُّ حَيْثُ شَاءَتْ لِقَوْلِ اللَّهِ {غَيْرَ إِخْرَاجٍ} نَحْوَهُ.
Bize İshâk anlattı, bize Ravh anlattı, bize Şibl anlattı; İbn Ebî Necîh'ten, o da Mücâhid'den rivayet etti. {İçinizden vefat edip geride eşler bırakan kimseler...} âyeti hakkında şöyle dedi:
"Bu iddet süresini kadının kocasının ailesinin yanında geçirmesi vacipti." Bunun üzerine Allah şu âyeti indirdi: {İçinizden vefat edip geride eşler bırakan kimseler, eşleri için evden çıkarılmaksızın bir yıla kadar nafaka ve mesken hususunda vasiyette bulunsunlar. Eğer kendileri çıkıp giderlerse, meşru bir şekilde kendileri hakkında yaptıklarından dolayı size bir günah yoktur.} Mücâhid dedi ki: "Allah, bu vasiyetle birlikte ona iddet süresine ek olarak yedi ay yirmi gece daha hak tanıdı; böylece süre bir yılı tamamlamış oldu. Dilerse vasiyet gereği evinde kalır, dilerse çıkar. Bu, Yüce Allah'ın {evden çıkarılmaksızın. Eğer kendileri çıkıp giderlerse, size bir günah yoktur} sözünün anlamıdır. Ancak iddet süresi olduğu gibi kadın üzerinde vaciptir." Bu görüş Mücâhid'den nakledilmiştir. Atâ ise şöyle demiştir: İbn Abbâs, "Bu âyet, kadının iddetini kocasının ailesinin yanında geçirme yükümlülüğünü neshetmiştir; artık iddetini nerede dilerse orada geçirir. Bu, Yüce Allah'ın {evden çıkarılmaksızın} sözünün gereğidir," buyurmuştur. Atâ devamla şunu söylemiştir: "Kadın dilerse vasiyet gereği kocasının evinde kalıp iddetini orada geçirir, dilerse Yüce Allah'ın {yaptıklarından dolayı size bir günah yoktur} sözü uyarınca evden çıkabilir." Atâ ayrıca şöyle demiştir: "Sonra miras hükümleri geldi ve mesken hakkını neshetti; artık kadın iddetini nerede dilerse orada geçirir ve onun için zorunlu bir mesken hakkı kalmamıştır." Muhammed b. Yûsuf kanalıyla Varkâ', İbn Ebî Necîh'ten, o da Mücâhid'den aynı şekilde rivayet etmiştir. Yine İbn Ebî Necîh'ten, Atâ'dan, o da İbn Abbâs'tan şöyle rivayet etmiştir: "Bu âyet, kadının kocasının ailesinin yanında beklemesini neshetmiştir; Allah'ın {evden çıkarılmaksızın} söğü uyarınca iddetini nerede dilerse orada geçirir." Aynı anlamdadır.
Çeviri ve açıklama, Arapçadan Khutba World tarafından yapılmıştır.
Dul kadın belirlenmiş bekleme süresini tamamlar; ikamet ve nafaka ayrı meselelerdir.
Eşin vefatından veya boşanmadan sonra öngörülen bekleme süresi.
Önceki bir hükmün daha sonraki bir vahiy tarafından kaldırılması veya değiştirilmesi.
Kadının bekleme süresi boyunca vefat eden eşinin evinde kalma hakkı.
Bu rivayet, Kur’an’ın 2:234 ve 2:240. ayetlerine ilişkin erken dönemden çeşitli açıklamaları bir araya getirir. Mücahid, farz olan ‘iddet ile vasiyete göre evde kalma ya da ayrılma imkânını birbirinden ayırır. İbn Abbas ve Ata, kadının eşinin ailesinin yanında kalma yükümlülüğünün kaldırıldığını açıklar; Ata ayrıca sonraki miras hükümlerinin ikamet hakkını sona erdirdiğini belirtir. Dolayısıyla metin, Hz. Peygamber ﷺ’den bağımsız bir söz aktarmaktan ziyade, ardışık hükümlerin yorumlanmasındaki farklılıkları belgelendirir. Belirli bir duruma uygularken kabul görmüş bir fıkıh yorumuna başvurulmalı ve yetkin bir âlime danışılmalıdır.
- Farz olan bekleme süresiyle kadının bu süreyi nerede geçireceği meselesini birbirinden ayırın.
- Klasik yorumlardaki farklılıkları dikkatle ele alın; kanıt olmadan tek bir görüşü bütün âlimlere atfetmeyin.
- ‘İddet ve barınma konusunda pratik bir mesele varsa, koşulları bilen yetkin bir uzmana danışın.
Bu rivayet dul kadınların bekleme süresine ilişkin ayetlerin yorumunu ele alır ve bu nedenle tefsir konusuyla bağlantılıdır.
Sahih al-Bukhari · #4532 (Sahih)Sahih al-Bukhari’de bu rivayetin hemen yanında yer alır ve Kur’an açıklamalarının daha geniş bağlamını anlamaya yardımcı olur.
Her gün kendi dilinde bir hadis
Uygulama sana her gün açıklamalı bir hadis sunar; telefonunda widget olarak da kullanabilirsin. Ücretsizdir.