Kur'an Tefsiri · Sahih al-Bukhari

Sahih al-Bukhari, 4725. hadis

Ubayy ibn Ka'b rivayet etti. Kendi çevirimiz ve açıklamamızla birlikte Arapça metin.

Sahih (güvenilir)Kitap: Kur'an Tefsiri
صحيح البخاري
Kim rivayet etti?

Ubayy ibn Ka'b tarafından rivayet edildi

Sahih (güvenilir)

Sahih al-Bukhari bir bütün olarak sahih kabul edilir.

Rivayet

Arapça metin

حَدَّثَنَا الْحُمَيْدِيُّ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، حَدَّثَنَا عَمْرُو بْنُ دِينَارٍ، قَالَ أَخْبَرَنِي سَعِيدُ بْنُ جُبَيْرٍ، قَالَ قُلْتُ لاِبْنِ عَبَّاسٍ إِنَّ نَوْفًا الْبَكَالِيَّ يَزْعُمُ أَنَّ مُوسَى صَاحِبَ الْخَضِرِ لَيْسَ هُوَ مُوسَى صَاحِبَ بَنِي إِسْرَائِيلَ‏.‏ فَقَالَ ابْنُ عَبَّاسٍ كَذَبَ عَدُوُّ اللَّهِ حَدَّثَنِي أُبَىُّ بْنُ كَعْبٍ أَنَّهُ سَمِعَ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَقُولُ ‏"‏ إِنَّ مُوسَى قَامَ خَطِيبًا فِي بَنِي إِسْرَائِيلَ فَسُئِلَ أَىُّ النَّاسِ أَعْلَمُ فَقَالَ أَنَا فَعَتَبَ اللَّهُ عَلَيْهِ، إِذْ لَمْ يَرُدَّ الْعِلْمَ إِلَيْهِ فَأَوْحَى اللَّهُ إِلَيْهِ إِنَّ لِي عَبْدًا بِمَجْمَعِ الْبَحْرَيْنِ، هُوَ أَعْلَمُ مِنْكَ قَالَ مُوسَى يَا رَبِّ فَكَيْفَ لِي بِهِ قَالَ تَأْخُذُ مَعَكَ حُوتًا فَتَجْعَلُهُ فِي مِكْتَلٍ، فَحَيْثُمَا فَقَدْتَ الْحُوتَ فَهْوَ ثَمَّ، فَأَخَذَ حُوتًا فَجَعَلَهُ فِي مِكْتَلٍ ثُمَّ انْطَلَقَ، وَانْطَلَقَ مَعَهُ بِفَتَاهُ يُوشَعَ بْنِ نُونٍ، حَتَّى إِذَا أَتَيَا الصَّخْرَةَ وَضَعَا رُءُوسَهُمَا فَنَامَا، وَاضْطَرَبَ الْحُوتُ فِي الْمِكْتَلِ، فَخَرَجَ مِنْهُ، فَسَقَطَ فِي الْبَحْرِ فَاتَّخَذَ سَبِيلَهُ فِي الْبَحْرِ سَرَبًا، وَأَمْسَكَ اللَّهُ عَنِ الْحُوتِ جِرْيَةَ الْمَاءِ فَصَارَ عَلَيْهِ مِثْلَ الطَّاقِ فَلَمَّا اسْتَيْقَظَ، نَسِيَ صَاحِبُهُ أَنْ يُخْبِرَهُ بِالْحُوتِ، فَانْطَلَقَا بَقِيَّةَ يَوْمِهِمَا وَلَيْلَتَهُمَا، حَتَّى إِذَا كَانَ مِنَ الْغَدِ قَالَ مُوسَى لِفَتَاهُ آتِنَا غَدَاءَنَا لَقَدْ لَقِينَا مِنْ سَفَرِنَا هَذَا نَصَبًا قَالَ وَلَمْ يَجِدْ مُوسَى النَّصَبَ حَتَّى جَاوَزَ الْمَكَانَ الَّذِي أَمَرَ اللَّهُ بِهِ فَقَالَ لَهُ فَتَاهُ أَرَأَيْتَ إِذْ أَوَيْنَا إِلَى الصَّخْرَةِ فَإِنِّي نَسِيتُ الْحُوتَ وَمَا أَنْسَانِيهِ إِلاَّ الشَّيْطَانُ أَنْ أَذْكُرَهُ، وَاتَّخَذَ سَبِيلَهُ فِي الْبَحْرِ عَجَبًا قَالَ فَكَانَ لِلْحُوتِ سَرَبًا وَلِمُوسَى وَلِفَتَاهُ عَجَبًا فَقَالَ مُوسَى ذَلِكَ مَا كُنَّا نَبْغِي فَارْتَدَّا عَلَى آثَارِهِمَا قَصَصًا قَالَ رَجَعَا يَقُصَّانِ آثَارَهُمَا حَتَّى انْتَهَيَا إِلَى الصَّخْرَةِ، فَإِذَا رَجُلٌ مُسَجًّى ثَوْبًا، فَسَلَّمَ عَلَيْهِ مُوسَى‏.‏ فَقَالَ الْخَضِرُ وَأَنَّى بِأَرْضِكَ السَّلاَمُ قَالَ أَنَا مُوسَى‏.‏ قَالَ مُوسَى بَنِي إِسْرَائِيلَ قَالَ نَعَمْ أَتَيْتُكَ لِتُعَلِّمَنِي مِمَّا عُلِّمْتَ رَشَدًا‏.‏ قَالَ إِنَّكَ لَنْ تَسْتَطِيعَ مَعِي صَبْرًا، يَا مُوسَى إِنِّي عَلَى عِلْمٍ مِنْ عِلْمِ اللَّهِ عَلَّمَنِيهِ لاَ تَعْلَمُهُ أَنْتَ وَأَنْتَ عَلَى عِلْمٍ مِنْ عِلْمِ اللَّهِ عَلَّمَكَ اللَّهُ لاَ أَعْلَمُهُ‏.‏ فَقَالَ مُوسَى سَتَجِدُنِي إِنْ شَاءَ اللَّهُ صَابِرًا، وَلاَ أَعْصِي لَكَ أَمْرًا‏.‏ فَقَالَ لَهُ الْخَضِرُ، فَإِنِ اتَّبَعْتَنِي فَلاَ تَسْأَلْنِي عَنْ شَىْءٍ حَتَّى أُحْدِثَ لَكَ مِنْهُ ذِكْرًا، فَانْطَلَقَا يَمْشِيَانِ عَلَى سَاحِلِ الْبَحْرِ، فَمَرَّتْ سَفِينَةٌ فَكَلَّمُوهُمْ أَنْ يَحْمِلُوهُمْ، فَعَرَفُوا الْخَضِرَ، فَحَمَلُوهُ بِغَيْرِ نَوْلٍ فَلَمَّا رَكِبَا فِي السَّفِينَةِ، لَمْ يَفْجَأْ إِلاَّ وَالْخَضِرُ قَدْ قَلَعَ لَوْحًا مِنْ أَلْوَاحِ السَّفِينَةِ بِالْقَدُومِ‏.‏ فَقَالَ لَهُ مُوسَى قَوْمٌ حَمَلُونَا بِغَيْرِ نَوْلٍ، عَمَدْتَ إِلَى سَفِينَتِهِمْ فَخَرَقْتَهَا لِتُغْرِقَ أَهْلَهَا لَقَدْ جِئْتَ شَيْئًا إِمْرًا‏.‏ قَالَ أَلَمْ أَقُلْ إِنَّكَ لَنْ تَسْتَطِيعَ مَعِي صَبْرًا‏.