Sahih al-Bukhari, 4727. hadis
Ubayy ibn Ka'b rivayet etti. Kendi çevirimiz ve açıklamamızla birlikte Arapça metin.
Ubayy ibn Ka'b tarafından rivayet edildi
Sahih al-Bukhari bir bütün olarak sahih kabul edilir.
Rivayet
حَدَّثَنِي قُتَيْبَةُ بْنُ سَعِيدٍ، قَالَ حَدَّثَنِي سُفْيَانُ بْنُ عُيَيْنَةَ، عَنْ عَمْرِو بْنِ دِينَارٍ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ جُبَيْرٍ، قَالَ قُلْتُ لاِبْنِ عَبَّاسٍ إِنَّ نَوْفًا الْبَكَالِيَّ يَزْعُمُ أَنَّ مُوسَى بَنِي إِسْرَائِيلَ لَيْسَ بِمُوسَى الْخَضِرِ. فَقَالَ كَذَبَ عَدُوُّ اللَّهِ حَدَّثَنَا أُبَىُّ بْنُ كَعْبٍ عَنْ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ " قَامَ مُوسَى خَطِيبًا فِي بَنِي إِسْرَائِيلَ فَقِيلَ لَهُ أَىُّ النَّاسِ أَعْلَمُ قَالَ أَنَا، فَعَتَبَ اللَّهُ عَلَيْهِ، إِذْ لَمْ يَرُدَّ الْعِلْمَ إِلَيْهِ، وَأَوْحَى إِلَيْهِ بَلَى عَبْدٌ مِنْ عِبَادِي بِمَجْمَعِ الْبَحْرَيْنِ، هُوَ أَعْلَمُ مِنْكَ قَالَ أَىْ رَبِّ كَيْفَ السَّبِيلُ إِلَيْهِ قَالَ تَأْخُذُ حُوتًا فِي مِكْتَلٍ فَحَيْثُمَا فَقَدْتَ الْحُوتَ فَاتَّبِعْهُ قَالَ فَخَرَجَ مُوسَى، وَمَعَهُ فَتَاهُ يُوشَعُ بْنُ نُونٍ، وَمَعَهُمَا الْحُوتُ حَتَّى انْتَهَيَا إِلَى الصَّخْرَةِ، فَنَزَلاَ عِنْدَهَا قَالَ فَوَضَعَ مُوسَى رَأْسَهُ فَنَامَ ـ قَالَ سُفْيَانُ وَفِي حَدِيثِ غَيْرِ عَمْرٍو قَالَ ـ وَفِي أَصْلِ الصَّخْرَةِ عَيْنٌ يُقَالُ لَهَا الْحَيَاةُ لاَ يُصِيبُ مِنْ مَائِهَا شَىْءٌ إِلاَّ حَيِيَ، فَأَصَابَ الْحُوتَ مِنْ مَاءِ تِلْكَ الْعَيْنِ، قَالَ فَتَحَرَّكَ، وَانْسَلَّ مِنَ الْمِكْتَلِ، فَدَخَلَ الْبَحْرَ فَلَمَّا اسْتَيْقَظَ مُوسَى {قَالَ لِفَتَاهُ آتِنَا غَدَاءَنَا} الآيَةَ قَالَ وَلَمْ يَجِدِ النَّصَبَ حَتَّى جَاوَزَ مَا أُمِرَ بِهِ، قَالَ لَهُ فَتَاهُ يُوشَعُ بْنُ نُونٍ {أَرَأَيْتَ إِذْ أَوَيْنَا إِلَى الصَّخْرَةِ فَإِنِّي نَسِيتُ الْحُوتَ} الآيَةَ قَالَ فَرَجَعَا يَقُصَّانِ فِي آثَارِهِمَا، فَوَجَدَا فِي الْبَحْرِ كَالطَّاقِ مَمَرَّ الْحُوتِ، فَكَانَ لِفَتَاهُ عَجَبًا، وَلِلْحُوتِ سَرَبًا قَالَ فَلَمَّا انْتَهَيَا إِلَى الصَّخْرَةِ، إِذْ هُمَا بِرَجُلٍ مُسَجًّى بِثَوْبٍ، فَسَلَّمَ عَلَيْهِ مُوسَى قَالَ وَأَنَّى بِأَرْضِكَ السَّلاَمُ فَقَالَ أَنَا مُوسَى. قَالَ مُوسَى بَنِي إِسْرَائِيلَ قَالَ نَعَمْ هَلْ أَتَّبِعُكَ عَلَى أَنْ تُعَلِّمَنِي مِمَّا عُلِّمْتَ رَشَدًا. قَالَ لَهُ الْخَضِرُ يَا مُوسَى إِنَّكَ عَلَى عِلْمٍ مِنْ عِلْمِ اللَّهِ عَلَّمَكَهُ اللَّهُ لاَ أَعْلَمُهُ، وَأَنَا عَلَى عِلْمٍ مِنْ عِلْمِ اللَّهِ عَلَّمَنِيهِ اللَّهُ لاَ تَعْلَمُهُ. قَالَ بَلْ أَتَّبِعُكَ. قَالَ فَإِنِ اتَّبَعْتَنِي فَلاَ تَسْأَلْنِي عَنْ شَىْءٍ حَتَّى أُحْدِثَ لَكَ مِنْهُ ذِكْرًا، فَانْطَلَقَا يَمْشِيَانِ عَلَى السَّاحِلِ فَمَرَّتْ بِهِمَا سَفِينَةٌ فَعُرِفَ الْخَضِرُ فَحَمَلُوهُمْ فِي سَفِينَتِهِمْ بِغَيْرِ نَوْلٍ ـ يَقُولُ بِغَيْرِ أَجْرٍ ـ فَرَكِبَا السَّفِينَةَ قَالَ وَوَقَعَ عُصْفُورٌ عَلَى حَرْفِ السَّفِينَةِ، فَغَمَسَ مِنْقَارَهُ الْبَحْرَ فَقَالَ الْخَضِرُ لِمُوسَى مَا عِلْمُكَ وَعِلْمِي وَعِلْمُ الْخَلاَئِقِ فِي عِلْمِ اللَّهِ إِلاَّ مِقْدَارُ مَا غَمَسَ هَذَا الْعُصْفُورُ مِنْقَارَهُ قَالَ فَلَمْ يَفْجَأْ مُوسَى، إِذْ عَمَدَ الْخَضِرُ إِلَى قَدُومٍ فَخَرَقَ السَّفِينَةَ، فَقَالَ لَهُ مُوسَى قَوْمٌ حَمَلُونَا بِغَيْرِ نَوْلٍ، عَمَدْتَ إِلَى سَفِينَتِهِمْ فَخَرَقْتَهَا {لِتُغْرِقَ أَهْلَهَا لَقَدْ جِئْتَ} الآيَةَ فَانْطَلَقَا إِذَا هُمَا بِغُلاَمٍ يَلْعَبُ مَعَ الْغِلْمَانِ، فَأَخَذَ الْخَضِرُ بِرَأْسِهِ فَقَطَعَهُ. قَالَ لَهُ مُوسَى {أَقَتَلْتَ نَفْسًا زَكِيَّةً بِغَيْرِ نَفْسٍ لَقَدْ جِئْتَ شَيْئًا نُكْرًا * قَالَ أَلَمْ أَقُلْ لَكَ إِنَّكَ لَنْ تَسْتَطِيعَ مَعِيَ صَبْرًا} إِلَى قَوْلِهِ {فَأَبَوْا أَنْ يُضَيِّفُوهُمَا فَوَجَدَا فِيهَا جِدَارًا يُرِيدُ أَنْ يَنْقَضَّ} فَقَالَ بِيَدِهِ هَكَذَا فَأَقَامَهُ، فَقَالَ لَهُ مُوسَى إِنَّا دَخَلْنَا هَذِهِ الْقَرْيَةَ، فَلَمْ يُضَيِّفُونَا وَلَمْ يُطْعِمُونَا، لَوْ شِئْتَ لاَتَّخَذْتَ عَلَيْهِ أَجْرًا. قَالَ هَذَا فِرَاقُ بَيْنِي وَبَيْنِكَ سَأُنَبِّئُكَ بِتَأْوِيلِ مَا لَمْ تَسْتَطِعْ عَلَيْهِ صَبْرًا. فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " وَدِدْنَا أَنَّ مُوسَى صَبَرَ حَتَّى يُقَصَّ عَلَيْنَا مِنْ أَمْرِهِمَا ". قَالَ وَكَانَ ابْنُ عَبَّاسٍ يَقْرَأُ وَكَانَ أَمَامَهُمْ مَلِكٌ يَأْخُذُ كُلَّ سَفِينَةٍ صَالِحَةٍ غَصْبًا، وَأَمَّا الْغُلاَمُ فَكَانَ كَافِرًا.
