Sahih al-Bukhari, 4726. hadis
Ubayy ibn Ka'b rivayet etti. Kendi çevirimiz ve açıklamamızla birlikte Arapça metin.
Ubayy ibn Ka'b tarafından rivayet edildi
Sahih al-Bukhari bir bütün olarak sahih kabul edilir.
Rivayet
حَدَّثَنَا إِبْرَاهِيمُ بْنُ مُوسَى، أَخْبَرَنَا هِشَامُ بْنُ يُوسُفَ، أَنَّ ابْنَ جُرَيْجٍ، أَخْبَرَهُمْ قَالَ أَخْبَرَنِي يَعْلَى بْنُ مُسْلِمٍ، وَعَمْرُو بْنُ دِينَارٍ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ جُبَيْرٍ، يَزِيدُ أَحَدُهُمَا عَلَى صَاحِبِهِ وَغَيْرَهُمَا قَدْ سَمِعْتُهُ يُحَدِّثُهُ عَنْ سَعِيدٍ قَالَ إِنَّا لَعِنْدَ ابْنِ عَبَّاسٍ فِي بَيْتِهِ، إِذْ قَالَ سَلُونِي قُلْتُ أَىْ أَبَا عَبَّاسٍ ـ جَعَلَنِي اللَّهُ فِدَاكَ ـ بِالْكُوفَةِ رَجُلٌ قَاصٌّ يُقَالُ لَهُ نَوْفٌ، يَزْعُمُ أَنَّهُ لَيْسَ بِمُوسَى بَنِي إِسْرَائِيلَ، أَمَّا عَمْرٌو فَقَالَ لِي قَالَ قَدْ كَذَبَ عَدُوُّ اللَّهِ، وَأَمَّا يَعْلَى فَقَالَ لِي قَالَ ابْنُ عَبَّاسٍ حَدَّثَنِي أُبَىُّ بْنُ كَعْبٍ قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " مُوسَى رَسُولُ اللَّهِ ـ عَلَيْهِ السَّلاَمُ ـ قَالَ ذَكَّرَ النَّاسَ يَوْمًا حَتَّى إِذَا فَاضَتِ الْعُيُونُ، وَرَقَّتِ الْقُلُوبُ وَلَّى، فَأَدْرَكَهُ رَجُلٌ، فَقَالَ أَىْ رَسُولَ اللَّهِ هَلْ فِي الأَرْضِ أَحَدٌ أَعْلَمُ مِنْكَ قَالَ لاَ، فَعَتَبَ عَلَيْهِ إِذْ لَمْ يَرُدَّ الْعِلْمَ إِلَى اللَّهِ قِيلَ بَلَى قَالَ أَىْ رَبِّ فَأَيْنَ قَالَ بِمَجْمَعِ الْبَحْرَيْنِ قَالَ أَىْ رَبِّ اجْعَلْ لِي عَلَمًا أَعْلَمُ ذَلِكَ بِهِ ". فَقَالَ لِي عَمْرٌو قَالَ " حَيْثُ يُفَارِقُكَ الْحُوتُ ". وَقَالَ لِي يَعْلَى قَالَ " خُذْ نُونًا مَيِّتًا حَيْثُ يُنْفَخُ فِيهِ الرُّوحُ، فَأَخَذَ حُوتًا فَجَعَلَهُ فِي مِكْتَلٍ فَقَالَ لِفَتَاهُ لاَ أُكَلِّفُكَ إِلاَّ أَنْ تُخْبِرَنِي بِحَيْثُ يُفَارِقُكَ الْحُوتُ. قَالَ مَا كَلَّفْتَ كَثِيرًا فَذَلِكَ قَوْلُهُ جَلَّ ذِكْرُهُ {وَإِذْ قَالَ مُوسَى لِفَتَاهُ} يُوشَعَ بْنِ نُونٍ ـ لَيْسَتْ عَنْ سَعِيدٍ ـ قَالَ فَبَيْنَمَا هُوَ فِي ظِلِّ صَخْرَةٍ فِي مَكَانٍ ثَرْيَانَ، إِذْ تَضَرَّبَ الْحُوتُ، وَمُوسَى نَائِمٌ، فَقَالَ فَتَاهُ لاَ أُوقِظُهُ حَتَّى إِذَا اسْتَيْقَظَ نَسِيَ أَنْ يُخْبِرَهُ، وَتَضَرَّبَ الْحُوتُ، حَتَّى دَخَلَ الْبَحْرَ فَأَمْسَكَ اللَّهُ عَنْهُ جِرْيَةَ الْبَحْرِ حَتَّى كَأَنَّ أَثَرَهُ فِي حَجَرٍ ـ قَالَ لِي عَمْرٌو هَكَذَا كَأَنَّ أَثَرَهُ فِي حَجَرٍ، وَحَلَّقَ بَيْنَ إِبْهَامَيْهِ وَاللَّتَيْنِ تَلِيانِهِمَا ـ لَقَدْ لَقِينَا مِنْ سَفَرِنَا هَذَا نَصَبًا قَالَ قَدْ قَطَعَ اللَّهُ عَنْكَ النَّصَبَ ـ لَيْسَتْ هَذِهِ عَنْ سَعِيدٍ ـ أَخْبَرَهُ، فَرَجَعَا فَوَجَدَا خَضِرًا ـ قَالَ لِي عُثْمَانُ بْنُ أَبِي سُلَيْمَانَ ـ عَلَى طِنْفِسَةٍ خَضْرَاءَ عَلَى كَبِدِ الْبَحْرِ ـ قَالَ سَعِيدُ بْنُ جُبَيْرٍ ـ مُسَجًّى بِثَوْبِهِ قَدْ جَعَلَ طَرَفَهُ تَحْتَ رِجْلَيْهِ، وَطَرَفَهُ تَحْتَ رَأْسِهِ، فَسَلَّمَ عَلَيْهِ مُوسَى، فَكَشَفَ عَنْ وَجْهِهِ، وَقَالَ هَلْ بِأَرْضِي مِنْ سَلاَمٍ مَنْ أَنْتَ قَالَ أَنَا مُوسَى. قَالَ مُوسَى بَنِي إِسْرَائِيلَ قَالَ نَعَمْ. قَالَ فَمَا شَأْنُكَ قَالَ جِئْتُ لِتُعَلِّمَنِي مِمَّا عُلِّمْتَ رَشَدًا. قَالَ أَمَا يَكْفِيكَ أَنَّ التَّوْرَاةَ بِيَدَيْكَ، وَأَنَّ الْوَحْىَ يَأْتِيكَ، يَا مُوسَى إِنَّ لِي عِلْمًا لاَ يَنْبَغِي لَكَ أَنْ تَعْلَمَهُ وَإِنَّ لَكَ عِلْمًا لاَ يَنْبَغِي لِي أَنْ أَعْلَمَهُ، فَأَخَذَ طَائِرٌ بِمِنْقَارِهِ مِنَ الْبَحْرِ وَقَالَ وَاللَّهِ مَا عِلْمِي وَمَا عِلْمُكَ فِي جَنْبِ عِلْمِ اللَّهِ إِلاَّ كَمَا أَخَذَ هَذَا الطَّائِرُ بِمِنْقَارِهِ مِنَ الْبَحْرِ، حَتَّى إِذَا رَكِبَا فِي السَّفِينَةِ وَجَدَا مَعَابِرَ صِغَارًا تَحْمِلُ أَهْلَ هَذَا السَّاحِلِ إِلَى أَهْلِ هَذَا السَّاحِلِ الآخَرِ عَرَفُوهُ، فَقَالُوا عَبْدُ اللَّهِ الصَّالِحُ ـ قَالَ قُلْنَا لِسَعِيدٍ خَضِرٌ قَالَ نَعَمْ ـ لاَ نَحْمِلُهُ بِأَجْرٍ، فَخَرَقَهَا وَوَتَدَ فِيهَا وَتِدًا. قَالَ مُوسَى أَخَرَقْتَهَا لِتُغْرِقَ أَهْلَهَا لَقَدْ جِئْتَ شَيْئًا إِمْرًا ـ قَالَ مُجَاهِدٌ مُنْكَرًا ـ قَالَ أَلَمْ أَقُلْ إِنَّكَ لَنْ تَسْتَطِيعَ مَعِي صَبْرًا كَانَتِ الأُولَى نِسْيَانًا وَالْوُسْطَى شَرْطًا وَالثَّالِثَةُ عَمْدًا قَالَ لاَ تُؤَاخِذْنِي بِمَا نَسِيتُ وَلاَ تُرْهِقْنِي مِنْ أَمْرِي عُسْرًا، لَقِيَا غُلاَمًا فَقَتَلَهُ ـ قَالَ يَعْلَى قَالَ سَعِيدٌ ـ وَجَدَ غِلْمَانًا يَلْعَبُونَ، فَأَخَذَ غُلاَمًا كَافِرًا ظَرِيفًا فَأَضْجَعَهُ، ثُمَّ ذَبَحَهُ بِالسِّكِّينِ. قَالَ أَقَتَلْتَ نَفْسًا زَكِيَّةً بِغَيْرِ نَفْسٍ لَمْ تَعْمَلْ بِالْحِنْثِ ـ وَكَانَ ابْنُ عَبَّاسٍ قَرَأَهَا زَكِيَّةً زَاكِيَةً مُسْلِمَةً كَقَوْلِكَ غُلاَمًا زَكِيًّا ـ فَانْطَلَقَا، فَوَجَدَا جِدَارًا يُرِيدُ أَنْ يَنْقَضَّ فَأَقَامَهُ ـ قَالَ سَعِيدٌ بِيَدِهِ هَكَذَا ـ وَرَفَعَ يَدَهُ فَاسْتَقَامَ ـ قَالَ يَعْلَى ـ حَسِبْتُ أَنَّ سَعِيدًا قَالَ فَمَسَحَهُ بِيَدِهِ فَاسْتَقَامَ، لَوْ شِئْتَ لاَتَّخَذْتَ عَلَيْهِ أَجْرًا ـ قَالَ سَعِيدٌ أَجْرًا نَأْكُلُهُ ـ وَكَانَ وَرَاءَهُمْ، وَكَانَ أَمَامَهُمْ ـ قَرَأَهَا ابْنُ عَبَّاسٍ أَمَامَهُمْ مَلِكٌ ـ يَزْعُمُونَ عَنْ غَيْرِ سَعِيدٍ أَنَّهُ هُدَدُ بْنُ بُدَدٍ، وَالْغُلاَمُ الْمَقْتُولُ، اسْمُهُ يَزْعُمُونَ جَيْسُورٌ مَلِكٌ يَأْخُذُ كُلَّ سَفِينَةٍ غَصْبًا، فَأَرَدْتُ إِذَا هِيَ مَرَّتْ بِهِ أَنْ يَدَعَهَا لِعَيْبِهَا، فَإِذَا جَاوَزُوا أَصْلَحُوهَا فَانْتَفَعُوا بِهَا وَمِنْهُمْ مَنْ يَقُولُ سَدُّوهَا بِقَارُورَةٍ وَمِنْهُمْ مَنْ يَقُولُ بِالْقَارِ، كَانَ أَبَوَاهُ مُؤْمِنَيْنِ، وَكَانَ كَافِرًا فَخَشِينَا أَنْ يُرْهِقَهُمَا طُغْيَانًا وَكُفْرًا، أَنْ يَحْمِلَهُمَا حُبُّهُ عَلَى أَنْ يُتَابِعَاهُ عَلَى دِينِهِ فَأَرَدْنَا أَنْ يُبَدِّلَهُمَا رَبُّهُمَا خَيْرًا مِنْهُ زَكَاةً لِقَوْلِهِ أَقَتَلْتَ نَفْسًا زَكِيَّةً وَأَقْرَبَ رُحْمًا هُمَا بِهِ أَرْحَمُ مِنْهُمَا بِالأَوَّلِ، الَّذِي قَتَلَ خَضِرٌ وَزَعَمَ غَيْرُ سَعِيدٍ أَنَّهُمَا أُبْدِلاَ جَارِيَةً، وأَمَّا دَاوُدُ بْنُ أَبِي عَاصِمٍ فَقَالَ عَنْ غَيْرِ وَاحِدٍ إِنَّهَا جَارِيَةٌ".