‏ قَالَ لاَ تُؤَاخِذْنِي بِمَا نَسِيتُ وَلاَ تُرْهِقْنِي مِنْ أَمْرِي عُسْرًا ‏"‏‏.‏ قَالَ وَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ وَكَانَتِ الأُولَى مِنْ مُوسَى نِسْيَانًا قَالَ وَجَاءَ عُصْفُورٌ فَوَقَعَ عَلَى حَرْفِ السَّفِينَةِ فَنَقَرَ فِي الْبَحْرِ نَقْرَةً، فَقَالَ لَهُ الْخَضِرُ مَا عِلْمِي وَعِلْمُكَ مِنْ عِلْمِ اللَّهِ إِلاَّ مِثْلُ مَا نَقَصَ هَذَا الْعُصْفُورُ مِنْ هَذَا الْبَحْرِ ثُمَّ خَرَجَا مِنَ السَّفِينَةِ، فَبَيْنَا هُمَا يَمْشِيَانِ عَلَى السَّاحِلِ، إِذْ أَبْصَرَ الْخَضِرُ غُلاَمًا يَلْعَبُ مَعَ الْغِلْمَانِ، فَأَخَذَ الْخَضِرُ رَأْسَهُ بِيَدِهِ فَاقْتَلَعَهُ بِيَدِهِ فَقَتَلَهُ‏.‏ فَقَالَ لَهُ مُوسَى أَقَتَلْتَ نَفْسًا زَاكِيَةً بِغَيْرِ نَفْسٍ لَقَدْ جِئْتَ شَيْئًا نُكْرًا‏.‏ قَالَ أَلَمْ أَقُلْ لَكَ إِنَّكَ لَنْ تَسْتَطِيعَ مَعِي صَبْرًا قَالَ وَهَذَا أَشَدُّ مِنَ الأُولَى، قَالَ إِنْ سَأَلْتُكَ عَنْ شَىْءٍ بَعْدَهَا فَلاَ تُصَاحِبْنِي قَدْ بَلَغْتَ مِنْ لَدُنِّي عُذْرًا فَانْطَلَقَا حَتَّى إِذَا أَتَيَا أَهْلَ قَرْيَةٍ اسْتَطْعَمَا أَهْلَهَا فَأَبَوْا أَنْ يُضَيِّفُوهُمَا فَوَجَدَا فِيهَا جِدَارًا يُرِيدُ أَنْ يَنْقَضَّ ـ قَالَ مَائِلٌ ـ فَقَامَ الْخَضِرُ فَأَقَامَهُ بِيَدِهِ فَقَالَ مُوسَى قَوْمٌ أَتَيْنَاهُمْ فَلَمْ يُطْعِمُونَا، وَلَمْ يُضَيِّفُونَا، لَوْ شِئْتَ لاَتَّخَذْتَ عَلَيْهِ أَجْرًا‏.‏ قَالَ ‏{‏هَذَا فِرَاقُ بَيْنِي وَبَيْنِكَ‏}‏ إِلَى قَوْلِهِ ‏{‏ذَلِكَ تَأْوِيلُ مَا لَمْ تَسْطِعْ عَلَيْهِ صَبْرًا‏}‏‏.‏ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ وَدِدْنَا أَنَّ مُوسَى كَانَ صَبَرَ حَتَّى يَقُصَّ اللَّهُ عَلَيْنَا مِنْ خَبَرِهِمَا ‏"‏‏.‏ قَالَ سَعِيدُ بْنُ جُبَيْرٍ فَكَانَ ابْنُ عَبَّاسٍ يَقْرَأُ وَكَانَ أَمَامَهُمْ مَلِكٌ يَأْخُذُ كُلَّ سَفِينَةٍ صَالِحَةٍ غَصْبًا، وَكَانَ يَقْرَأُ وَأَمَّا الْغُلاَمُ فَكَانَ كَافِرًا وَكَانَ أَبَوَاهُ مُؤْمِنَيْنِ‏.‏