Bana Kuteybe b. Saîd anlattı, dedi ki: Bana Süfyân b. Uyeyne anlattı, o da Amr b. Dînâr’dan, o da Saîd b. Cübeyr’den nakletti. Saîd b. Cübeyr şöyle dedi: İbn Abbâs’a dedim ki:
«Nevf el-Bekâlî, İsrâiloğulları’nın Mûsâ’sının, Hızır’ın yanındaki Mûsâ olmadığını iddia ediyor.» Bunun üzerine İbn Abbâs: «Allah’ın düşmanı yalan söylemiş! Bize Ubeyy b. Ka‘b, Resûlullah ﷺ’den şöyle rivayet etti» dedi: «Mûsâ, İsrâiloğulları arasında hutbe irad etmek için ayağa kalktı. Kendisine: ‘İnsanların en âlimi kimdir?’ diye soruldu. O da: ‘Benim’ diye cevap verdi. Allah, ilmi kendisine nispet etmediği için onu uyardı ve ona vahyetti: ‘Evet, iki denizin birleştiği yerde kullarımdan bir kul var ki o senden daha âlimdir.’ Mûsâ: ‘Ey Rabbim! Ona ulaşmanın yolu nedir?’ dedi. Allah: ‘Bir sepete bir balık al; balığı nerede kaybedersen orada onun izini sür (onu orada bulacaksın)’ buyurdu. Böylece Mûsâ, genç yardımcısı Yûşa‘ b. Nûn ile birlikte yola çıktı. Yanlarında bir balık olduğu halde yürüdüler ve nihayet bir kayaya vardılar; orada dinlendiler. Mûsâ başını koyup uyudu. (Süfyân der ki: Amr dışındaki bir râvinin hadisinde şöyle geçer:) Kayanın dibinde ‘Hayat’ adı verilen bir pınar vardı; suyu neye değerse o canlanırdı. O pınarın suyundan balığa da damladı. Balık hareketlendi, sepetten sıyrılıp denize girdi. Mûsâ uyanınca genç yardımcısına: «‘Yemeğimizi getir, yolculuğumuzda yorulduk’ (Kehf, 18/62) ayetindeki gibi yiyeceklerini istedi. Râvi ekledi: Mûsâ, kendisine emredilen yeri geçinceye kadar yorgunluk hissetmemişti. Genç yardımcısı Yûşa‘ b. Nûn ona: «‘Hani kayaya sığındığımız vakit, ben balığı unuttum’ (Kehf, 18/63) ayetindeki durumu hatırlattı. Râvi devamla dedi ki: İkisi geri dönüp ayak izlerini takip ettiler. Denizde balığın geçtiği yerin bir tünel gibi olduğunu gördüler; bu durum genç yardımcı için şaşılacak bir şey, balık için ise bir yol olmuştu. Kayaya vardıklarında, üzeri bir örtüyle örtülmüş bir adam gördüler. Mûsâ ona selam verdi. Adam şaşkınlıkla: «Senin memleketinde selam mı var?» dedi. Mûsâ: «Ben Mûsâ’yım» dedi. Adam: «İsrâiloğulları’nın Mûsâ’sı mısın?» diye sordu. Mûsâ: «Evet» dedi ve ekledi: «Sana öğretilen hikmetten bana da öğretmeni sağlamak üzere sana tâbi olabilir miyim?» (Kehf, 18/66). Hızır ona dedi ki: «Ey Mûsâ! Şüphesiz sen, Allah’ın sana öğrettiği ve benim bilmediğim bir ilim üzeresin; ben de Allah’ın bana öğrettiği ve senin bilmediğin bir ilim üzerindeyim.» Mûsâ: «Hayır, ben sana tâbi olacağım» dedi. Hızır: «O halde bana tâbi olursan, ben sana ondan bahsedinceye kadar hiçbir şey hakkında bana soru sorma» (Kehf, 18/70) dedi. Bundan sonra ikisi sahil boyunca yürümeye başladılar. Yanlarından bir gemi geçti; gemidekiler Hızır’ı tanıdı ve onları ücretsiz olarak gemilerine aldılar. Gemiye bindiklerinde bir serçe gelip geminin kenarına kondu ve gagasını