İbrahim b. Musa bize anlattı, Hişam b. Yusuf bize İbn Cüreyc'in kendilerine şöyle haber verdiğini bildirdi: Ya'la b. Müslim ve Amr b. Dinar, Said b. Cübeyr'den rivayet ettiler; biri diğerinin anlatımına ekleme yaptı, başkalarından da onun bu hadisi anlattığını işittim. Said dedi ki: Biz İbn Abbas'ın evinde onun yanındayken o bize:
"Bana sorun" dedi. Ben de: "Ey Ebu Abbas! Allah beni sana feda etsin! Kufe'de Nevf adında bir kıssahan var, o sizin bahsettiğiniz kişinin İsrailoğulları'nın Musası olmadığını iddia ediyor" dedim. Amr bana dedi ki: "İbn Abbas: 'Allah'ın düşmanı yalan söylemiştir' buyurdu." Ya'la ise bana şunu dedi: "İbn Abbas şöyle dedi: Ubey b. Ka'b bana anlattı, Resûlullah ﷺ buyurdular ki: 'Allah'ın elçisi Musa -selam üzerine olsun- bir gün insanlara vaaz verdi; öyle ki gözler yaşardı, kalpler yumuşadı. Sonra oradan ayrıldı, ancak bir adam ona yetişip: "Ey Allah'ın Elçisi! Yeryüzünde senden daha bilgili biri var mı?" diye sordu. Musa: "Hayır" dedi. Bunun üzerine Allah, ilmi kendisine nispet etmediği için onu uyardı ve: "Evet (vardır)" buyuruldu. Musa: "Ey Rabbim! Nerededir o?" diye sordu. Allah: "İki denizin birleştiği yerde" buyurdu. Musa: "Ey Rabbim! Orayı bilmem için bana bir alamet kıl" dedi.' Amr bana dedi ki: "Allah buyurdu ki: 'Balığın seni terk ettiği yer.' Ya'la ise bana: "Allah buyurdu ki: 'Ölü bir balık al; ruhun üflendiği yer orasıdır'" dedi. Bunun üzerine Musa bir balık aldı, sepete koydu ve genç yardımcısına: "Senden sadece balığın seni terk ettiği yeri bana haber vermeni istiyorum, başka bir külfet yüklemiyorum" dedi. Genç: "Bu fazla bir şey değil" dedi. Bu, Yüce Allah'ın şu sözüdür: {Hani Musa genç arkadaşına demişti ki...} [Kehf, 18/60]. Bu genç Yuşa b. Nun'dur -bu kısım Said'den değildir-. Resûlullah ﷺ devamla buyurdular: "Genç yardımcı kayanın gölgesinde, nemli bir yerdeyken balık çırpındı; Musa ise uyuyordu. Genç: 'Onu uyandırmayayım' dedi. Musa uyanınca genç ona balığın çıktığını haber vermeyi unuttu. Balık denize girdi; Allah denizin akıntısını balığın etrafından kesti, öyle ki izi sanki taş üzerinde bir oyuk gibi kaldı." Amr başparmaklarıyla işaret parmaklarını birleştirerek bana: "İşte böyle, sanki izi taşta gibiydi" dedi. Musa: "Bu yolculuğumuzda gerçekten çok yorulduk" dedi. -Bu kısım Said'den değildir.- Sonra geri döndüler ve Hızır'ı buldular. Osman b. Ebi Süleyman bana dedi ki: "Denizin ortasında yeşil bir hasır üzerindeydi." Said b. Cübeyr dedi ki: Üzerine örtünmüştü, bir ucu ayaklarının altında, diğer ucu başının altındaydı. Musa ona selam verdi. Hızır yüzünü açtı ve şaşkınlıkla: "Benim diyarımda selam mı var? Sen kimsin?" dedi. Musa: "Ben Musa'yım" dedi. Hızır: "İsrailoğulları'nın Musası mı?" diye sordu. Musa: "Evet" dedi. Hızır: "İşin nedir?" diye sordu. Musa: "Bana öğretilen hikmetten bana da öğretmen için geldim" dedi. Hızır: "Tevrat senin elindeyken ve sana vahiy gelirken bu sana yetmiyor mu ey Musa? Şüphesiz benim öyle bir ilmim var ki senin onu bilmen uygun olmaz; senin de öyle bir ilmin var ki benim onu bilmem uygun olmaz" dedi. O sırada bir kuş gagasıyla denizden su aldı. Hızır: "Vallahi benim ilmim ve senin ilmin, Allah'ın ilminin yanında ancak bu kuşun gagasıyla denizden aldığı kadardır" dedi. Nihayet gemiye bindiklerinde, sahil halkını karşı sahile taşıyan küçük kayıklar buldular. Gemiciler Hızır'ı tanıdılar ve: "Allah'ın salih kulu" -Said'e sorduk: "Bu Hızır mıydı?" Dedi ki: "Evet"- "Biz onu ücretle taşımayız" dediler. Hızır gemiyi deldi ve içine