Çeviri

Bize Humeydî anlattı, bize Süfyân anlattı, bize Amr b. Dînâr anlattı; dedi ki: Bana Saîd b. Cübeyr haber verdi; dedi ki: İbn Abbâs’a dedim ki:

«Nevf el-Bekâlî, Hızır’ın arkadaşı olan Mûsâ’nın, İsrâiloğulları’nın Mûsâ’sı olmadığını iddia ediyor.» Bunun üzerine İbn Abbâs: «Allah’ın düşmanı yalan söylemiş!» dedi ve ekledi: Bana Ubeyy b. Ka‘b anlattı; o, Allah Resûlü ﷺ’i şöyle buyururken işitmişti: «Mûsâ, İsrâiloğulları arasında hutbe irad ederken kendisine: ‘İnsanların en âlimi kimdir?’ diye soruldu. O da: ‘Benim,’ diye cevap verdi. Bunun üzerine Allah, ilmi Kendisine nispet etmediği için onu azarladı ve ona vahyetti: ‘Şüphesiz benim iki denizin birleştiği yerde bir kulum var ki, o senden daha âlimdir.’ Mûsâ: ‘Ey Rabbim! Ona nasıl ulaşabilirim?’ dedi. Allah: ‘Yanına bir balık alıp sepete koy; balığı nerede kaybedersen, aradığın kişi oradadır,’ buyurdu. Mûsâ bir balık aldı, sepete koydu ve genç yardımcısı Yûşa‘ b. Nûn ile birlikte yola çıktı. Bir kayaya vardıklarında başlarını koyup uyudular. Balık sepette çırpındı, dışarı çıkıp denize düştü ve denizde kendine bir yol edindi; Allah suyun akışını balığın üzerinden kesti, böylece suyun içinde bir tünel gibi bir iz oluştu. Mûsâ uyanınca, arkadaşı balığı haber vermeyi unuttu. Günün geri kalanında ve gece boyunca yürüdüler. Ertesi sabah Mûsâ genç yardımcısına: ‘Kahvaltımızı getir, bu yolculuğumuzda gerçekten yorulduk,’ dedi. Mûsâ, Allah’ın emrettiği yeri geçinceye kadar yorgunluk hissetmemişti. Genç yardımcısı ona: ‘Kayaya sığındığımız zamanı hatırlıyor musun? Ben balığı unuttum; onu hatırlamamı şeytandan başkası unutturmadı. O, denizde şaşılacak bir şekilde yolunu tuttu,’ dedi. Balık için bir tünel, Mûsâ ve genç yardımcısı için ise büyük bir hayret vardı. Mûsâ: ‘Aradığımız şey işte budur!’ dedi ve izlerini takip ederek geri döndüler. Kayaya vardıklarında, üzeri örtülü bir adam gördüler. Mûsâ ona selam verdi. Hızır şaşkınlıkla: ‘Senin memleketinde selam mı var?’ dedi. Mûsâ: ‘Ben Mûsâ’yım,’ dedi. Hızır: ‘İsrâiloğulları’nın Mûsâ’sı mısın?’ diye sordu. Mûsâ: ‘Evet. Bana öğretilen hikmetten bana da öğretmen için geldim,’ dedi. Hızır: ‘Ey Mûsâ! Şüphesiz sen benimle birlikte sabredemeyeceksin. Çünkü ben, Allah’ın bana öğrettiği ve senin bilmediğin bir ilme sahibim; sen de Allah’ın sana öğrettiği ve benim bilmediğim bir ilme sahipsin,’ dedi. Mûsâ: ‘İnşallah beni sabırlı bulacaksın ve hiçbir hususta sana isyan etmeyeceğim,’ dedi. Hızır ona: ‘O halde bana tâbi olursan, ben sana ondan bahsedinceye kadar hiçbir şey hakkında bana soru sorma,’ dedi. Böylece deniz kıyısında yürümeye başladılar. Bir gemi yanlarına geldi; onlardan kendilerini taşımasını istediler. Gemiciler Hızır’ı tanıdılar ve ücret almadan gemiye aldılar. Gemide iken, ansızın Hızır bir levhayı balta ile söktü. Mûsâ ona: ‘Bu insanlar bizi karşılıksız olarak gemilerine aldılar, sen ise onların gemisini delip halkını boğmak mı istiyorsun? Doğrusu çok kötü bir iş yaptın!’ dedi. Hızır: ‘Sana benimle birlikte sabredemeyeceğini söylemedim mi?’ dedi. Mûsâ: ‘Unuttuğum şeyden dolayı beni sorgulama ve işimde bana güçlük çıkarma,’ dedi. Allah Resûlü ﷺ buyurdu: «Mûsâ’nın ilk özrü unutmasıydı.» Sonra bir serçe gelip geminin kenarına kondu ve gagasıyla denizden bir kez su aldı. Hızır Mûsâ’ya: «Benim ve senin ilmimin Allah’ın ilmine oranı, ancak bu serçenin şu denizden eksilttiği kadardır,» dedi. Gemiden indikten sonra sahilde yürürlerken Hızır, diğer çocuklarla oynayan bir oğlan çocuğu gördü. Çocuğun başını eliyle tutup çekti ve onu öldürdü. Mûsâ: «Bir cana karşılık vermeden masum bir canı mı öldürdün? Doğrusu çok çirkin bir iş yaptın!» dedi. Hızır: «Sana benimle birlikte sabredemeyeceğini söylemedim mi?» dedi. (Râvî dedi ki: Bu ikincisi birincisinden daha ağırdı.) Mûsâ: «Bundan sonra sana herhangi bir şey sorarsam artık beni yanında tutma; benden taraf bir mazerete ulaştın,» dedi. Yürümeye devam ettiler ve bir kasaba halkına vardılar. Onlardan yemek istediler fakat halk onları misafir etmeyi reddetti. Orada yıkılmak üzere olan bir duvar buldular. Hızır eliyle duvarı doğrulttu. Mûsâ: «Geldiğimiz bu insanlar bize ne yemek verdiler ne de misafir ettiler. Dileseydin bunun karşılığında bir ücret alabilirdin,» dedi. Hızır: «İşte bu, benimle senin aramızdaki ayrılıktır... İşte sabredemediğin şeylerin yorumu budur,» dedi. Allah Resûlü ﷺ buyurdu: «Keşke Mûsâ sabretseydi de Allah bize onların haberinden daha fazlasını anlatmış olsaydı.» Saîd b. Cübeyr dedi ki: İbn Abbâs şu ayeti okurdu: «Onların önlerinde, her sağlam gemiye zorbalıkla el koyan bir kral vardı.» Ve yine okurdu: «Çocuğa gelince, o kâfirdi; anne babası ise mümin kimselerdi.»