denize daldırdı. Hızır Mûsâ’ya dedi ki: «Senin ilmin, benim ilmim ve bütün yaratıkların ilmi, Allah’ın ilminin yanında ancak bu serçenin gagasına aldığı su miktarı kadardır.» Derken Mûsâ birden şaşırdı; çünkü Hızır bir balta alıp gemiyi delmişti. Mûsâ ona: «Bu insanlar bizi karşılıksız olarak gemilerine aldılar, sen ise kasten gemilerini deldin ki içindekileri boğasın! Andolsun çok kötü bir iş yaptın!» (Kehf, 18/71) dedi. Sonra yollarına devam ettiler; çocuklarla oynayan bir oğlan çocuğu gördüler. Hızır çocuğun başından tutup onu öldürdü. Mûsâ ona: «Bir cana karşılık olmaksızın masum bir canı mı öldürdün? Andolsun çok çirkin bir iş yaptın!» (Kehf, 18/74) dedi. Hızır: «Sana demedim mi ki sen benimle asla sabredemezsin?» (Kehf, 18/75) dedi. Râvi, Kehf suresindeki «...onları misafir etmeyi reddettiler. Orada yıkılmak üzere olan bir duvar buldular» (Kehf, 18/77) kısmına kadar olan ayetleri zikretti. Hızır eliyle şöyle yaparak duvarı düzeltti. Mûsâ ona: «Bu köye girdik, bize ne ikramda bulundular ne de yemek verdiler; eğer dileseydin bunun karşılığında bir ücret alabilirdin» dedi. Hızır: «İşte bu, benimle senin aramızdaki ayrılıktır. Sabredemediğin şeylerin yorumunu sana haber vereceğim» (Kehf, 18/78) dedi. Resûlullah ﷺ buyurdu ki: «Keşke Mûsâ sabretseydi de Allah onların kıssasından bize daha fazlasını anlatmış olsaydı.» İbn Abbâs şu ayeti okurdu: «Onların önlerinde, her sağlam gemiyi zorla ele geçiren bir kral vardı» (Kehf, 18/79) ve «Çocuk ise kâfirdi.»
Çeviri ve açıklama, Arapçadan Khutba World tarafından yapılmıştır.
Musa, bilginin sınırlı olduğunu ve anlayış için sabır gerektiğini öğretir.
Saîd bin Cübeyr, İbn Abbas’a Nevfel el-Bikâlî’nin İsrailoğullarından Musa’nın, Hızır’a arkadaşlık eden Musa’dan başka biri olduğu iddiasını sordu. İbn Abbas bu rivayetle söz konusu iddiayı reddetti.
Allah’ın kendisine özel bir bilgi verdiği ve Musa’nın karşılaştığı bir kul.
Rivayete göre Musa’nın Hızır’ı araması gereken yer.
Hızır’ın, Musa’nın gördüğü olaylar hakkında daha sonra yaptığı açıklama.
Klasik âlimler, âlimin bilgisini Allah’a nispet etmesini ve başkalarının kendisinde bulunmayan bilgilere sahip olabileceğini kabul etmesini vurgular. Bu kıssa, anlayış arayışında sabırlı olmayı da öğretir. Hızır’ın olağanüstü davranışları, Allah’ın ona verdiği bilgiyle bağlantılıydı; kuralları çiğnemek veya birine zarar vermek için genel bir izin oluşturmaz.
- Bildiğiniz bir konuda, “Allah en iyisini bilir,” deyin ve başkalarının bilgisine açık olun.
- Bir şeyi anlamadığınızda açıklama isteyin; uygun olduğu sürece hüküm vermeyi erteleyin.
- Öğrenirken beklentileri açıkça belirleyin ve açıklamayı henüz bilmiyorsanız sabırlı olun.
Her gün kendi dilinde bir hadis
Uygulama sana her gün açıklamalı bir hadis sunar; telefonunda widget olarak da kullanabilirsin. Ücretsizdir.