bir takoz çaktı. Musa: "Gemidekileri boğmak için mi deldin? Andolsun çok kötü bir şey yaptın!" dedi. Mücahid dedi ki: "Yani inkar edilecek bir şey." Hızır: "Senin benimle sabredemeyeceğini söylemedim mi?" dedi. Birincisi unutma eseri, ikincisi şart koşma, üçüncüsü ise kasten yapılmıştı. Musa: "Unuttuğum şeyden dolayı beni sorgulama ve işimde bana güçlük çıkarma" dedi. Sonra bir çocukla karşılaştılar ve Hızır onu öldürdü. Ya'la dedi ki: Said şöyle anlattı: "Oyun oynayan çocuklar buldular. Hızır kafir ama güzel bir çocuğu tuttu, yere yatırdı ve bıçakla boğazladı." Musa: "Bir cana karşılık olmaksızın tertemiz bir canı mı öldürdün? Andolsun çok kötü bir şey yaptın!" dedi. İbn Abbas buradaki 'zekiyye' kelimesini 'tertemiz, müslüman' olarak okurdu, tıpkı 'temiz bir çocuk' denildiği gibi. Sonra yola devam ettiler ve yıkılmak üzere olan bir duvar buldular; Hızır onu doğrulttu. Said eliyle işaret ederek: "Elini kaldırdı ve duvar düzeldi" dedi. Ya'la: "Sanırım Said 'Eliyle sıvadı ve düzeldi' dedi" diye belirtti. Musa: "Dileseydin buna karşılık bir ücret alabilirdin" dedi. Said: "Yiyeceğimiz bir ücret" dedi. Önlerinde -veya arkalarında, İbn Abbas 'önlerinde' diye okudu- bir kral vardı. Said dışındaki kaynaklarda bu kralın Hüded b. Büded olduğu, öldürülen çocuğun adının ise Caysur olduğu söylenir. Bu kral her gemiyi gasp ederdi. Hızır dedi ki: "Gemi onun yanından geçerken kusurlu olduğu için bırakmasını, geçtikten sonra tamir edip faydalanmalarını istedim." Kimisi deliği şişeyle, kimisi katranla kapattıklarını söyledi. "Anne babası mümindi, çocuk ise kafirdi; azgınlığı ve küfrüyle onları sıkıntıya sokmasından, sevgisinin onları kendi dinine uymaya sürüklemesinden korktuk. Rablerinin onlara bundan daha temiz ve merhamete daha yakın birini vermesini diledik." Bu, Musa'nın "Tertemiz bir canı mı öldürdün?" sözüne cevaptı. "Merhamete daha yakın" ifadesi, anne babanın bu yeni çocuğa, Hızır'ın öldürdüğü ilk çocuktan daha merhametli olacağı anlamına gelir. Said dışındaki raviler onların yerine bir kız çocuğu verildiğini söylediler. Davud b. Ebi Asım birden fazla kişiden bunun bir kız çocuğu olduğunu nakletti.
Çeviri ve açıklama, Arapçadan Khutba World tarafından yapılmıştır.
Musa, insan bilgisinin sınırlı olduğunu ve sabır gerektirdiğini öğretir.
Allah’ın kendisine özel bir bilgi verdiği salih bir kul.
Musa’nın Al-Khidr’i araması gereken ve balık işaretiyle tanınan yer.
Musa’ya yolculuğunda eşlik eden kişi; rivayette Yusha ibn Nun olarak tanıtılır.
Âlimler bu rivayetten bilginin tek bir kişide toplanmadığı ve bilginin Allah’a nispet edilmesi gerektiği sonucunu çıkarırlar. Bu karşılaşma ayrıca öğrencinin sabır ve saygıya ihtiyaç duyduğunu, öğretmenin ise sınırlar ve şartlar koyabileceğini öğretir. Olaylar, insanların yalnızca bir kısmını görebildiği şeylerin ardındaki hikmeti Allah’ın bildiğini gösterir; ancak kişiye zulmetme veya öldürme izni vermez. Dört Sünni fıkıh mezhebi bu rivayetten öldürme yasağına genel bir istisna çıkarmaz: İnsanların kararları vahyedilmiş hukuka bağlı kalır.
- Cevabından emin olmadığın bir şey sorulduğunda, “En doğrusunu Allah bilir” de ve güvenilir bilgi ara.
- Bir öğretmenden açıklama iste ve bir durumun ardındaki tüm nedenleri henüz bilmiyorsan sabırlı ol.
- Güvenilir bilgi olmadan zor bir olay hakkında hüküm verme; zulmü haklı göstermeden Allah’a güven.
Her gün kendi dilinde bir hadis
Uygulama sana her gün açıklamalı bir hadis sunar; telefonunda widget olarak da kullanabilirsin. Ücretsizdir.