Çeviri ve açıklama, Arapçadan Khutba World tarafından yapılmıştır.

Temel mesaj

Musa, bilginin sınırlı olduğunu ve sabrın kavrayış gerektirdiğini öğretir.

Kavramlar ve açıklamalar
El-Hızır

Allah’ın kendisine özel bir bilgi verdiği bir kulu.

İki denizin buluşma yeri

Allah’ın Musa’ya buluşma yeri olarak gösterdiği yer.

Bilgiyi Allah’a nispet etmek

Bütün bilginin nihayetinde Allah’tan geldiğini ve yalnızca kişinin kendi meziyetine dayanmadığını kabul etmek.

Âlimlerin çıkarımları

Âlimler buradan, kişinin bilgisini Allah’a nispet etmesi ve mütevazı kalması gerektiği sonucunu çıkarırlar; peygamberler bile her şeyi bilmiyordu. Bu buluşma, insanların farklı türde bilgiler edinebileceğini ve olayların hükmünün, gizli bağlam ortaya çıkınca anlaşılabileceğini gösterir. Musa’nın soruları adalet konusundaki hassasiyetinden kaynaklanırken El-Hızır ondan önce beklemesini istemişti. Bu anlatı, gizli bilgiye dayanarak bağımsız biçimde hareket etmeyi haklı çıkarmaz; El-Hızır’ın bu tür eylemleri Allah’ın ona öğrettikleri arasındaydı. Âlimler ayrıca öğrenirken sabırlı olmanın ve öğrenciyle öğretmen arasında saygılı davranmanın önemini vurgular.

Günümüz için dersler
  1. Bir yanıt verirken yalnızca “biliyorum” demeyin; bilginin nihayetinde Allah’tan geldiğini kabul edin.
  2. Bağlamın tamamını henüz bilmiyorsanız sabırlı olun ve uygun bir zamanda açıklama isteyin.
  3. Bilgiyi tevazuyla paylaşın ve başkalarının sizin sahip olmadığınız bilgilere sahip olabileceğini kabul edin.
الْحَدِيثُ الشَّرِيفُ

Her gün kendi dilinde bir hadis

Uygulama sana her gün açıklamalı bir hadis sunar; telefonunda widget olarak da kullanabilirsin. Ücretsizdir.